ركود اقتصادي و بي‌آبي عامل تشديد بيكاري

خبراقتصادی -  مركز آمار در آخرين گزارش خود آمار بيكاري كشور را به صورت فصلي و سالانه اعلام كرد. بر اين اساس در سال 93، 2\37درصد جمعيت 10ساله و بيشتر در فعاليت‌هاي اقتصادي مشاركت داشته‌اند كه در اين ميان سهم مردان 5\62 و سهم زنان 12درصد بوده است. همچنين نرخ بيكاري با اندكي افزايش از 4\10درصد در سال 92 به 6\10درصد در سال 93 رسيد. براساس اين گزارش، استان كرمان با ثبت نرخ 9\6درصد كمترين نرخ بيكاري را در بين استان‌هاي كشور در سال 93 دارا بوده است و در ادامه اين فهرست استان‌مركزي با 7 درصد، همدان با 7\7درصد و تهران با 3\8درصد  بهترين استان‌هاي كشور از نظر اشتغال بوده‌اند.

حاصل محاسبات مركز آمار نشان مي‌دهد، بيشترين نرخ بيكاري در سال 93 براي استان كرمانشاه با نرخ 7\15درصد گزارش شده است؛ ضمن آنكه بعد از اين استان، استان‌هاي چهارمحال‌وبختياري با نرخ 15درصد، استان لرستان با 9\14درصد و كهگيلويه و بويراحمد با 8\14درصد بيشترين نرخ بيكاري را داشته‌اند. در اين بين استان‌هاي صنعتي و كلاني همچون اصفهان و خراسان شمالي و فارس هم جزو استان‌هاي با نرخ بيكاري بالا بوده‌اند. براي دريافت چرايي وجود چنين نرخ‌هاي بيكاري بالايي به سراغ برخي روساي اتاق‌هاي بازرگاني اين استان‌ها رفته‌ايم و علت را جويا شده‌ايم.

 كرمانشاه، رتبه اول در بيكاري

طبق بررسي‌هاي «تعادل» از طرح آمارگيري نيروي كار مركز آمار، استان كرمانشاه با نرخ بيكاري 7\15درصد، بالاترين نرخ بيكاري كشور را دارد كه نسبت به سال گذشته (6\14درصد در سال 92) افزايش بيش از يك‌درصدي داشته است. كيوان كاشفي، رييس اتاق بازرگاني اين استان در گفت‌وگو با «تعادل» نرخ 7\15درصدي را چندان عجيب نمي‌داند و مي‌گويد داشتن جايگاه اول در نرخ بيكاري بالا براي استان كرمانشاه تبديل به يك سنت شده است. وي عنوان مي‌كند: «نرخ بيكاري كرمانشاه هميشه بالا بوده كه البته در سال‌هاي بيشتر از هر زماني تشديد شده است. ريشه اين امر هم برمي‌گردد به سال‌هاي جنگ تحميلي كه با فرار مالي گسترده‌يي اتفاق افتاد. اما در دو سال اخير اقتصاد استان به ‌شدت با مشكل آب درگير بوده و تعطيلات زيادي را در بخش كشاورزي به ‌دنبال داشته است. معضل بعدي در تشديد بيكاري عملكرد نامطلوب در سرمايه‌گذاري است. اين استان به دليل مجاورت با عراق همچنين ريزگردها توان كمي در جذب سرمايه داشته و به همين دليل موقعيت ايجاد فرصت‌هاي شغلي براي آن بسيار محدود بوده است».

داده‌هاي آماري مركز آمار نشان مي‌دهد، نرخ بيكاري استان كرمانشاه در فصل ابتدايي سال جاري با كاهش چشم‌گيري روبه‌رو بوده و به 7\13درصد رسيده است. اما رييس اتاق بازرگاني كرمانشاه اين اتفاق را موقتي و ناپايدار مي‌داند و معتقد است هر ساله در فصل بهار با رونق كشاورزي و پروژه‌هاي عمراني تعداد بيشتري از افراد فرصت ورود به بازار كار را پيدا مي‌كنند اما اين موضوع پديده‌يي فصلي است و اصلا نشان‌دهنده كاهش بيكاري و افزايش اشتغال نيست.

