درخواست همسايگان شمالي براي از سرگيري سوآپ نفتي

خبر اقتصادی -  اين كشورها براي توسعه اقتصادي خود، به صادرات نفت خود نياز مبرم داشتند. در صورتي كه امكانات آنان جهت رساندن نفت خود به دست مصرف‌كنندگان در اروپا، آسيا وامريكا بسيارمحدود بود. بدين جهت در سال 1375 قراردادي بين ايران وقزاقستان به امضاء رسيد كه براساس آن روزانه 40هزار بشكه نفت خام سبك از قزاقستان تحويل پالايشگاه تبريز وتهران مي‌شدودر عوض به همين مقدارنفت خام سبك ايران در خليج‌فارس جهت شركاي تجاري قزاقستان تحويل آنان مي‌شد. شرايط سوآپ به ايران اجازه مي‌دهد تا جهت دريافت نفت در شمال و صدور همان مقدار نفت در جنوب كارمزد و اجرت دريافت كند.

 صرفه‌هاي سوآپ براي ايران

نكته‌يي كه در مورد سوآپ نفت در كشور ما حايز اهميت است اينكه نفت دريافتي در راستاي عمليات سوآپ در مرزهاي شمالي كشور در مناطق نزديك مرز مصرف مي‌شود و به عوض آن از توليدات كشور خودمان در مرزهاي جنوبي تحويل مشتريان مي‌گردد، يعني به جاي آنكه نفت از مناطق نفت خيز جنوب به مناطق شمالي، آنهم با صرف هزينه‌هاي گزاف (ازجمله هزينه ايجاد خطوط لوله انتقال نفت در مسير بسيار طولاني حدود1800كيلومتر از جنوب تا شمال و مصرف هزينه‌هاي ديگر از قبيل هزينه نصب ايستگاه‌هاي پمپاژ به جهت سربالايي بودن اين مسير تا شمال) منتقل شود، همان نفت خريداري شده در شمال به مصارف داخل مي‌رسد. با وجود اين نوع سودرساني اقتصادي كه سوآپ نفتي براي كشور ما با خود به همراه دارد، مي‌تواند باعث ايجاد اشتغال داخلي، تشويق سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي به سرمايه‌گذاري در زمينه تجهيزات و تاسيسات زيربنايي براي ترانزيت سوخت، گسترش روابط اقتصادي، و همچنين كاهش نفوذ و اثرگذاري شركت‌هاي امريكايي و اروپايي در گلوگاه ورود انرژي به شمال كشور و مسيرخزر (درياي مازندران) - خليج‌فارس با حضورجدي شركت‌هاي ايراني در منطقه مزبور و تجارت سوآپ شود. دلايل زيادي براي رغبت كشورهاي حوزه درياي مازندران به سوآپ نفت وجود دارد كه از آن جمله مي‌توان به اين دو مورد اشاره كرد. نخست جايگاه ويژه ژئوپوليتيكي ايران در ميان كشورهاي منطقه است كه باعث شده اين كشور بتواند غير از توليدات خود، توليدات ديگر كشورهاي همسايه را نيز صادر كند. دليل دوم نيز پرهزينه‌تر بودن صادرات با هواپيما و ترانزيت از طريق راه‌هاي زيرزميني به سبب عدم دسترسي آنان به آب‌راه‌هاي آزاد بين‌المللي است. به اين ترتيب مسير انتقال نفت از ايران در حوزه درياي مازندران به لحاظ داشتن مرز دريايي با درياي عمان و خليج‌فارس اين امر را مقرون به صرفه مي‌كند.

 عواقب سنگين لغو يك‌طرفه سوآپ

بندر نكا موسوم به «پايانه نفتي شمال» اصلي‌ترين بندر ترانزيتي ايران (به صورت سوآپ) محسوب مي‌شود. اين پايانه دربيست كيلومتري شمال شهر نكا و نزديكي نيروگاه برق نكا در زميني به مساحت تقريبي 62هكتار و دركنار درياي مازندران قرار گرفته است. از سال 1389 تاكنون اجراي عمليات سوآپ نفت در مرز آبي شمالي كشوركه مركز ثقل آن پايانه نفتي شمال (بندرنكا) است متوقف مانده است. اين قرارداد سوآپ نفت به صورت يك طرفه توسط دولت قبل و در زمان وزارت مسعود ميركاظمي لغو شد كه هزينه‌ها و عواقب حقوقي سنگيني را براي ايران به دنبال داشت. چندي پيش محمود آستانه عضو هيات‌مديره شركت نيكو در اين باره به ايسنا گفت: «با كارهاي حقوقي انجام شده موفق شديم شكايت 97 ميليون دلاري شركت كاسپين از ايران را به تنها 5. 5 ميليون دلار كاهش دهيم.»

پيش از اين سيد پيروز موسوي مديرعامل شركت پايانه‌هاي نفتي در گفت‌وگو با «تعادل»خبر داده بود: «با روي كار آمدن دولت جديد تعاملات مناسبي بين وزارت خارجه و وزارت نفت براي ديپلماسي فعال صورت گرفت. در زمينه احياي سوآپ نيز سفرها و بازديدهاي بسيار خوبي انجام شد.» وي با اشاره به خبرهاي خوبي كه از سفرهاي زنگنه و ماجدي معاون سابق امور بين‌الملل وزارت نفت شنيده شده، گفته بود: «آنطور كه آقاي ماجدي گفته‌اند صحبت‌ها در زمينه احياي سوآپ سازنده بوده است. ما در مدتي نيز كه سوآپ نداشتيم به تعميرات اساسي پرداختيم و اكنون در خارك و نكا آمادگي كامل را داريم كه با شروع دوباره سوآپ با چابكي وارد كار شويم.»

