چالش های بانکداری مجازی درکشورهای در حال توسعه

 بانکداری مجازی روشی نوین در مقابل بانکداری سنتی است که خدماتی با کیفیت بالاتر و به صرفه از لحاظ مالی و زمانی ارائه میکند. پیاده سازی این روش با چالش هایی رو به رو میباشد که نیاز به داشتن زیر ساخت های فنی و ایجاد بستر سازی های فرهنگی در جامعه میباشد. در ایران نیز با چالش هایی رو به رو هستیم که دردو بخش درون سازمانی و برون سازمانی مورد مطالعه و بررسی قرار دادیم که با بررسی آن ها اشکالات پایه ای و اساسی کشور در این زمینه شناسایی شدند که بخشی از آن ها به رفنار و فرهنگ و آداب و رسوم مردم جامه و بخشی نیز به عدم وجود تکنولوژی های پیشرفته و و متخصصین کارآمد در زمینه IT و کامپیوتر بر میگردد.نتیجه کلی که از تحقیقات شکل گرفت بدین صورت بود که برای ارائه یک سیستم خدمات رسانی بانکی به روش جدید نیازمند همکاری و تعامل نهاد های ارتباطی و قانونی و اجرایی کشور هستیم تا بتوان آن را در قالب یک سیستم نظام بندی و قانون مندی شده به اجرا در آورد.دنیای کنونی در پی راه حل و ایجاد تکنولوژی هایی است که بتواند در زمان انجام کارها صرفه جویی کند و به بهترین شیوه و بالاترین بازده خدمات دریافت کند.بانک و انجام امور بانکی نیز از این قضیه مثتثنی نیستو پا به عرصه ی بانکداری مجازی گذاشته است تا دو مقوله ی زمان و مکان را حذف کند و خدمات بهینه ای را ارایه کند.در بانکداری مجازی دیگر خبری از هزینه های اضافی برای بانک ها نیست وبانک ها میتوانند
سود بیشتری به مشتریان خود اعطا کنند.
از جمله خدماتی که بانک های مجازی میتوانند در اختیار مشتریان خود بگذارد میتوان به پرداخت صورتحساب       ها، انتقال وجه بین حساب ها، نمایش تراکنش ها و ... اشاره کرد که از راه دور و بدون حضور فیزیکی در   بانک انجام میشود و باعث صرفه جویی در وقت و هزینه میشود و دیگر خبری از بروکراسی (تشریفات زاید اداری) نیست و میتوان در هر زمان و در هر مکان امور بانکی خود را انجام داد. مطالعات کشورهای کره، مالزی، اسپانیا، هند، چین، نیجریه و ایران نشان می دهدکه د مرحله گذر از بانکداری سنتی به بانکداری مجازی و الکترونیکی چالش های مشترکی در بین کشورهای در حال توسعه وجود دارد.در ادامه این مطالعه اول به بررسی وضعیت بانکداری سنتی و مجازی می پردازیم در ادامه چالش های موجود درونی و بیرونی سیستم بانکی ارائه می گردد و در پایان نتابج حاصل ا ز این مطالعه ارائه می شود.

تاریخچه بانکداری سنتی به سالیان دور بر میگردد.بانکداری سنتی نیازمند صرف زمان زیاد برای انجام امور بانکی و حضور فیزیکی در بانکها میباشد و به نوعی نمایانگر یک سیستم بروکراسی میباشد که همراه با کاغد بازی های اداری است که بسیار وقت گیر میباشد. با پیشرفت های انجام شده در زمینه علم و تکنولوژی و رفتن به سمت وسویی برای کاهش صرف وقت و هزینه به تدریج پیشرفت هایی در سیستم بانکداری انجام شد که میتوان به دستگاه های خود پرداز اشاره کرد که در ابتدا تعداد محدودی از آن ها به علت گران بودن این دستگاه ها و نبود کارشناسان مسلط به IT در راه اندازی و تعمیرات آن ها و بسیاری موارد جزئی تر دیگر که در مورد آنها بحث خواهیم کرد در کشور راه اندازی شد. با گذر زمان و پیشرفت های جدیدتر بانکداری سنتی سمت و سو به بانکداری الترونیکی و مجازی پیدا کرد.
