بانكداري مجازي به فرهنگسازي و متخصصان كارآمد نياز جدي دارد

 اما بانكداري مجازي نيازمند فرهنگ‌سازي در جامعه و آماده‌سازي مردم، كاربران و مشتريان نظام بانكي است تا از طريق متخصصان كارآمد بانكداري الكترونيك بتوانند خدمات خود را بدون خطر و ريسك انجام دهند و هزينه‌ها را كاهش دهند و ترافيك و شلوغي بانك و خيابان و... نيز كاهش يابد.

به عبارت ديگر، براي آنكه موبايل‌بانك و اينترنت‌بانك تقويت شود بايد متخصصان كامپيوتر و بانكداري در كنار تقويت فرهنگ مردم مورد توجه باشد تا بانكداري مجازي به خوبي كارآمد و مفيد براي جامعه باشد.

 پياده‌سازي اين روش با چالش‌هايي روبه‌رو است كه نيازمند زيرساخت‌هاي فني و ايجاد بستر‌سازي‌هاي فرهنگي در جامعه است.

در ايران نيز با چالش‌هايي روبه‌رو هستيم كه در دو بخش درون‌سازماني و برون‌سازماني مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته و با بررسي آنها اشكالات پايه‌يي و اساسي كشور در اين زمينه شناسايي شدند كه بخشي از آنها به رفتار و فرهنگ و آداب و رسوم مردم جامعه و بخشي نيز به عدم وجود تكنولوژي‌هاي پيشرفته و و متخصصان كارآمد در زمينه IT و كامپيوتر برمي‌گردد.

نتيجه كلي از تحقيقات به دست آمده كه براي ارايه يك سيستم خدمات‌رساني بانكي به روش جديد نيازمند همكاري و تعامل نهاد‌هاي ارتباطي و قانوني و اجرايي كشور هستيم تا بتوان آن را در قالب يك سيستم نظام‌مندي و قانون‌مندي شده به اجرا درآورد. دنياي كنوني در پي راه‌حل و ايجاد تكنولوژي‌هايي است كه بتواند در زمان انجام كارها صرفه‌جويي كند و به بهترين شيوه و بالاترين بازده خدمات دريافت كند. بانك و انجام امور بانكي نيز از اين قضيه مستثنا نيست و پا به عرصه بانكداري مجازي گذاشته است تا دو مقوله زمان و مكان را حذف و خدمات بهينه‌يي را ارايه كند. در بانكداري مجازي ديگر خبري از هزينه‌هاي اضافي براي بانك‌ها نيست و بانك‌ها مي‌توانند سود بيشتري به مشتريان خود اعطا كنند. ازجمله خدماتي كه بانك‌هاي مجازي مي‌توانند در اختيار مشتريان خود بگذارند مي‌توان به پرداخت صورتحساب‌ها، انتقال وجه بين حساب‌ها، نمايش تراكنش‌ها و... اشاره كرد كه از راه دور و بدون حضور فيزيكي در بانك انجام مي‌شود و باعث صرفه‌جويي در وقت و هزينه مي‌شود و ديگر خبري از بروكراسي (تشريفات زايد اداري) نيست و مي‌توان در هر زمان و در هر مكان امور بانكي خود را انجام داد. مطالعات كشورهاي كره، مالزي، اسپانيا، هند، چين، نيجريه و ايران نشان مي‌دهد كه در مرحله گذر از بانكداري سنتي به بانكداري مجازي و الكترونيكي چالش‌هاي مشتركي در بين كشورهاي در حال توسعه وجود دارد. در ادامه اين مطالعه اول به بررسي وضعيت بانكداري سنتي و مجازي مي‌پردازيم؛ در ادامه چالش‌هاي موجود دروني و بيروني سيستم بانكي ارايه مي‌گردد و در پايان نتابج حاصل از اين مطالعه ارايه مي‌شود.

  بانكداري سنتي تا بانكداري مجازي

تاريخچه بانكداري سنتي به ساليان دور برمي‌گردد. بانكداري سنتي نيازمند صرف زمان زياد براي انجام امور بانكي و حضور فيزيكي در بانك‌هاست و به نوعي نمايانگر يك سيستم بروكراسي است كه همراه با كاغذبازي‌هاي اداري است كه بسيار وقت‌گير است. با پيشرفت‌هاي انجام‌شده در زمينه علم و تكنولوژي و رفتن به سمت و سويي براي كاهش صرف وقت و هزينه به تدريج پيشرفت‌هايي در سيستم بانكداري انجام شد كه مي‌توان به دستگاه‌هاي خودپرداز اشاره كرد كه در ابتدا تعداد محدودي از آنها به علت گران بودن اين دستگاه‌ها و نبود كارشناسان مسلط به IT در راه‌اندازي و تعميرات آنها و بسياري موارد جزيي‌تر ديگر كه در مورد آنها بحث خواهيم كرد در كشور راه‌اندازي شد. با گذر زمان و پيشرفت‌هاي جديدتر بانكداري سنتي سمت و سو به بانكداري الكترونيكي و مجازي پيدا كرد.

