رقابت بويينگ و ايرباس در نخستين موج فروش به ايران

هواپيماهاي فعال در خطوط هواپيمايي كشور از كهولت سن رنج مي‌برند و اين امر موضوعي نيست كه از ديد مسوولان صنعت هواپيمايي كشور پنهان باشد.

 سفر وزير راه و شهرسازي در ماه گذشته به پاريس و شركت در پنجاه و يكمين نمايشگاه بين‌المللي صنايع هوانوردي فرانسه اهميت نوسازي ناوگان هواپيمايي را بيش از پيش روشن كرد، اعلام آمادگي ايران براي استقبال از بازارهاي بزرگ حمل‌و‌نقل در كشور يكي از رهاوردهاي مهم اين سفر به‌شمار مي‌رفت از سوي ديگر طي سال‌هاي متمادي زير سايه ابر تحريم‌ها «واسطه‌ها» يا به بيان عاميانه‌تر «دلالان» بي‌شماري وجود داشتند كه علاوه بر تحريم از خودتحريمي هم سود مي‌برده‌اند؛ با اين وجود سفر وزير، يك مقام بلندپايه و برخوردار از قدرت اجرايي در عرصه حمل‌ونقل هوايي اين پيام را به تمامي «واسطه‌ها» اعلام كرد كه كشور به سمت بازار شفاف هوايي رهسپار خواهد شد.

گزارش رويترز در روز گذشته نيز حاكي از آن است كه دو غول هواپيمايي بويينگ و ايرباس درصدد تسخير بازار هواپيمايي ايران و رقابت تنگاتنگ با يكديگر هستند. رويترز گزارش اخير خود را با اين مقدمه آغاز مي‌كند: شركت‌هاي هواپيماسازي خارجي در صورت حصول توافق هسته‌يي ميان ايران و گروه 1+5 كه نويد گشوده شدن يكي از بازارهاي هواپيمايي موفق جهان را مي‌دهد، قراردادهايي به ارزش ميلياردها دلار به دست خواهند آورد. ايران و 6 قدرت جهان درحال حاضر سرگرم مذاكره در وين براي رفع آخرين موانع توافق تاريخي هستند كه به اختلاف 12ساله بر سر برنامه هسته‌يي تهران پايان خواهد داد.

 ناوگاني با عمر دو برابر متوسط بين‌المللي

دورنماي برداشته شدن تحريم‌هاي اقتصادي و تحريم تجاري طولاني مدت امريكا، اين فرصت را براي تهران فراهم خواهد كرد تا به نوسازي ناوگان هواپيمايي فرسوده خود بپردازد كه متوسط عمر آن 23سال يعني دو برابر متوسط بين‌المللي است و مي‌تواند پس از سال‌ها كه لوازم مورد نيازش را در بازار سياه با قيمت بالايي تهيه كرده است، اين نوسازي را با قيمت پايين‌تري انجام دهد. براي ايرباس، بويينگ و توليدكنندگان ديگر چشم‌انداز مذكور به ‌معناي فرصت امضاي قراردادهايي به ارزش 20ميليارد دلار است كه البته با موضع‌گيري طرفين مختلف در مذاكرات هسته‌يي اخير شكل گرفته و براي هواپيماي 38ساله بويينگ 747 SP ايران اير كه آخرين دستگاه از نوع خود است به معناي يك بازنشستگي شايسته خواهد بود.

 ۱۶۸ فروند هواپيما در ناوگان هوايي

اين درحالي است كه روز گذشته معاون استاندارد پرواز سازمان هواپيمايي با اشاره به فعال بودن ۱۶۸فروند هواپيما در ناوگان هوايي و بي‌سابقه بودن اين رقم در تاريخ هوانوردي كشور گفت: هم‌اكنون شركت‌هاي هواپيماي متقاضي ورود ۱۴ فروند هواپيما هستند. وي تعداد ناوگان هوايي كشور را 257فروند اعلام و اظهار كرد: از اين تعداد 251فروند مسافري شامل 41هزار و 218صندلي و 6 فروند باري است و امسال حدود 14فروند هواپيما از نوع ايرباس و بويينگ به ناوگان هوايي كشور ملحق شده است. وي يادآور شد: درحال حاضر 67.63 ناوگان هوايي كشور فعال است اين درحالي است كه تا چندي پيش فقط حدود 60درصد ناوگان هوايي كشور فعال بود. وي بيان كرد: شركت‌هاي هواپيماي متقاضي ورود 14فروند هواپيما هستند كه در صورت تطابق با دستورالعمل‌هاي سازمان هواپيمايي كشوري، برنامه ورود آنها انجام و تا پايان سال به ناوگان هوايي كشور مي‌پيوندد.

