كاهش قيمت نفت دامن شركت‌هاي متوسط و كوچك را گرفته است
اختلاف نظر بر سر زمان اضافه شدن عرضه نفت ايران
همه بر اهميت نفت واقف هستند. شايد نفت تنها كالايي محسوب شود كه با وجود اينكه معاملات آن در زندگي روزمره مردم عادي صورت نمي‌گيرد و دور از چشم‌ها و در اسكله‌ها تحويل داده مي‌شود تا اين اندازه براي مردم حساسيت‌برانگيز است. قيمت نفت براي همه با اهميت است.
خبر اقتصادی - براي من هر روز سوار شدن در تاكسي فرصتي است تا ارزيابي كنم كه مردم در كوچه و خيابان به چه چيزهايي فكر مي‌كنند و مي‌توانم بگويم دركنار قيمت كالاهاي سبد خانوار مثل سيب‌زميني و پياز و برنج، قيمت نفت نيز در مكالمات روزانه مردم جايي براي خود دارد. نفت براي مردم كشوري در خاورميانه كه اقتصادي وابسته به درآمد صادرات نفت دارد مانند آب حياتي است و حالا اين مردم با توجه به خبر تفاهم هسته‌يي منتظر هستند تا اثر آن را بر افزايش صادرات نفت و در نتيجه بر بهبود كيفيت زندگي‌شان حس كنند. يكي از مهم‌ترين سوال‌هايي كه اكنون ذهن مردم را درگير خود كرده، اين است كه ايران چه زماني خواهد توانست صادرات نفت خود را افزايش دهد؟ مسوولان وزارت نفت جوابي صريح دارند: «بلافاصله بعد از برداشته شدن تحريم‌ها» بيژن زنگنه، وزير نفت در تازه‌ترين حضور مطبوعاتي خود در جمع خبرنگاران شب قبل از افتتاح فاز 12پارس جنوبي و در سال تشريفات اين فرودگاه با قطعيت اظهار كرد كه ايران خواهد توانست با برداشته شدن تحريم‌ها توليد خود را يك ميليون بشكه افزايش دهد. محسن قمصري، مدير امور بين‌الملل وزارت نفت و مسوول فروش نفت ايران نيز موضعي مشابه با وزير دارد. اما در ميان كارشناسان دنياي نفت در اين زمينه اختلاف نظر وجود دارد. درحالي كه اداره اطلاعات انرژي امريكا در تازه‌ترين گزارش خود كه «تعادل» متن كامل آن را بررسي و منتشر كرده است، پيش‌بيني مي‌كند كه ايران در صورت برداشته شدن تحريم‌ها خواهد توانست حداقل تا انتهاي سال 2016 معادل حداقل 700هزار بشكه بر توليد نفت خود اضافه كند.
پيش‌بيني آقاي رييس از توليد ايران
رييس آينده آژانس بين‌المللي انرژي روز گذشته نظر متفاوتي را بيان كرده است. فتيح بيرول، رييس آتي تركيه‌يي اين آژانس به رويترز گفته است: «بازار جهاني نفت تا ۵ سال پس از لغو تحريم‌ها شاهد افزايش قابل توجهي در صادرات نفت ايران نخواهد بود.» نرسي قربان، كارشناس اقتصاد انرژي اما معتقد است كه برآورد اداره اطلاعات انرژي امريكا به واقعيت نزديك‌تر است. او به «تعادل» مي‌گويد: «توليد نفت ايران به واسطه تحريم‌ها متوقف شده بود و مساله در ايران نداشتن پتانسل توليد نيست.» مهدي يوسفي، كارشناس مسايل بازار موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي نيز در اين باره به «تعادل» مي‌گويد: «تفاوت ميان برآورد گزارش اداره اطلاعات انرژي امريكا و اظهارنظر رييس آتي آژانس بين‌المللي انرژي اين است كه گزارش اولي با عدد و رقم بوده اما اظهارنظر آقاي بيرل عدد ندارد در نتيجه نمي‌توان به‌طور قطع گفت كه منظور او از «افزايش قابل توجه» چه بوده است؟»
رييس بعدي آژانس بين‌الملل انرژي گفته است حتي اگر ايران و قدرت‌هاي جهاني تا پايان ژوئن به توافق نهايي دست يابند، بازار جهاني نفت تا 5 سال شاهد افزايش قابل توجهي در صادرات نفت ايران نخواهد بود. اما كارشناس اقتصاد انرژي اعتقاد دارد كه بازگشت نفت ايران به بازار بيش از آنكه در گرو افزايش توليد باشد در گرو توانايي ايران براي بازاريابي و بازپس‌گيري سهم خود است. نرسي قربان مي‌گويد: «احتمالا نظر رييس بعدي آژانس بين‌المللي انرژي درباره افزايش توليد ايران نسبت به متوسط 3ميليون و 800 هزار بشكه‌يي قبل از تحريم است در غير اين حالت افزايش توليد نفت ايران نسبت به توليد بيش از 2ميليون بشكه‌يي درحال حاضر چيز بعيد و سختي به نظر نمي‌آيد».
