محمدجواد ايرواني وزير اسبق اقتصاد تشريح كرد
توجه به سرمايهگذاري جسورانه؛ نياز اقتصاد ايران
فرآيند سرمايهگذاري جسورانه مجموعه اقدامات صندوق‌ها يا سرمايه‌گذاران جسور، براي انجام يك طرح سرمايهگذاري، از آغاز تا پايان را مي‌گويند كه كشورهاي پيشرفته به‌دليل داشتن مزاياي نسبي متعدد و اقتصاد بازارمحور، تجربه فراواني در اين حوزه دارند.
خبر اقتصادی -محمدجواد ايرواني وزير اسبق اقتصاد گفت: سرمايهگذاري در قرن ششم پيش از ميلاد روي زيتون، در شرايطي كه يونان باستان دچار ركود در توليد زيتون بود، موجب رونق توليد زيتون و كسب سودي سرشاري شد. تامين هزينه سفر كريستف‌كلمب از اروپا، به‌جاي حركت به‌سوي شرق، به‌سمت غرب براي رسيدن به هند در سال1492 از سوي ملكه اسپانيا در شرايط مخالفت پادشاه پرتغال با ايده او، نمونه مشهوري از سرمايهگذاري جسورانه بود. تشكيل شركت اي‌‌بي‌‌ام در سال1618، توسط گروهي از ثروتمندان امريكايي براي توليد و توزيع تجهيزات اداري كه در آن زمان صنعت نوپايي بود، تملك شركت فولاد كارنگي توسط شركت جِي‌‌پي‌مورگان در سال1901 كه نخستين نمونه مدرن از فروش به‌غير به‌شمار مي‌رود.
وزير اسبق اقتصاد با اشاره به اينكه نخستين گام توسعه سرمايهگذاري جسورانه، تصويب قانون سرمايهگذاري در كسب‌وكارهاي كوچك در سال1958 بود و در دهه1960، شكل مرسوم صندوق‌هاي سرمايهگذاري جسورانه شكل گرفت، گفت: در اين صندوق‌ها، شركت‌هاي سرمايهگذاري نقش شريك محدود را دارند و شركت‌هاي تخصصي سرمايهگذاري جسورانه، شريك عام هستند كه سرمايه را به جريان مي‌اندازند و مديريت مي‌كنند. طي دهه‌هاي 1960 و 1970 شركت‌هاي سرمايهگذاري جسورانه بر شركت‌هاي نوپا در صنعت الكترونيك، پزشكي و داده‌پردازي فعاليت داشتند، تمركز كردند. ايرواني افزود: افزايش شركت‌هاي سرمايهگذاري جسورانه طي دهه1970، موجب شد اين شركت‌ها، انجمن ملي سرمايهگذاري جسورانه را در سال1973 تاسيس كنند. در سال1974، به‌دنبال سقوط بازار سهام امريكا و كاهش رغبت به سرمايهگذاري جسورانه ميزان اين سرمايهگذاري به پايين‌ترين حد خود در دهه1970 رسيد كه تا سال1978 ادامه داشت. اما كنگره امريكا با كاهش ماليات بر سود سرمايهگذاري و لغو قانون مربوط به صندوق‌هاي بازنشستگي، موجب رشد اين صنعت در دهه1980 شد. به‌طوري‌كه ارزش صنعت كامپيوترهاي شخصي از صفر به رقم باورنكردني 100ميليارد دلار رسيد. بيش از 70درصد شركت‌هاي فعال در اين حوزه، از سرمايه جسورانه استفاده كرده بودند.
وزير اسبق اقتصاد گفت: ميانه دهه1990 اوج سرمايهگذاري جسورانه در دره سيليكون بود. عرضه ابتدايي شركت‌هاي سرمايه‌پذير سهام، سود قابل ملاحظه‌يي را در اين صنعت موجب شد. سرمايه‌گذاري‌هاي گسترده در شركت‌هاي فناوري اطلاعات در دهه1990، به سر باز كردن حباب اينترنت در سال2000 انجاميد. سقوط سهام نزدك در پي باز‌شدن حباب دات‌كام در سال2000 شوكي را به صنعت سرمايهگذاري جسورانه وارد كرد. وي ادامه داد: طي دو سال پس از اين سقوط، بسياري از شركت‌هاي سرمايهگذاري جسورانه بخش بزرگي از سرمايه خود را از شركت‌هاي سرمايه‌پذير خارج كردند. حجم سرمايهگذاري جسورانه در امريكا در دهه2000 بين 20 تا 30ميليارد دلار در سال در نوسان بود. ركود اقتصاد جهاني و ضعف اقتصاد امريكا پس از سال 2008 در افول نسبي صنعت سرمايهگذاري جسورانه، تاثير زيادي داشته است.