 كدام هواپيماها براي ايران مناسب‌ترند؟

در رابطه با خريد هواپيما از بويينگ و ايرباس «تعادل» با عليرضا شيرزاد، كارشناس صنعت و بازار هواپيما و حمل‌و نقل هوايي به گفت‌وگو نشست.

رقابت ميان ايرباس و بويينگ براي در دست گرفتن بازار فروش در سراسر دنيا ازجمله به تازگي در كره‌جنوبي و حال در ايران بر همگان روشن است. به نظر شما با توجه به موقعيت جغرافيايي ايران و ويژگي‌هاي خاص ژئوپليتيكي در صورت حصول توافقات، خريد از كدام يك از اين دو هواپيمايي منطقي‌تر است؟

براي ايران دو نوع هواپيمايي سوددهي عالي دارند، هواپيماي بويينگ 727كوتاه‌برد در پروازهاي مسافت پايين با تعداد مسافر كم و بويينگ 777 دوربرد كه پروازهاي مسافت بلند را هم مي‌تواند طي مسير كند و به گونه‌يي چند منظوره محسوب مي‌شود. از سوي ديگر با سفر اخيري كه وزير راه و شهرسازي به فرانسه داشتند، مي‌توان گفت بازار هوايي ما به سمت ايرباس مي‌رود و درحال حاضر احتمال خريد ايرباس نسبت به بويينگ قوي‌تر است چراكه ايرباس از زمان‌هاي قديم هم در ايران نماينده داشته و دارد؛ مگر در يك استثنا كه آن هم اين است كه امريكا بخواهد وارد بازار شود و با هواپيماهاي بويينگ بازار را در دست بگيرد كه اين را هم من بعيد مي‌دانم. به دليل اينكه اخيرا امريكا 100فروند هواپيماي بويينگ 777 به هواپيمايي امارات فروخته و نيازي به بازار ايران ندارد؛ و مسوولان رده بالاي صنعت حمل و نقل هوايي نيز به سمت ايرباس اروپايي رفته‌اند.

فرهاد پرورش، مديرعامل ايران‌اير سال گذشته در مصاحبه‌يي به رويترز گفت: به محض اينكه تحريم‌ها برداشته شوند، ايران درصدد خريد حداقل 100دستگاه هواپيماي جت پهن‌پيكر و كوچك خواهد بود اما اگر مذاكرات به نتيجه نرسد به روسيه و چين روي خواهد آورد. درخصوص خريد از اين دو كشور نظر شما چيست؟

صنعت هواپيمايي روسيه در ايران خوش‌سابقه نيست و با اين اتفاقاتي كه طي سال‌هاي متمادي با هواپيماهاي روس در كشور افتاد، روسيه گزينه مناسبي براي خريد هواپيما در كشور نخواهد بود. از سوي ديگر چين درحال حاضر خط مونتاژ ايرباس 320 را دارد و درحال تلاش براي ثبت نخستين موتور جت خودش است و به پيشرفت‌هاي خوبي هم در اين زمينه دست پيدا كرده اما نه در آن حد كه بازار انبوه در دست فروش داشته باشد. بنابراين نه روسيه و نه چين گزينه‌هاي مناسبي براي خريد هواپيما نيستند، پس بهتر است خريد هواپيما از كشورهايي چون امريكا، فرانسه، انگليس و آلمان باشد كه تكنولوژي ساخت موتور هواپيما را در اختيار دارند.

 نياز ايران به 400 فروند هواپيما در دهه آينده

به گفته ماكسيمو گينزا، مشاور ارشد شركت انگليسي «اسند فلايت گلوبال» هواپيماهاي زيادي در ناوگان هواپيمايي ايران وجود دارند كه واقعا به پايان عمرشان رسيده‌اند از اين رو زماني‌ كه تحريم‌ها برداشته شوند، ايران واقعا بازار جذابي خواهد شد. طبق برآورد مقامات ايران و غربي، ايران كه كشوري با 80ميليون نفر جمعيت است در يك دهه آينده مجموعا به 400 فروند هواپيما نياز خواهد داشت كه نشان مي‌دهد به دليل انتظار طولاني‌مدت براي هر دو غول هواپيماسازي غربي بازار خوبي وجود خواهد داشت. مقامات از هواپيماهاي سبك بويينگ 787 و ايرباس A350 تا بويينگ 737 و 777 يا ايرباس A320  و A330 و حتي بويينگ 8-747 به عنوان مدل‌هايي نام برده‌اند كه در فهرست خريد احتمالي قرار دارند.