اداره اطلاعات انرژي امريكا نيز در تازه‌ترين گزارش خود درباره پتانسيل افزايش توليد و صادرات نفت خام ايران نوشته بود: «ايران ذخيره 30ميليون بشكه‌يي نفت خام در اختيار دارد و از نظر تكنيكالي اين ظرفيت را دارد كه تا در جهشي با سرعت زياد حداقل 700هزار بشكه در روز بر توليد خود اضافه كند»
برگشت به بازار نفت زمان‌بر است
يوسفي، كارشناس موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي معتقد است: «تجربه گذشته نشان مي‌دهد كه بازگشت كشورهايي كه مدت زمان زيادي از بازار دور مي‌مانند و به واسطه دلايل مختلف توليد خود را كاهش مي‌دهند زمان‌بر است. اين تجربه در مورد عراق، روسيه و حتي خود ايران در زمان جنگ نيز مصداق پيدا مي‌كند. بازگشت «زمان‌بر است اما بر سر مدت اين زمان اختلاف نظر وجود دارد.» او مي‌گويد: «به هر حال مهم‌ترين نهاد در داخل كشور براي قضاوت وزارت نفت است كه اعلام كرده، ايران خواهد توانست توليد خود را يك ميليون بشكه افزايش دهد.» يوسفي در ادامه مي‌گويد: «اكنون مشخص نيست اظهارنظر رييس آتي آژانس بين‌المللي انرژي درباره سرمايه‌گذاري‌هاي جديد در نفت ايران و مازاد بر 600 هزار بشكه سابق است يا صحبت بر سر همين توليد فعلي است در نتيجه نمي‌توان قضاوت چنداني روي اين اظهارنظر مطرح كرد».
اما گذشته از زمان و ميزان اضافه شدن نفت خام ايران به بازار، كاهش چشمگير قيمت نفت در ماه‌هاي اخير عواقب ديگري نيز داشته است. رييس آتي آژانس بين‌المللي انرژي در اين باره مي‌گويد: «رشد اقتصاد جهاني به خصوص در آسيا و اروپا و سرمايه‌گذاري براي افزايش توليد نفت عوامل مهم تعيين‌كننده روند قيمت نفت در آينده خواهد بود.»
وي در ادامه بيان مي‌كند: «ما شاهد يك چشم‌انداز رشد اقتصادي بسيار كند در اروپا هستيم. رشد اقتصادي اروپا براي تعيين تقاضا براي نفت بسيار اهميت دارد.» بيرول همچنين اظهار مي‌كند درحالي كه كاهش قيمت‌ها موجب خروج 100ميليارد دلار سرمايه از بخش نفت در سال 2015 شده، تنش‌هاي ژئوپليتيك در خاورميانه، ترديدهايي را در مورد امنيت سرمايه‌گذاري شركت‌هاي جهاني در اين منطقه ايجاد كرده است.