 استاني صنعتي اما بيكار

 استان اصفهان با وجود صنايع بزرگ به قطب صنعتي ايران معروف است اما آمارگيري نيروي كار اين استان همخواني زيادي با آن ندارد. نرخ بيكاري اين استان با 4\12درصد جزو استان‌هاي بيكار محسوب مي‌شود. استان اصفهان كه در سال 92 نرخ بيكاري 9\10درصد داشته است در سال 93 و بهار 94 در اين نرخ روند صعودي داشته تا جايي كه در فصل ابتدايي سال جاري نرخ بيكاري اين استان به 6\13درصد رسيده است. عبدالوهاب سهل‌آبادي، رييس اتاق بازرگاني اصفهان مهم‌ترين دليل به وجود آمدن سونامي بيكاري در اين استان را ركود اقتصادي حاكم بر كشور مي‌داند كه منجر به تعطيلي بسياري از واحدهاي توليدي اصفهان شد. وي مي‌گويد: «استان اصفهان با وجود 80 هزار واحد صنعتي و 700واحد معدني و نزديك به 50هزار واحد اينترني صنعتي، يك استان صنعتي و معدني محسوب مي‌شود كه طبيعتا هر بحران اقتصادي و ركودي بيشتر از همه اين واحدها و با‌لطبع معيشت اقتصادي استان را تحت تاثير قرار مي‌دهد.»

رييس اتاق بازرگاني اصفهان با اشاره به اتفاقات يكي دو ساله اخير در بازار كار استان عنوان مي‌كند: «ركود اقتصادي كشور در اين مدت تاثير زيادي بر بازار كار و توليد استان داشته تا جايي كه به‌ دليل كمبود منابع و نقدينگي بسياري از واحدهاي توليدي و كارخانجات مجبور به تعطيلي شدند و همين موضوع خصوصا در بهار سال جاري بيكار شدن تعداد زيادي از كاركنان را در پي داشت؛ به طوري كه در نيمه ابتدايي سال 94 بيش از دو هزار از شاغلان استان به جمعيت بيكاران پيوستند و از بازار كار كنار گذاشته شدند. از طرفي به دليل خشكسالي‌ها و بي‌برنامگي در پرآب كردن زاينده‌رود، بخش كشاورزي هم ظرفيت‌هاي خود را از دست داده و بيكارشدن شاغلان اين بخش هم افزايش نرخ بيكاري استان را تشديد كرد. همچنين استان اصفهان، استاني مهاجرپذير است و هر ساله بر جمعيت آن اضافه مي‌شود كه قاعدتا اين مهاجران جوياي كار هم در صورت نيافتن شغل به بيكاران استان مي‌پيوندند. تمامي اين عوامل در اين دوره دست به دست هم داد تا اكنون استان اصفهان تبديل شود به يكي از استان‌هاي بيكار كشور».

