«آسوشيتدپرس» بزرگ‌ترين خبرگزاري امريكا، تعاوني است

 300 تعاوني برتر جهان

نهاد جهاني تعاوني‌ها در شرايط فعلي اتحاديه بين‌المللي تعاون است كه به‌عنوان يك سازمان غيردولتي وظيفه اتحاد بين تعاوني‌هاي جهان را انجام مي‌دهد براساس گزارش‌هاي اين مركز درحال حاضر گردش مالي 300 تعاوني برتر جهان حدود يك تريليون دلار است كه اين رقم با 10 اقتصاد برتر جهان برابري مي‌كند. همچنين 800 ميليون عضو و يك ميليون شغل نيز بخشي ديگر از شبكه گسترده تعاوني‌ها درجهان است. تعاوني‌هاي كشاورزي ژاپن با 16هزارميليون دلار گردش مالي در راس اين ليست و تعاوني‌هاي امريكا با 600 ميليون دلار در مرتبه بعدي قرار دارند.

چبراساس اين گزارش با توجه به اينكه ماهيت تعاوني‌ها بيشتر اجتماعي است تا اقتصادي، هدف از اعلام وضعيت اقتصادي تعاوني‌ها اين است كه توان آنها در زمينه ايجاد ارزش‌افزوده نشان داده شود چون مي‌توانند به‌عنوان يك گزينه اقتصادي قدرتمند در اقتصاد جهان نقش داشته باشند و پتاسيل نهضت بين‌المللي تعاون را در رقابت با قدرت‌هاي بزرگ اقتصادي نشان دهد. درحال حاضر تعاوني‌ها 20درصد از سهم اقتصاد جهاني را به‌خود اختصاص داده‌اند و اين نشان‌دهنده قدرت و اهميت آنها در اقتصاد بين‌المللي است و از اين طريق در سراسر دنيا يك ميليون شغل نيز ايجاد شده است. خبرگزاري آسوشيتدپرس يكي از اين 300 تعاوني برتر جهان است كه در سال 2011 درآمدي معادل 75/0بيليون دلار داشته است.  در سال 1848ميلادي به‌دليل زياد بودن هزينه‌هاي تلگراف 6 روزنامه بزرگ شهر نيويورك در محل روزنامه‌ سان (NewYork Sun) گردهم آمدند؛ تا در مورد سرشكن شدن هزينه‌هاي استفاده تلگراف -اين اختراع جديد- تصميمي جديد اتخاذ كنند؛ زيرا هزينه‌هاي تلگراف به‌قدري گران بود كه هر روزنامه به‌ تنهايي نمي‌توانست از عهده آن برآيد. در اين ميان يكي از مسوولان روزنامه تجارت پيشنهادي ارايه داد كه به‌‌دليل جو حاكم رقابت در بين روزنامه‌ها، ابتدا با مخالفت روبه‌رو شد.

اين پيشنهاد، پيوستن روزنامه‌ها به يكديگر براي جمع‌آوري خبر از تمامي نقاط دنيا و حتي داخل مرزهاي ايالات متحده امريكا بود.

اما روزنامه‌ها به‌تدريج به‌سوي تشكيل سازماني به‌نام هاربور نيوز آسوسي‌ايشن

(Harbor News Association)؛ به ‌معني لنگرگاه انجمن اخبار- كه بعدها به خبرگزاري آسوشيتدپرس تبديل شد- قدم گذاشتند.

اين سازمان در سال 1900 (كه در آن زمان بنگاهي بدون سود بود ولي اكنون به‌صورت يك سازمان درآمده) مانند يك شركت تعاوني تحت نظارت حقوقي و قانوني شركت‌هاي تعاوني ايالت نيويورك درآمد. با سقوط خبرگزاري يونايتدپرس اينترنشنال (مهم‌ترين رقيب خبرگزاريAP) اين خبرگزاري درحال حاضر بزرگ‌ترين سرويس خبري ملي در امريكاست.

 سال 1990 آسوشيتدپرس تعاوني شد

خبرگزاري آسوشيتدپرس از سال ١٩٩٠ به اين سو صورت سازماني جديدي يافت. در اين سال اين خبرگزاري به قانون شركت‌هاي ايالت نيويورك پيوست و به‌صورت يك شركت تعاوني غيرانتفاعي درآمد. اعضاي AP شوراي مديران كه هيات حاكمه اين خبرگزاري است را انتخاب مي‌كنند. مطابق اساسنامه اين خبرگزاري، اعضاي شوراي مديران حداقل ١٨و حداكثر ٢٤نفر خواهند بود. دست‌كم سه نفر از اعضاي شوراي مديران بايد نمايندگان روزنامه‌هايي باشند كه در شهرهاي با جمعيت كمتر از ٥٠ هزار نفر منتشر مي‌شوند يا روزنامه‌هايي كه تحت كنترل يا مرتبط با روزنامه‌هايي كه در شهرهايي با بيش از ٥٠ هزار نفر جمعيت منتشر مي‌شوند، نيستند. اين خبرگزاري اكنون داراي 20نفر عضو هيات رييسه است كه رياست آن را از سال 2003 دين سينگلتون برعهده دارد.