 هشدار وزير راه به فرانسه

به نظر مي‌رسد بويينگ در نخستين موج از فروش هواپيما در موقعيت بهتري از ايرباس قرار دارد كه تا حدودي به دليل مواضع سخت‌گيرانه‌تر دولت فرانسه در مذاكرات هسته‌يي با ايران است. دولت فرانسه 11درصد سهم در هواپيماسازي اروپايي ايرباس دارد. پاريس در سال‌هاي اخير كه با كشورهاي عربي منطقه خليج فارس نظير قطر و عربستان سعودي روابط نزديك‌تري برقرار كرده و در مقابل موضع سختگيرانه‌تري در قبال ايران اتخاذ كرده است. يك منبع هواپيمايي اروپايي كه نخواست نامش فاش شود به رويترز گفت: موضع‌گيري فرانسه به ‌ويژه لوران فابيوس، وزير خارجه اين كشور اوضاع را براي ايرباس دشوار كرده است. عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي ايران ماه گذشته به فرانسه هشدار داد اگر مواضعش را در قبال تهران تغيير ندهد در خطر از دست دادن بازار هواپيمايي به ارزش 80ميليارد دلار خواهد بود. يك كميته سناي فرانسه اخيرا ابراز نگراني كرده كه شركت‌هاي فرانسوي ممكن است در رقابت براي بازگشت به ايران عقب بمانند.

 اولويت با همراهان ايران در دوران تحريم

مديرعامل ايران اير هم سال گذشته به رويترز گفته بود، ايران ترجيح مي‌دهد به تامين‌كنندگاني اولويت دهد كه در زمان تسهيل تحريم‌ها در سال 2014 با اين كشور همكاري كردند. بويينگ در اكتبر گذشته در نخستين قراردادش با ايران از سال 1979 به شركت ايران اير راهنما، نقشه، چارت‌هاي ناوبري و ديتا فروخت. اتحاديه اروپا تجارت هواپيماهاي مسافري را با ايران ممنوع نكرده اما در سال 2007 صادرات فناوري استفاده دو گانه را ممنوع و از آن زمان به تدريج محدوديت‌هايش را تشديد كرد تا اينكه فروش هواپيماهاي مسافري و موتورهاي جت به كلي ممنوع شد. ايرباس اعلام كرده تحت تعليق موقت تحريم‌هاي ايران كه فروش برخي از قطعات هواپيما را امكان‌پذير كرد براي صادرات به ايران درخواست مجوز كرد اما در باره اينكه كالا يا خدماتي فراهم كرده حاضر به اظهار نظر نشد.

 خريد 100 فروند هواپيما با رفع تحريم‌ها

مقامات ايران مي‌گويند، مذاكرات متعددي با نمايندگان شركت‌هاي هوافضاي غربي براي بررسي قراردادهاي آتي داشته‌اند كه شامل ملاقات‌هايي در شهرهاي اروپايي متعدد بوده است. دو مقام ارشد ايراني گفته‌اند ايران به محض برداشته شدن تحريم‌ها 100فروند هواپيما از بويينگ خريداري خواهد كرد اما مقامات صنعت امريكا هر گونه توافقات غيررسمي با مذاكرات تجاري را تكذيب كرده‌اند. ري كانر، مديرعامل هواپيماهاي تجاري بويينگ هفته گذشته در واشنگتن به رويترز گفت: قطعا فرصت مناسبي وجود دارد به ويژه با در نظر گرفتن هواپيماهاي زيادي كه اين شركت قبلا به ايران فروخته و اين ناوگان واقعا فرسوده شده اما تا زماني‌ كه دولتمان موافقت نكند، ما همچنان كنار خواهيم ايستاد. از سوي ديگر بعضي از تحليلگران صنعت هواپيمايي در باره تعداد هواپيماهايي كه صنعت ايران سفارش خواهد داد، برآورد محتاطانه‌يي دارند زيرا بر اين باورند كه صنعت هواپيمايي ايران ابتدا بايد كسب و كار سودآوري را با بناي يك بازار داخلي و يك قطب بين‌المللي جذاب ايجاد كند و بعضي از كارشناسان اظهار مي‌كنند ايران براي شروع بايد به سراغ بازار هواپيماهاي دست دوم و ليزينگ هواپيما برود.