 درآمد سرانه كم عامل تشديد بيكاري

يكي ديگر از استان‌هايي كه با تعداد زيادي بيكار مواجه است. اين استان اگرچه در سال93 با كاهش 2\2درصدي (نرخ بيكاري سال92، 1\17درصد و سال93، 9\14درصد) توانسته است، جمعيت بيشتري را به بازار كار دعوت كند اما همچنان هم جزو بالاترين نرخ‌هاي بيكاري است. حسين سلاح‌ورزي، رييس اتاق بازگاني استان لرستان در اين‌باره مي‌گويد: «متاسفانه استان لرستان نه تنها در سال92 و93 بلكه نزديك به يك‌دهه است كه از نظر نرخ بيكاري، در جايگاه مناسبي قرار ندارد و بيشترين بيكاري و كمترين اشتغال را دربردارد. از نظر شاخص‌هاي كلان هم يكي از استان‌ها با درآمد سرانه كم به شمار مي‌رود، به‌طوري كه درآمد سرانه جمعيت حاضر در استان كمتر از 50درصد درآمد سرانه كشور است. از نظر ضريب توسعه‌يافتگي و ميزان توليد ناخالص داخلي هم جزو محروم‌ترين استان‌هاي حاضر دركشور است. مهم‌ترين دليل اين محروميت هم در پايين بودن سرمايه‌گذاري‌هاي تجاري و اقتصادي است. زماني كه درآمد سرانه پايين باشد، پديده پس‌انداز هم موضوعيتي نمي‌تواند داشته باشد. به همين دليل ما در استان هميشه با ميزان مصرف و منابع بانكي درگير هستيم و بانك‌هاي داخل استان لرستان به‌دليل نداشتن منابع مالي توان ارائه تسهيلات براي ايجاد سرمايه‌گذاري ندارند. نتيجه اين روند در نهايت باعث فرصت‌هاي شغلي محدود مي‌شود كه همين امر هم باعث شكاف عميق نرخ بيكاري استان ما با ديگر استان‌ها شده است».

 رشد جمعيت و وضعيت نامطلوب كسب‌وكار

استان كهگيلويه و بويراحمد نيز ازجمله استان‌هايي است كه با معضل بيكاري دست‌وپنجه نرم مي‌كند. براساس گزارش مركز آمار نرخ بيكاري اين استان در سال93 برابر با 8\14درصد است. جبار كياني‌پور رييس اتاق بازرگاني لرستان مهم‌ترين دلايل اين اتفاق را رشد جمعيت و وضعيت نامطلوب كسب‌وكار عنوان مي‌كند و توضيح مي‌دهد: «لرستان به‌دليل نبود زيرساخت‌هاي اصلي ايجاد اشتغال و عدم سرمايه‌گذاري كافي و همچنين از دست رفتن بخش كشاورزي، فرصت شغلي چنداني براي جمعيت در سن كار ندارد. طي دوسال اخير هم سرمايه‌گذاري‌هاي انجام شده متناسب با جغرافياي استان نبوده است. همچنين لرستان به‌دليل ساختار عشايري، كنترل چنداني بر رشد جمعيت نمي‌تواند داشته باشد و به همين خاطر ما شاهد ايجاد اشتغال متناسب با افزايش جمعيت نيستيم». براساس محاسبات مركز آمار، نرخ بيكاري استان لرستان در بهار سال94 روند افزايشي داشته و به 16درصد رسيده است. رييس اتاق بازرگاني اين استان در اين رابطه مي‌گويد: «در نيمه ابتدايي سال‌جاري به‌دليل عدم تخصيص منابع مالي، پروژ‌ه‌هاي عمراني زيادي متوقف مانده است، ضمن اينكه بلاتكليفي طرح مسكن مهر و تعطيلي كارخانجات هم باعث شد تعداد زيادي از شاغلان بيكار شده و افزايش نرخ بيكاري تشديد شود. علاوه بر اين رونق كسب‌وكار استان متناسب با كاهش نرخ تورم نبوده و شايد تعداد كارخانه‌ها و بنگاه‌هايي كه در اين مدت تاسيس شده‌اند، كمتر از تعداد انگشتان دست باشد».

 جزييات بيشتر از طرح آمارگيري نيروي كار

براساس گزارش نيروي كار مركز آمار در بهار94 نرخ مشاركت اقتصادي افزايش يافته و به 38درصد رسيده است اما شكاف سهم فعاليت اقتصادي زنان و مردان عميق‌تر شده و مردان با 9\62درصد مشاركت اقتصادي، پنج برابر زنان (3\13درصد نرخ مشاركت اقتصادي زنان) در اقتصاد كشور نقش دارند.