 بانکداری مجازی منوط بر استفاده از اینترنت و تجهیزات پیشرفته الکترونیکی است. بانکداری مجازی دو مقوله زمان و مکان را در امور بانکی حذف کرده است به طوریکه خدمات را به وسیله سایت های مجازی، تلفن، کارت های هوشمند و ... فراهم کرده است و کلیه تبادلات مالی به وسیله اینترنت و به صورت الکترونیکی انجام میشود.
با توجه به تعاریف بانکداری مجازی و بانکداری سنتی متوجه میشویم که در بانکداری به روش سنتی عملیات بانکی مستلزم حضور فیزیکی فرد و اختصاص زمان زیاد میباشد و بالطبع برای بانکها نیز دارای هزینه های جانبی چه آشکار و چه پنهان میباشد.هزینه های ایجاد شعبه های متعدد در تمام نقاط کشور و ... را میتوان به عنوان مثال نام برد. در بانکداری مجازی دو مقوله ی زمان ومکان حذف شده و خدمات آسانتر و با کیفیت  و ضریب ایمنی بالاتر ارائه میشود. با توجه به اینکه در بانکداری مجازی هزینه های جانبی کاسته میشود بانکها میتوانند سود بیشتری به مشتریان خود اختصاص دهند.از طرفی با توجه به اینکه بانکداری مجازی یک شبکه گسترده است و مردم در همه نقاط کشور و جهان میتوانند به بانک دسترسی پیدا کنند، یک مزیت برای بانک به حساب می آید چون در صورت مدیریت درست بانک های مجازی میتوانند مشتریان زیادی در سطح کلان کسب کنند. با توجه به توضیحات داده شده متوجه میشویم که بانکهای مجازی هم به نفع مردم میباشد و هم به نفع بانک.پس بانکداری مجازی بر بانکداری سنتی ارجعیت دارد.

مسلما ‍‍‍پیدایش هر تکنولوژی ای در ارتباط با مسایل مالی و بانکی مستلزم این است که قوانینی نیز برای آن وضع شود تا مردم در مواجه با یک سیستم خدمات رسانی جدید بتوانند به آن اعتماد کنند و روی به استفاده از این سیستم ها بیاورند.ایجاد بانکداری مجازی نیز مستلزم یک فرهنگ سازی و ایجاد ساختاری زیر بنایی است در واقع آگاهی دادن در مورد سیستم خدماتی جدید که بعد فرهنگ سازی را در بر می گیرد و همچنین ایجاد زیر ساخت های فنی برای توسعه ی این سیستم بانکداری که بعد ساختار زیربنایی را در بر می گیرد.
به طور کلی مشکلات پیش روی ایجاد بانک داری مجازی را می توان به دو دسته ی برون سازمانی و درون سازمانی تقسیم کرد:
عوامل برون سازمانی خود به چند بخش تقسیم بندی می شوند.
ایجاد زیر ساخت های فنی یکی از واجبات اجرای بانکداری مجازی می باشد.بانکداری مجازی نیازمند ابزارهای کامپیوتری قوی و هوشمند است به طوری که بتوانند امنیت شبکه را فرهم کنند و همچنین امور مالی را بدون نقص انجام دهند.
امنیت یک چالش اساسی است که با آن مواجه هستیم  که یکی از زیر ساخت های ایجاد امنیت وجود و ارتقا دادن سیستم های کامپیوتری کشور و مخابرات و بانک ها می باشد از جمله فراهم کردن دستگاه های خود پرداز در اقصی نقاط کشور وکارت های اعتباری و هوشمند و دستگاه های POS و دارا بودن پهنای باند بالا در کشور.از دیگر عوامل باید به ایجاد پایگاه های اطلاعات داده بسیار پیشرفته و با امنیت فراوان اشاره کرد زیرا اطلاعات مالی جا به جا شده در آن ها ذخیره می شوند و در صورت بروز هرگونه مشکل در آن ها باعث اختلال در سیستم امور بانکی در کل کشور می شود. کاملا واضح است که بانکداری مجازی نیازمند فرآیند بستر سازی فنی پیشرفته ای می باشد.