وي با اشاره به كاهش 20درصدي سرمايه‌گذاري شركت‌هاي جهاني در سال 2015 مي‌گويد: «ما حتي در زمان بحران مالي، هرگز شاهد كاهش چنين حجمي از سرمايه‌گذاري نبوده‌ايم.» او اضافه مي‌كند: «اگر كند شدن توليد و رشد قوي تقاضا با هم اتفاق بيفتد، اين ممكن است موجب وارد آمدن فشار افزايشي بر قيمت‌ها در آينده شود.» آژانس بين‌المللي انرژي بخش بزرگي از اين كاهش سرمايه‌گذاري را در كشورهاي امريكا، كانادا و برزيل مي‌داند.
بيرل در ادامه مي‌افزايد: «اين بدان معناست كه رشد توليد در امريكا ممكن است به ميزان قابل توجهي كاهش يابد و اين يك عامل مهم براي بازار نفت در دوره‌هاي سه ماهه بعدي خواهد بود... دشوار مي‌توان عدد و رقمي را بيان كرد اما احتمالا ممكن است اين كاهش بر توليد نفت امريكا در سال 2016 تاثير بگذارد.»
ادغام شركت‌هاي متوسط نفتي در ابرشركت‌ها
نشانه‌هاي تاثير كاهش قيمت نفت بر توليد كه بيرل بر آن اشاره مي‌كند را مي‌توان در ادغام شركت‌هاي نفتي متوسط در ابرشركت‌ها ديد. به گزارش «تعادل» به نقل از گاردين اين هفته همزمان با قرارداد 70ميليارد دلاري شركت داچ با شركت بي‌جي براي عهده‌داري اين شركت دور جديدي در ادغام‌هاي بزرگ نفتي و خلق ابرشركت‌ها ايجاد شد. حالا همه چشم‌ها به شركت اكسون موبيل دوخته شده است. اين شركت كه غول بزرگ‌ترين سهامداران انرژي محسوب مي‌شود اكنون كه قيمت نفت كاهش يافته و جبهه‌يي از فروشندگان را ايجاد كرده با پول و فرصت زيادي مواجه شده است. مديرعامل اكسون اخيرا در يكي از ديدارهاي نادر خود با تحليلگران وال‌استريت با افتخار اعلام كرده كه تماس‌هاي جدي از بانك‌هاي سرمايه‌گذار دريافت كرده است كه به دنبال ناجي براي شركت هاي پريشان‌حال نفتي هستند. هرچند كه بهاي نفت برنت حوزه درياي شمالي اخيرا نسبت به قيمت 115دلاري ماه ژوئن سال گذشته كاهش شديدي يافت و به كمتر از 60 دلار در ازاي هر بشكه رسيد اما بسياري از شركت‌هاي انرژي بعد از يك دوره سه ساله بهره بردن از قيمت‌هاي بالاي نفت قرارداد خود را تمديد كردند.
يكي از مهم‌ترين هدف‌ها، پرچمدار سابق گروه نفتي بريتانيا بي‌پي بوده است. اما واقعيت اين است كه مسايل قانوني حادثه ديپ‌واتر هورايزن در خليج مكزيك و ارتباط عميق آن با بخش نفتي دولت روسيه، اين شركت را به يك قرص سمي تبديل كرده كه هيچ‌كس تمايلي به فروبردن آن ندارد.
صحبت‌هاي ناتمامي نيز در مورد آينده ديگر شركت‌هاي اروپايي انرژي نظير توتال فرانسه و اني ايتاليا وجود دارد و ديگر شركت‌هاي امريكايي نظير شورون، كونوكوفيليپس و آناداركو يا مينوس پلتراي درياي شمال را ناديده گرفته‌‌اند. آخرين دور ادغام هاي بزرگ شركت‌هاي نفتي يعني زماني كه شورون به تگزاكو، كونوكو به فيليپس و اكسون به موبيل ملحق شد نيز افت شديد قيمت نفت جرقه اين امر را زد.
مديرعامل بعدي شركت بعدي بي‌پي، جان براون نيز در همان زمان ابتدا آماكو و به دنبال آن آركو و كاسترول را تصاحب كرد.