حاصل محاسبات مركز آمار نشان مي‌دهد كه نرخ بيكاري در بهار سال‌جاري به 10.8درصد رسيده و نرخ بيكاري مردان و زنان به ترتيب 9 و 19.2درصد محاسبه شده است. ضمن آنكه نرخ بيكاري جوانان 25درصد است كه اين نرخ براي مردان و زنان جوان به ترتيب 20.9 و 43.1درصد اعلام شده است. البته نرخ بيكاري مناطق شهري و روستايي به ترتيب 12 و 7.6درصد گزارش شده است. همچنين اعلام شده كه تعداد بيكاران كشور معادل 2ميليون و647 هزارو233نفر است كه تعداد مردان يك‌ميليون و822 هزارو38نفر و زنان 825هزارو194نفر است.

مركز آمار جديدترين آمار نيروي كار سال93 را منتشر كرد. براساس اين گزارش نرخ مشاركت اقتصادي جمعيت 10ساله و بيشتر از 37.6درصد در سال92 با اندكي كاهش به 37.2درصد در سال93 رسيد. همچنين نرخ بيكاري با اندكي افزايش از 10.4درصد در سال92 به 10.6درصد در سال93 رسيد. بررسي‌هاي «تعادل» از گزارش مركز آمار نشان مي‌دهد، نرخ مشاركت اقتصادي مردان در سال93 5برابر زنان بوده است. نرخ مشاركت اقتصادي مردان 62.5درصد و نرخ مشاركت اقتصادي زنان 12درصد گزارش شده است. همچنين نرخ مشاركت اقتصادي در روستاها بيشتر از شهر است. نرخ بيكاري زنان هم درحالي 19.7درصد عنوان شده كه نرخ بيكاري مردان 2.5برابر كمتر و 8.8درصد است. نرخ بيكاري در نقاط روستايي هم 7.9درصد و در نقاط شهري 11.6 است. اين گزارش همچنين نشان مي‌دهد نرخ بيكاري جوانان 15 تا 24سال 25.2درصد است. درمورد اين شاخص هم زنان بيكارتر از مردان هستند. نرخ بيكاري مردان 21.3درصد و زنان 43.8درصد است. همين نسبت در مورد نرخ بيكاري جوانان 15 تا 29درصد هم صادق است. نرخ كلي اين گروه سني 21.9درصد گزارش شده كه نرخ بيكاري جوانان 17.درصد و نرخ بيكاري مردان 40.1درصد گزارش شده است.

همچنين به موجب اين گزارش سهم بخش‌هاي مختلف از اشتغال سال93 در بخش‌ كشاورزي، صنعت و خدمات هم منتشر شده كه به ترتيب 17.9، 33.8 و 48.3درصد اعلام شده است. اشتغال زنان در بخش كشاورزي و خدمات بيش از مردان است. 21.8درصد اشتغال در بخش كشاورزي متعلق به زنان و 17.2درصد آن متعلق به مردان است. درخصوص بخش خدمات هم 47.4درصد اشتغال متعلق به مردان و 53.8درصد متعلق به زنان است. براساس نتايج طرح آمارگيري نيروي كار مركز آمار، نرخ مشاركت اقتصادي جمعيت 10ساله و بيشتر نشان مي‌دهد كه 38درصد جمعيت در سن كار از نظر اقتصادي فعال بوده‌اند؛ يعني در گروه شاغلان يا بيكاران قرار گرفته‌اند. همچنين نتايج نشان مي‌دهد كه نرخ مشاركت اقتصادي در بين زنان نسبت به مردان و در نقاط شهري نسبت به نقاط روستايي كمتر بوده است.

 بررسي تغييرات نرخ مشاركت اقتصادي كل كشور حاكي از افزايش 9\0درصدي اين نرخ نسبت به فصل مشابه در سال قبل و 7\0درصدي آن نسبت به فصل گذشته است. بررسي نرخ بيكاري جمعيت 10ساله و بيشتر نشان مي‌دهد كه 8\10درصد از جمعيت فعال بيكار بوده‌اند. براساس اين نتايج نرخ بيكاري در بين زنان نسبت به مردان و در نقاط شهري نسبت به نقاط روستايي بيشتر بوده است.

روزنامه تعادل - گروه كلان - مرضيه اميري