یکی از دغدغه های مردم برای استفاده از خدمات بانکداری مجازی بحث امنیت آن است.از لحاظ فنی باید راه های نفوذ به شبکه ها را شناسایی کرد و راه های نفوذ به شبکه توسط اخلال گران امور بانکی را بست این امر که مستلزم داشتن تخصص های بالا و سیستم های امنیتی پیشرفته است.
با توجه به این که کارهای بانکی در نظام بانکداری مجازی به صورت غیر مستقیم و از راه دور انجام میشود نیازمند این است که بتوان هویت فرد را شناسایی کرد که این کار به وسیله ی امضاهای الکترونیکی انجام میشود. یکی از دغدغه های پیش روی، سامانه ی اهراز هویت افراد است.متاسفانه به دلیل وجود تحریم های اقتصادی که کشورمان گریبان گیر آن است، کشور ما در لیست سیاه قرار دارد وامکان پیوستن به سازمان های ثبت امضاهای الکترونیکی و گرفتن مجوز نمایندگی از این سازمان ها  را ندارد که یکی از دغدغه های اساسی ای است که می توان به آن اشاره کرد چون بحث امضاهای الکترونیکی یکی از شاخه های امنیت میباشد. جدا از اهمیت وجود سیستم های اهراز هویت پیدایش بانکداری مجازی نیازمند قوانینی است که بتوان اطمینان مردم را به خدمات بانکداری مجازی جلب کرد و بتوان راه هایی را برای پیگیری های قانونی در صورت بروز تخلف به وجود آورد. متاسفانه یکی از دلایلی که مردم با وجود تکنولوژی خدمات مجازی باز به خدمات سنتی بانک ها روی می آورند آن است که در روش سنتی آن ها سند و مدرکی  در باب اینکه پولی واریز یا برداشت شده در اختیارشان قرار می گیرد اما در خدمات بانکداری مجازی مردم بر این اعتقادند که نمی توان به شماره پیگیری اکتفا کرد و در صورت بروز هرگونه مشکل برای به اثبات رساندن حقانیت خود نیازمند پیمودن راه های طولانی قانونی است و پیگیری های قانونی دیرتر و مشکل تر انجام میشود.بر این اساس باید دنبال راهکاری بود برای جلب اعتماد مردم و ایجاد بستر سازی های فرهنگی و آموزش دادن و آگاهی رساندن به مردم تا بتوان اعنماد مردم را به خدمات بانکداری مجازی جلب کرد.
یکی دیگر از چالش های رو به رو عدم دسترسی به اینترنت پر سرعت در همه ی نقاط است و همچنین دسترسی به فناری های مورد نیاز برای استفاده از خدمات بانکداری مجازی که به ریشه های اقتصادی مردم در جامعه و ریشه های فرهنگی مردم در ارتباط با طرز فکرشان در مورد نحوه ی استفاده از فناوری های دیجیتالی بر می گردد به طوری که هنوز بسیاری از مردم  به وسایل ارتباطی هوشمند دیدی تجملاتی دارند و از کاربرد های فراوان آنها در جامعه و دنیای امروزی بی خبرند و نگاهی سنتی به این قضیه دارند که این باز بر می گردد به همان ایجاد ساختاری فرهنگی در بین مردم و جامعه.
از عوامل درون سازمانی می توان به خوی گرفتن مدیران ارشد بانک ها به روش بانکداری سنتی و عدم آشنایی آن ها با مدیریت بانکداری مجازی و مواجه شدن با حجم وسیعی از اطلاعات و داده ها وطبقه بندی آن ها که در صورت نبود شیوه ی مدیریتی درست باعث سردرگمی مدیر می شود که این هم نیازمند آموزش های مدیریتی به شیوه ی نوین وجدید است که باید در اجرای بانکداری مجازی لحاظ گردد.