وزير اسبق اقتصاد تصريح كرد: اروپا در دهه1970، با ضعف بازارهاي سرمايه براي عرضه اوليه سهام شركت‌هاي سرمايه‌پذير و نيز عدم مشاركت صندوق‌هاي بازنشستگي در حوزه سرمايهگذاري مواجه بود كه باعث شد سرمايهگذاري جسورانه بيشتر توسط بانك‌ها و موسسات تامين مالي انجام شود. نخستين شركت سرمايهگذاري جسورانه در آلمان با نام شركت تكنوونچر، در سال1984 با انشعاب از زيمنس، تاسيس شد و پس از آن، دويچه‌بانك بزرگ‌ترين تامين‌كننده مالي سرمايهگذاري جسورانه در آلمان شد.
ايرواني افزود: بين سال‌هاي 2003 تا 2005 سالانه 3.7ميليارد يورو سرمايهگذاري جسورانه در اروپا انجام شد و هرسال حدود 1200معامله سرمايهگذاري انجام گرفت. در سال2005، سهم كشورهاي انگلستان، فرانسه و آلمان از سرمايهگذاري جسورانه اروپا به‌ترتيب 30 ، 17 و 14درصد بود. طي اين مدت عرضه ابتدايي سهام رونق گرفت و از 129ميليون يورو در سال2003، به 2.1ميليارد يورو در سال2005 رسيد. در سال1987 سرمايهگذاري جسورانه در هند با تاسيس صندوق توسعه تكنولوژي آغاز شد كه اعتبارات آن با اخذ ماليات از تكنولوژي‌هاي وارداتي تامين مي‌شد. هدف از تاسيس اين صندوق، ارايه كمك‌هاي مالي بانك توسعه صنعتي هند به طرح‌هاي تكنولوژيكي نوآورانه و مخاطره‌آميز بود. با آزادسازي تجاري در سال1991، سرمايهگذاري جسورانه در هند به‌سرعت رشد پيدا كرد.
وي گفت: آغاز سرمايهگذاري جسورانه در چين، به اواسط دهه1980 بازمي‌گردد كه دولت تصميم گرفت فناوري‌هاي پيشرفته را توسعه دهد. اما به‌سبب بي‌تجربگي مسوولان دولتي و سرمايه‌گذاران بيشتر تلاش‌هاي ابتدايي در صنعت سرمايهگذاري جسورانه براي تامين مالي شركت‌هاي فناوري‌هاي نو با شكست مواجه شد. اما دولت به حمايت خود ادامه داد و سرانجام در دهه2000 با رشد سريعي مواجه شد و پكن، شانگهاي و شنژن به مراكز اصلي سرمايهگذاري جسورانه چين بدل شدند.
وزير اسبق اقتصاد ادامه داد: سرمايهگذاري جسورانه در كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا مانند مصر و كشورهاي حاشيه خليج‌فارس عمدتا در حوزه انرژي و بانكداري بوده است. محمدجواد ايرواني با اشاره به اينكه يكي از حلقه‌هاي مفقوده در زنجيره تامين مالي كارآفريني در ايران، شركت‌هاي سرمايهگذاري خطرپذير است، گفت: كمتر شركتي را مي‌توان يافت كه تمام شاخص‌هاي سرمايهگذاري خطرپذير را رعايت كند، از اين‌رو در‌حال‌حاضر معاونت علمي فناوري رياست‌جمهوري، بنياد ملي نخبگان، پارك‌هاي علم و فناوري، سازمان صنايع كوچك، صندوق تحقيق و توسعه صنايع و معادن، سازمان پژوهش‌هاي علمي و صنعتي ايران، بنياد بركت و مراكز مشابه، نهادي براي حمايت مالي از كارآفرينان هستند.