 بانكداري مجازي منوط بر استفاده از اينترنت و تجهيزات پيشرفته الكترونيكي است. بانكداري مجازي دو مقوله زمان و مكان را در امور بانكي حذف كرده است به طوري كه خدمات را به وسيله سايت‌هاي مجازي، تلفن، كارت‌هاي هوشمند و... فراهم كرده است و كليه تبادلات مالي به وسيله اينترنت و به صورت الكترونيكي انجام مي‌شود.

با توجه به تعاريف بانكداري مجازي و بانكداري سنتي متوجه مي‌شويم كه در بانكداري به روش سنتي عمليات بانكي مستلزم حضور فيزيكي فرد و اختصاص زمان زياد است و بالطبع براي بانك‌ها نيز داراي هزينه‌هاي جانبي چه آشكار و چه پنهان است. هزينه‌هاي ايجاد شعبه‌هاي متعدد در تمام نقاط كشور و... را مي‌توان به عنوان مثال نام برد. در بانكداري مجازي دو مقوله زمان و مكان حذف شده و خدمات آسان‌تر و با كيفيت و ضريب ايمني بالاتر ارايه مي‌شود. با توجه به اينكه در بانكداري مجازي هزينه‌هاي جانبي كاسته مي‌شود بانك‌ها مي‌توانند سود بيشتري به مشتريان خود اختصاص دهند. از طرفي با توجه به اينكه بانكداري مجازي يك شبكه گسترده است و مردم در همه نقاط كشور و جهان مي‌توانند به بانك دسترسي پيدا كنند، يك مزيت براي بانك به حساب مي‌آيد چون در صورت مديريت درست بانك‌هاي مجازي مي‌توانند مشتريان زيادي در سطح كلان كسب كنند. با توجه به توضيحات داده شده متوجه مي‌شويم كه بانك‌هاي مجازي هم به نفع مردم است و هم به نفع بانك. پس بانكداري مجازي بر بانكداري سنتي ارجحيت دارد.

  الزامات توسعه بانكداري مجازي

مسلما پيدايش هر تكنولوژي‌اي در ارتباط با مسايل مالي و بانكي مستلزم اين است كه قوانيني نيز براي آن وضع شود تا مردم در مواجه با يك سيستم خدمات‌رساني جديد بتوانند به آن اعتماد كنند و به استفاده از اين سيستم‌ها روي بياورند. ايجاد بانكداري مجازي نيز مستلزم يك فرهنگ‌سازي و ايجاد ساختاري زيربنايي است؛ در واقع آگاهي دادن در مورد سيستم خدماتي جديد كه بعد فرهنگ‌سازي را در بر مي‌گيرد و همچنين ايجاد زيرساخت‌هاي فني براي توسعه اين سيستم بانكداري كه بعد ساختار زيربنايي را در بر مي‌گيرد. به طور كلي مشكلات پيش‌روي ايجاد بانكداري مجازي را مي‌توان به دو دسته برون‌سازماني و درون‌سازماني تقسيم كرد:

عوامل برون‌سازماني خود به چند بخش تقسيم‌بندي مي‌شوند.

ايجاد زيرساخت‌هاي فني يكي از واجبات اجراي بانكداري مجازي است. بانكداري مجازي نيازمند ابزارهاي كامپيوتري قوي و هوشمند است به طوري كه بتوانند امنيت شبكه را فراهم كنند و همچنين امور مالي را بدون نقص انجام دهند.