درحال حاضر تام كرلي، ارتش خبرنگاران آسوشيتدپرس را مديريت مي‌كند. وي نخستين مدير در خبرگزاري است كه از بيرون از حلقه تصميم‌گيري خبرگزاري به اين سمت رسيده است. او دوازدهمين مدير AP محسوب مي‌شود كه پيش از اين رياست روزنامه «يو اس تودي» را برعهده داشته است.

AP  درحال حاضر يك تعاوني است كه مالك آن روزنامه‌هاي معيني هستند كه هم در تهيه اخبار و گزارش‌ها به آن مساعدت مي‌كنند و هم از مطالب آن استفاده مي‌كنند. بنگاه خبررساني آسوشيتدپرس با بودجه سالانه معادل 600 ميليون دلار از همه ابزار رسانه‌يي براي پوشش اخبار بهره مي‌جويد. AP  از سال 2000 كه با فروش اخبار به غير اعضاي خود دريچه‌يي نو به جهان گشود در همه نقاط خبرخيز جهان حضور دارد. اين خبرگزاري مدعي است كه روزانه يك ميليارد مخاطب در سرتاسر جهان دارد.

اين بنگاه خبري روزانه 17ميليون كلمه خبر به سراسر جهان ارسال مي‌كند. مشتركين آن 10هزار روزنامه در جهان، 5762 ايستگاه راديو-تلويزيوني در داخل امريكا، 485شبكه تلويزيوني در سراسر جهان و 15هزار سازمان خبري است؛ درحالي كه خود نيز مالك بيش از 1700روزنامه است كه روزانه در امريكا منتشر مي‌شود. اين شركت سهامي خاص و غيرانتفاعي يكي از بزرگ‌ترين آرشيوهاي عكس است كه بيش از 10ميليون عكس در اختيار دارد و در طول مدت فعاليت خويش حدود 49مرتبه جايزه پوليتزر را برده‌؛ كه 30جايزه آن مربوط به عكاسي بوده است.

 ورود صاحبان قلم و رسانه به بخش تعاون

هادي خانيكي عضو هيات‌علمي ارتباطات دانشگاه علامه‌طباطبايي و مشاور سيدمحمد خاتمي در دوران اصلاحات در امور رسانه و مطبوعات، در گفت‌وگوي تلفني به «تعادل» مي‌گويد: نسبت ميان ارتباطات و تعاون و پيشبرد انديشه تعاون در دو سطح قابل‌توجه و بررسي است. بررسي اول اينكه ارتباطات به‌طور عام و رسانه به‌صورت خاص چه نقشي در ترغيب شهروندان با كنشگري در حوزه تعاون ايجاد مي‌كند. بررسي دوم اين است كه به چه ميزان حوزه ارتباطات و رسانه مي‌تواند ميداني براي كنش تعاوني‌ها باشد و چقدر تعاوني‌ها مي‌توانند در پيشبرد ارتباطات نقش داشته باشند.  

در سطح اول اساسا مي‌توان ارتباطات را ازجمله موانع كم‌رونقي تعاون در حوزه كم‌رنگ‌بودن تفكر و رفتار ياريگرانه در نظر گرفت به‌ميزاني كه كار جمعي و رفتار جمعي در جامعه‌يي رونق داشته باشد از درون آن تعاوني در تمام حوزه‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي رواج مي‌يابد. صاحب‌نظران و كارشناسان ازجمله مواردي كه در آن اتفاق نظر دارند عملكرد ضعيف نهاد‌هاي مدني است كه تعاوني‌ها هم از اين موضوع مستثنا نيستند. رسانه و ارتباطات مي‌تواند فرهنگ و سازوكار  كار مشترك را در جامعه به وجود آورد و آثار آن را در جامعه متجلي كند. رسانه و ارتباطات مي‌تواند جامعه را به‌سمت بارز‌تر كردن روابط ميان شهروندان حتي در سطوح خرد هم ترغيب كند. از ارتباطات انتظار مي‌رود در كنار تعاوني‌ها براي بالا بردن فرهنگ مشاركت و رفتار ياريگرانه از اشتراك نظر‌ها بهره برده و جامعه را از آن منتفع كند.