بانکداری مجازی نیازمند نوآوری کارکنان و مدیران در امر خدمات رسانی می باشد تا بتوانن مشتری جذب کنند.بانکداری مجازی نوعی ریسک است به طوری که اگر مدیریت بتواند در جهت بانکداری مجازی،مثبت باشد می تواند به جذب بیشتر مشتری در همه ی نقاط کشور منجر شود و سود دهی بانک بیشتر و بیشتر شود و در مقابل اگر مدیر نتواند به خوبی از پس این چالش برآید بالعکس باعث از دست دادن مشتریان خود و ضرری هنگفت می شود. پس نقش مدیر و سیاست های او همامطور که بررسی کردیم بسیار زیاد است.
از عوامل دیگر درون سازمانی می توان به بحث امنیت پرداخت به طوری که بانکها بتوانند بیشتر و بیشتر خود را در برابر عوامل بیرونی ایمن کنند و همچنین در حفظ اطلاعات کوشا باشند.
کشور ما در زمینه بانکداری مجازی در دو زیر ساخت فنی و فرهنگی دچار مشکل است. برای حل این مشکلات راهکارهایی را میتوان پیشنهاد کرد.
با کمک رسانه های عمومی و برنامه های آموزشی میتوان مردم را از این روش نوین خدمات رسانی بانکی و مزایای آن نسبت به روش های سنتی آگاه کرد و همچنین زمینه های اعتماد سازی مردم به خدمات مجازی بانکی ایجاد کرده. در واقع رسانه ها کمک عمده ای در بخش بستر سازی فرهنگی میتوانند انجام دهند.
 پرورش متخصصان رایانه ای و IT و حرکت رو به جلوی آنها همگام با پیشرفتهای ایجاد شده در زمینه الکترونیک و رایانه.
ایجاد ساخناری فنی در کشور و مجهز شدن به تشکیلات و دستگاه های پیشرفته الکترونیکی و بانکداری و همچنین فراهم کردن دسترسی به اینترنت های پر سرعت با پهنای باند بالا وبالا بردن امنیت شبکه های بانکی و شناسایی راه های نفوذ به شبکه و جلوگیری از نفوذ اخلال گران سیستم بانکی که این امر به وسیله مجهز شدن به دستگاه ها و تجهیزات پیشرفته با امنیت بالا و استفاده از متخصصانی کاردان در این زمینه امکان پذیر است.
آموزش دادن مدیران و کارکنان بانکها برای آشنا شدن با نحوه اداره و مدیریت بانکداری مجازی و همچنین آگاه ساختن مدیران از مزایا و سودهای حاصل از این شیوه بانکداری و برتری آن نسبت به بانکداری سنتی.
وضع قوانینی دقیق و هوشمندانه از طرف مراجع قانونی برای روش نوین بانکداری مجازی و رسیدگی و پیگیری سریع مراجع زیر ربط به تخلفات و مشکلات احتمالی پیش آمده تا باعث شود اعتماد مردم به خدمات بانک های مجازی جلب شود و با خیالی آسوده امور بانکی خود را انجام دهند.
ایجاد یک پل ارتباطی محکم بین بانکهای مجازی و الکترونیکی و و تعامل بانکها با یکدیگر تا بتوانند بستری ایجاد کنند که مشتریان بتوانند امور مالی و بانکی خود را بین دو حساب از دو بانک مختلف را به آسانی انجام دهند که این کار باید توسط نهادی ناظر بر بانکها انجام شود.
تشکیل تیم های پشتیبانی و فنی قوی برای رفع سریع مشکلات احتمالی پیش آمده در سیستم های الکترونیکی و تجهیزات مربوطه و همچنین پیشگیری از بروز هرگونه اختلال در سیستم های بانکی.
 به طور کلی پیاده سازی بانکداری مجازی  نیازمند یک همکاری و تعامل بین نهادهای بانکی،مخابرات،مراجع قانونی،رسانه های گروهی و عمومی و نهادهای قضایی و دولتی میباشد.

پدرام پرتو - کارشناس ارشد اقتصادی