وزير اسبق اقتصاد باتوجه به تغييرات در سطوح فناوري‌هاي نوين كشور، ايران را از نظر استعدادهاي ممتاز در منطقه خاورميانه، كشوري شايسته دانست كه با بازبيني سيستم‌هاي تامين مالي و حمايتي موفقيت بيشتري كسب خواهد كرد. او همچنين گفت: باتوجه به اهميت تامين سرمايه ابتدايي براي راه‌اندازي كسب‌وكار، وجود ساختارهاي تامين مالي كارآفرينان شرط توسعه صنايع دانش‌محور و نوآوري است كه ساختاردهي به صندوق‌هاي سرمايهگذاري جسورانه فرآيند تكميل چرخه تبديل علم به ثروت را تسهيل مي‌كند.
سرمايهگذاري مخاطره‌پذير در ايران
ايرواني تصريح كرد: در مدل‌هاي سنتي، تامين مالي تنها با بررسي‌هاي اوليه طرح‌ها و با اعطاي وام از سوي نهادهاي مالي ادامه مي‌يافت، اما در دنياي كنوني، اين سرمايه‌ها را سرمايه‌گذاران مخاطره‌پذير تامين مي‌كنند كه براي آنها كسب بازدهي و دريافت سود عملياتي بيشتر جذاب‌تر از بازگشت سرمايه و پرداخت اقساط وام است. در الگوهاي سرمايهگذاري مخاطره‌پذير، تعيين هيات‌مديره‌يي توانمند موضوعي مهم است. همچنين در سرمايهگذاري مخاطره‌پذير، تصميم‌گيري و هدايت برنامه‌هاي شركت، متكي به تصميمات شخصي نيست، بلكه كارشناسان الگوها، روش‌ها و استراتژي‌ها را بررسي مي‌كنند و منافع ذي‌نفعان در قالب راهبرد سرمايهگذاري جسورانه، به‌صورت هوشمند پردازش مي‌شود.
بازار سرمايه و سرمايهگذاري جسورانه
وزير اسبق اقتصاد گفت: بازار سرمايه با فراهم‌آوردن امكان خروج سرمايه و تسهيل تزريق سرمايه عمومي به صنايع مخاطره‌پذير، به ياري سرمايهگذاري جسورانه مي‌شتابد. تشكيل بازار ثانويه براي سرمايه‌گذاري‌هاي جسورانه، ضمن فراهم كردن نقدشوندگي با ايجاد جذابيت و كاهش ريسك‌هاي مرتبط، شرايط بسيار مناسبي براي تجاري‌سازي ايده‌ها و تامين منابع مالي لازم در اين خصوص فراهم مي‌آورد. توسعه اين صنعت به‌نوبه خود، در حفظ و تقويت انگيزه نخبگان و همچنين حمايت از شركت‌هاي دانش‌بنيان، موثر و راهگشا خواهد بود و موجب تقويت و تثبيت مسير رشد علمي كشور مي‌شود.
وي تصريح كرد: تشكيل صندوق‌هاي سرمايهگذاري جسورانه تخصصي علاوه بر گسترش ارتباط صنعت و دانشگاه و فراهم‌آوردن امكان تامين مالي طرح‌ها، نقش سياست‌گذاري و نظارت را در ارتباط بين تامين‌كنندگان منابع مالي و صندوق سرمايهگذاري ايفا خواهد كرد. از سوي ديگر همان‌گونه كه سرمايهگذاري جسورانه منشأ شكل‌گيري اكثريت شركت‌هاي بين‌المللي فعال در صنعت فناوري اطلاعات بوده است، توسعه اين صنعت در كشور مي‌تواند موجب تحرك جنبش نرم‌افزاري كشور شود.
ايرواني گفت: براي بسترسازي مناسب اجراي طرح‌هاي سرمايهگذاري جسورانه و ايجاد انگيزه در سرمايه‌گذاران، بايد به‌نحو مناسبي بازار ثانويه‌يي براي چنين طرح‌هايي ايجاد شود. پس لازم است سازمان بورس، با ايجاد بازار ثانويه، ضمن ايجاد شفافيت در اجراي ساختار سرمايه‌گذاري‌هاي جسورانه، با ايجاد تمهيدات لازم جهت تشكيل صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري‌هاي جسورانه جهت تجهيز منابع از سرمايه‌هاي خرد و كلان، موجبات گسترش اين سرمايه‌گذاري‌ها را فراهم آورد.