روز جمعه توقف سوآپ ايران پنج ساله شد. اين در حالي است كه به دليل افت شديد قيمت نفت، هزينه سوآپ از خطوط لوله رقيب همچون BTC، CPC و روسيه به‌شدت غير اقتصادي شده و نفت ارزان به فرصت طلايي احياي سوآپ تبديل شده است. به گزارش مهر، عمليات سوآپ نفت خام ايران براي پنجمين سال متوالي متوقف مانده است و با وجود ايجاد زيرساخت‌هايي براي سوآپ روزانه ۵۰۰ هزار بشكه نفت اما اين تجارت استراتژيك نفتي كماكان در نقطه صفر قرار دارد. با اين وجود آمارهاي منتشر شده توسط شركت ملي نفت ايران نشان مي‌دهد ايران در طول ۱۳ سال انجام سوآپ نفت كشورهاي حاشيه درياي خزر بيش از ۲۵۴ ميليون بشكه نفت از مسير ايران، طلاي سياه سوآپ شد كه حدود ۸۸۰ ميليون دلار درآمد ارزي براي كشور به همراه داشته است. همزمان با متوقف ماندن تجارت سوآپ نفت ايران از سال 1389 تاكنون، مذاكرات متعددي با شركت‌هاي بزرگ بين‌المللي سواپ‌كننده نفت خام در منطقه درياي خزر انجام گرفته است و حتي وزارت نفت از چانه‌زني براي از سرگيري اين تجارت سودآور و استراتژيك نفتي با كشورهاي تركمنستان و قزاقستان خبر داده است. بيژن زنگنه وزير نفت اخيرا با اشاره به صدور دستوراتي براي از سرگيري سوآپ نفت، تاكيد كرده بود: «تمامي شركت‌هاي سوآپ‌كننده نفت مي‌توانند بر اساس شرايط جديد اقدام به سوآپ نفت از مسير ايران بكنند.» در همين حال محمود آستانه عضو هيات‌مديره شركت نيكو نيز با اشاره به انجام مذاكرات با ۴ تا ۵ شركت بين‌المللي براي از سرگيري سوآپ نفت، گفته بود: «بر اين اساس مذاكرات اوليه با ويتول سوييس انجام گرفته و اين شركت هم براي از سرگيري سوآپ نفت اعلام آمادگي كرده است.» مشاور وزير نفت با اعلام اينكه شركت‌هاي خارجي و بخش خصوصي براي از سرگيري سوآپ نفت به دنبال تضمين‌هايي از شركت نفت هستند كه اين عمليات را به يكباره قطع نكنند، تصريح كرده بود: «بسته به نوع و مدت زمان امضاي قرارداد بسته‌هاي جديد تشويقي نفتي ايران نصيب شركت‌هاي خارجي و بخش خصوصي داخلي خواهد شد.»

 ابراز علاقه سرمايه‌گذاران به سوآپ

اكنون استاندار مازندران از علاقه‌مندي بخش خصوصي داخلي و تقاضاي متعدد همسايگان شمالي كشور به انجام سوآپ نفت خام در شرايط كنوني بازار جهاني خبر داد. به گزارش تسنيم، ربيع فلاح جلودار گفت: بسياري از شركت‌هاي فعال داخلي و همچنين شركت‌هاي معتبر كشورهاي همسايه شمالي بطور متعدد، درخواست و تقاضاي خود را نسبت به فعال‌سازي عمليات سوآپ نفت خام از طريق پايانه نفتي شمال ابراز كرده‌اند. بر همين اساس مديرعامل شركت پايانه‌هاي نفتي ايران نيز اظهار كرد: شركت پايانه‌هاي نفتي ايران هم‌اكنون ظرفيت سوآپ روزانه 150 هزار بشكه نفت كشورهاي آسياي ميانه را دارد كه با توجه به برنامه‌ريزي‌هاي انجام شده اجراي پروژه حوضچه فراگير شمال براي كسب جايگاه نخست سوآپ در منطقه، در حال اجراست. سيد پيروز موسوي افزود: از اهداف كوتاه‌مدت اين طرح مي‌توان به افزايش ميزان سوآپ نفت خام و تامين نيازمندي‌هاي پشتيباني ناوگان حفاري در درياي خزر و انتقال ظرفيت دريافت نفت خام شركت پايانه‌هاي نفتي ايران از 150 هزار بشكه در روز به 500 هزار بشكه در روز اشاره كرد اما هدف بلندمدت مربوط به اجرايي شدن اين طرح، افزايش ميزان سوآپ و انتقال نفت خام توليدي تا دو ميليون و 500 هزار بشكه در روز (سوآپ و توليد احتمالي داخلي) و انتقال ظرفيت دريافت نفت خام از حوضچه موجود به حوضچه فراگير و ايجاد سازه‌هاي لازم براي سوآپ 500 هزار بشكه در روز در نظر گرفته شده است. وي با اشاره به اينكه با روي كارآمدن دولت يازدهم تعاملات مناسبي بين وزارت خارجه و وزارت نفت براي ديپلماسي فعال صورت گرفته است گفت: براي احياي دوباره عمليات سوآپ در منطقه و بررسي شرايط نيز نشست‌هاي كارشناسي متعدد و بازديدهاي منطقه‌يي خوبي صورت گرفته كه به نظر مي‌رسد شرايط به سمت هموار شدن اين مساله است. موسوي گفت: وقفه ايجاد شده در سوآپ، فرصتي را براي شركت پايانه‌هاي نفتي ايران براي انجام عمليات تعميرات اساسي فراهم كرد تا بتواند در صورت احياي سوآپ با آمادگي و توان بيشتري وارد عمل شود.