امنيت يك چالش اساسي است كه با آن مواجه هستيم كه يكي از زيرساخت‌هاي ايجاد امنيت وجود و ارتقا دادن سيستم‌هاي كامپيوتري كشور و مخابرات و بانك‌هاست ازجمله فراهم كردن دستگاه‌هاي خودپرداز در اقصا نقاط كشور و كارت‌هاي اعتباري و هوشمند و دستگاه‌هاي POS و دارا بودن پهناي باند بالا در كشور. از ديگر عوامل بايد به ايجاد پايگاه‌هاي اطلاعات داده بسيار پيشرفته و با امنيت فراوان اشاره كرد زيرا اطلاعات مالي جابه‌جا شده در آنها ذخيره مي‌شوند و در صورت بروز هرگونه مشكل در آنها باعث اختلال در سيستم اموربانكي در كل كشور مي‌شود. كاملا واضح است كه بانكداري مجازي نيازمند فرآيند بستر‌سازي فني پيشرفته‌يي است. يكي از دغدغه‌هاي مردم براي استفاده از خدمات بانكداري مجازي بحث امنيت آن است. از لحاظ فني بايد راه‌هاي نفوذ به شبكه‌ها را شناسايي كرد و راه‌هاي نفوذ به شبكه توسط اخلالگران امور بانكي را بست اين امر مستلزم داشتن تخصص‌هاي بالا و سيستم‌هاي امنيتي پيشرفته است. با توجه به اينكه كارهاي بانكي در نظام بانكداري مجازي به صورت غيرمستقيم و از راه دور انجام مي‌شود، نيازمند اين است كه بتوان هويت فرد را شناسايي كرد كه اين كار به وسيله امضاهاي الكترونيكي انجام مي‌شود.

يكي از دغدغه‌هاي پيش‌رو، سامانه احراز هويت افراد است. متاسفانه به دليل وجود تحريم‌هاي اقتصادي كه كشورمان گريبانگير آن است، كشور ما در ليست سياه قرار دارد و امكان پيوستن به سازمان‌هاي ثبت امضاهاي الكترونيكي و گرفتن مجوز نمايندگي از اين سازمان‌ها را ندارد كه يكي از دغدغه‌هاي اساسي‌اي است كه مي‌توان به آن اشاره كرد چون بحث امضاهاي الكترونيكي يكي از شاخه‌هاي امنيت است. جدا از اهميت وجود سيستم‌هاي احراز هويت، پيدايش بانكداري مجازي نيازمند قوانيني است كه بتوان اطمينان مردم را به خدمات بانكداري مجازي جلب كرده و راه‌هايي را براي پيگيري‌هاي قانوني در صورت بروز تخلف به وجود آورد. متاسفانه يكي از دلايلي كه مردم با وجود تكنولوژي خدمات مجازي باز به خدمات سنتي بانك‌ها روي مي‌آورند، آن است كه در روش سنتي آنها سند و مدركي در باب اينكه پولي واريز يا برداشت شده در اختيارشان قرار مي‌گيرد اما در خدمات بانكداري مجازي مردم بر اين اعتقادند كه نمي‌توان به شماره پيگيري اكتفا كرد و در صورت بروز هرگونه مشكل براي به اثبات رساندن حقانيت خود نيازمند پيمودن راه‌هاي طولاني قانوني است و پيگيري‌هاي قانوني ديرتر و مشكل‌تر انجام مي‌شود.

بر اين اساس بايد دنبال راهكاري بود براي جلب اعتماد مردم و ايجاد بستر‌سازي‌هاي فرهنگي و آموزش دادن و آگاهي رساندن به مردم تا بتوان اعنماد مردم را به خدمات بانكداري مجازي جلب كرد. يكي ديگر از چالش‌هاي روبه‌رو عدم دسترسي به اينترنت پر سرعت در همه نقاط است همچنين دسترسي به فناري‌هاي مورد نياز براي استفاده از خدمات بانكداري مجازي كه به ريشه‌هاي اقتصادي مردم درجامعه و ريشه‌هاي فرهنگي مردم در ارتباط با طرز فكرشان در مورد نحوه استفاده از فناوري‌هاي ديجيتالي برمي‌گردد به‌طوري كه هنوز بسياري از مردم به وسايل ارتباطي هوشمند ديدي تجملاتي دارند و از كاربرد‌هاي فراوان آنها در جامعه و دنياي امروزي بي‌خبرند و نگاهي سنتي به اين قضيه دارند كه اين باز برمي‌گردد به همان ايجاد ساختاري فرهنگي در بين مردم و جامعه.

از عوامل درون‌سازماني مي‌توان به خو گرفتن مديران ارشد بانك‌ها به روش بانكداري سنتي و عدم آشنايي آنها با مديريت بانكداري مجازي و مواجه شدن با حجم وسيعي از اطلاعات و داده‌ها و طبقه‌بندي آنها كه در صورت نبود شيوه مديريتي درست باعث سردرگمي مدير مي‌شود كه اين هم نيازمند آموزش‌هاي مديريتي به شيوه نوين و جديد است كه بايد در اجراي بانكداري مجازي لحاظ شود.