رييس هيات‌مديره انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات مي‌افزايد: «در بررسي سطح دوم بايد نمونه‌هاي موفقي از اداره رسانه‌ها در بخش غيردولتي، خصوصي و عمومي به‌صورت تعاوني را مورد ارزيابي قرار داد. با نگاهي به تاريخ درمي‌يابيم نخستين شكل‌هاي تعاوني‌ها در سال‌هاي ابتدايي مشروطه در حوزه چاپ صورت گرفت. همچنين انديشه‌هاي دكتر فاطمي در روزنامه «باختر» اين بود كه نقش خودكنشگران روزنامه‌نگار در اداره روزنامه با تشكيل تعاوني در اين حوزه افزايش يابد.

در سال‌هاي بعد از انقلاب تجربه موفق تعاوني‌هاي ارتباطات به‌وجود آمد. با مشاركت بيشتر صاحبان قلم، نويسندگان و روزنامه‌نگاران و توجه به كساني كه متولي توليد و توزيع پيام در سطح نوشتاري يا مجازي و الكترونيكي هستند و به‌رسميت‌شناختن آنان، زمينه‌هاي مساعد و ناب براي استفاده از ظرفيت تعاوني‌ها در بالا بردن سطح مشاركت اصحاب قلم و رسانه فراهم مي‌شود. ورود مطبوعات و رسانه‌ها به بخش تعاون مي‌تواند به‌عنوان يكي از گزينه‌ها به پيشبرد فرهنگ تعاون كمك كند.

 شايد تعاون كنار گذاشته شود

محمدرضا پورابراهيمي‌داوراني عضو كميسيون اقتصادي مجلس در گفت‌وگوي تلفني به «تعادل» مي‌گويد: «تعاون شكل گرفت تا با تفكر سرمايه‌داري مقابله كند. خاستگاه تفكر تعاوني در كشور‌هاي سوسياليست بود اما عملكرد تعاوني‌ها نه‌تنها در جهان و ايران مثبت نبوده است بلكه با عدالت اجتماعي نيز همخواني ندارد. تعاوني تنها مي‌تواند در مقياس كوچك براي مجموعه‌هاي كوچك با اهداف جزيي موثر باشد و تنها تعاوني‌هاي موفق، در حوزه‌هاي خانوادگي و كوچك‌مقياس بوده‌اند و تعاون نمي‌تواند در اقتصاد كشور سر منشأ تحولات باشد. رويكرد تعاوني‌ها در دنيا ناكارآمدي آنان را نشان مي‌دهد. در فهرست 100شركت برتر دنيا هيچ نامي از تعاوني‌ها برده نشده است. در ايران نيز ارزيابي‌ها و آمار و ارقام ارايه‌شده از سوي كميسيون ويژه اقتصادي در سال گذشته نشان مي‌دهد 70درصد شركت‌هاي تعاوني به‌دليل سوء‌مديريت، غيرفعال و زيانده هستند. ممكن است در برخي كشور‌ها تعاون بتواند كارآمد باشد اما مرور تاريخ تعاوني‌ها در ايران نشان مي‌دهد كه اين بخش موفق نبوده است. تعاوني سهام عدالت كه حتي در تابلو بورس ظاهر نمي‌شود و امكان خريد‌و‌فروش ندارد گوياي همين واقعيت است. مجلس هم به‌دنبال بازنگري در قانون اساسي است تا سهم 25درصدي كه براي تعاون تعريف شده است، از طرق ديگري تامين شود و حتي اگر لازم بود تعاون كوچك‌تر و جزيي‌تر يا حتي كنار گذاشته شود.»

سعيد ليلاز استاد دانشگاه شهيد بهشتي، روزنامه‌نگار و تحليلگر اقتصادي نيز در اين رابطه مي‌گويد: «روزنامه‌هايي كه خبرگزاري آسوشيتدپرس را تعاوني كردند اشخاص حقوقي هستند كه اهميت اين ساختار اقتصادي با بخش خصوصي و مشخص كردن مرز ميان آنان مشخص نيست، هويت متفاوت به‌لحاظ ماهوي كه معنادار باشد در اينجا قابل تشخيص نيست. اما در دنيا و ايران بسيار محدود اتفاق مي‌افتد كه شركتي يا موسسه‌يي بزرگ و سودآور باشد و به شيوه تعاوني اداره شود يعني افراد با سهام متفاوت حق راي يكساني داشته باشند. اين پديده به‌لحاظ اقتصادي پايدار نيست و نمي‌تواند مبناي اقتصاد يك كشور باشد.

يكسان بودن حق راي شيوه اداره مطبوعات در ايران را به‌لحاظ اقتصادي با مشكلاتي روبه‌رو مي‌كند. اجراي دموكراسي در اين شرايط كار دشواري است.»