محمدصادق جنان‌صفت
بانک‌ها دیگر خوشبخت نیستند
تحلیل اقتصاد ایران در هر سطحی از بررسی بدون دقت در کارنامه و برنامه بانک‌ها به مثابه عامل اصلی در بازار پول - و حتی بازار سرمایه - ناقص است. بانک‌های ایرانی چند دوره گوناگون را از زمان ملی و دولتی شدن در 1358 تا امروز پشت سر گذاشته‌اند. غم‌انگیزترین دورۀ فعالیت این نهادها البته و بدون تردید از 1384 تا زمان رفتن دولت دهم است. رئیس دولت نهم و دهم انگار که بانک‌ها بخشی از پس‌انداز او یا قلک در اختیار دولتند رفتاری عجیب با این بنگاه‌ها را در پیش گرفته و همه نسبت‌ها و شاخص‌های بانکداری را از تعادل- نیمه‌کاره- قبلی خارج کرد. بانک‌ها در آن سال‌ها به دستور دولت دست به جیب می‌شدند و به هر جایی که رییس دولت دستور می‌داد پول پرداخت می‌شد. بانک‌ها در این دوره و با اعمال قدرت دولت وقت، نرخ سود سپرده‌گذاری را بدون توجه به تحولات تورم در سطح پایین نگه‌می‌داشتند و به همین دلیل صاحبان سپرده را جریمه می‌کردند. پس‌اندازکنندگان کوچک و خرده‌پایی که پولشان را به بانک‌ها می‌دادند عموما با زیان مواجه شده و البته نمی‌توانستند کاری کنند. در این سال‌ها اعتبارات و وام‌های هنگفتی پرداخت شده است که اکنون پس گرفتن آنها بسیار سخت و تا اندازه‌یی ناممکن شده است.
در چنین وضعی است که بیزنس‌مانیتور پیش‌بینی خود از عملکرد نظام بانکی را به حالتی بدبینانه ارایه کرده و معتقد است سود بانک‌ها کاهش می‌یابد، نرخ سپرده‌های واقعی کم می‌شود و تهدید مطالبات افزایش را تجربه خواهد کرد. این شاخص‌های مهم درباره بانک‌ها را باید جدی گرفت و اجازه نداد که این بنگاه‌ها سقوط کرده و اقتصاد را با خود به پایین بکشند. هر ضعف و رخوت در بانکداری ایران با توجه به گستردگی آنها شرایط را برای کل فعالیت‌های اقتصادی ناامن خواهد کرد. راه‌حل چیست؟ چه باید کرد که بانک‌ها در سرازیری نیفتند؟
در این باره دیدگاه‌ها متفاوت است. اما نیک می‌دانیم که آزادسازی فعالیت بانک‌ها تنها چاره است. در صورتی که دولت و نهادهای حکومتی تصور می‌کنند که نمی‌توان فعالیت بانک‌ها را به‌طور کامل آزاد کرد، بهتر است درباره برخی شاخص‌ها و متغیرهای اصلی به‌ویژه تعیین نرخ سود سپرده اجازه آزادی عمل داده شود. حبس کردن مدیران بانک‌ها در چارچوب اهداف سیاست‌زده بانک مرکزی که ناگزیر است از دستورهای دولت اطاعت کند، بدترین تصمیمی است که می‌شود اتخاذ کرد.
راه طی شده بانکداری در 35 سال سپری شده با شکست مواجه شده است و نباید این راه را ادامه داد. شجاعت اتخاذ تصمیم‌های کارساز و بزرگ را داشته باشیم تا مهم‌ترین نهادهای اقتصادی با دشواری مواجه نشوند. بانک‌های ایرانی دیگر خوشبخت نیستند.