بانكداري مجازي نيازمند نوآوري كاركنان و مديران در امر خدمات‌رساني است تا بتوانند مشتري جذب كنند. بانكداري مجازي نوعي ريسك است به‌طوري كه اگر مديريت بتواند در جهت بانكداري مجازي، مثبت باشد مي‌تواند به جذب بيشتر مشتري در همه نقاط كشور منجر شود و سوددهي بانك بيشتر و بيشتر شود و در مقابل اگر مدير نتواند به خوبي از پس اين چالش برآيد بالعكس باعث از دست دادن مشتريان خود و ضرري هنگفت مي‌شود. پس نقش مدير و سياست‌هاي او همانطور كه بررسي كرديم بسيار زياد است.

از عوامل ديگر درون‌سازماني مي‌توان به بحث امنيت پرداخت به‌طوري كه بانك‌ها بتوانند بيشتر و بيشتر خود را در برابر عوامل بيروني ايمن كنند همچنين در حفظ اطلاعات كوشا باشند.

كشور ما در زمينه بانكداري مجازي در دو زيرساخت فني و فرهنگي دچار مشكل است. براي حل اين مشكلات راهكارهايي را مي‌توان پيشنهاد كرد.

با كمك رسانه‌هاي عمومي و برنامه‌هاي آموزشي مي‌توان مردم را از اين روش نوين خدمات‌رساني بانكي و مزاياي آن نسبت به روش‌هاي سنتي آگاه كرد همچنين زمينه‌هاي اعتماد‌سازي مردم به خدمات مجازي بانكي ايجاد كرده. در واقع رسانه‌ها كمك عمده‌يي در بخش بستر‌سازي فرهنگي مي‌توانند انجام دهند.

 پرورش متخصصان رايانه‌يي و IT و حركت رو به جلو آنها همگام با پيشرفت‌هاي ايجاد شده در زمينه الكترونيك و رايانه.

ايجاد ساختاري فني در كشور و مجهز شدن به تشكيلات و دستگاه‌هاي پيشرفته الكترونيكي و بانكداري همچنين فراهم كردن دسترسي به اينترنت‌هاي پر سرعت با پهناي باند بالا و بالا بردن امنيت شبكه‌هاي بانكي و شناسايي راه‌هاي نفوذ به شبكه و جلوگيري از نفوذ اخلالگران سيستم بانكي كه اين امر به وسيله مجهز شدن به دستگاه‌ها و تجهيزات پيشرفته با امنيت بالا و استفاده از متخصصاني كاردان در اين زمينه امكان‌پذير است.

آموزش دادن مديران و كاركنان بانك‌ها براي آشنا شدن با نحوه اداره و مديريت بانكداري مجازي  همچنين آگاه كردن مديران از مزايا و سودهاي حاصل از اين شيوه بانكداري و برتري آن نسبت به بانكداري سنتي.

وضع قوانيني دقيق و هوشمندانه از طرف مراجع قانوني براي روش نوين بانكداري مجازي و رسيدگي و پيگيري سريع مراجع ذي‌ربط به تخلفات و مشكلات احتمالي پيش آمده تا باعث شود اعتماد مردم به خدمات بانك‌هاي مجازي جلب شود و با خيالي آسوده اموربانكي خود را انجام دهند. ايجاد يك پل ارتباطي محكم بين بانك‌هاي مجازي و الكترونيكي و و تعامل بانك‌ها با يكديگر تا بتوانند بستري ايجاد كنند كه مشتريان بتوانند امورمالي و بانكي خود را بين دو حساب از دو بانك مختلف را به آساني انجام دهند كه اين كار بايد توسط نهادي ناظر بر بانك‌ها انجام شود.

تشكيل تيم‌هاي پشتيباني و فني قوي براي رفع سريع مشكلات احتمالي پيش آمده در سيستم‌هاي الكترونيكي و تجهيزات مربوطه همچنين پيشگيري از بروز هرگونه اختلال در سيستم‌هاي بانكي.

 به‌طوركلي پياده‌سازي بانكداري مجازي نيازمند يك همكاري و تعامل بين نهادهاي بانكي، مخابرات، مراجع قانوني، رسانه‌هاي گروهي و عمومي و نهادهاي قضايي و دولتي است.

گروه بانك و بيمه -  پدرام پرتو