مسعود دانشمند*
وقتی چای نفتی می‌نوشیم
مدتی است که ایران در مبادلات تجاری خود با کشورهایی مانند هند و پاکستان مبادلات تهاتری دارد؛ یعنی ما نفت خام خود را به این کشورها می‌دهیم و در مقابل کالاهای مختلف وارد می‌کنیم. با ادامه این روند کشورهایی مانند سریلانکا نیز برای انجام تهاتر نفت با کالاهای خود اعلام آمادگی کرده‌اند. مبادله تهاتری با کشوری مانند سریلانکا به معنای خوردن چای نفتی است! مگر کشور سریلانکا جز چای چه کالای دیگری دارد که بخواهد به کشور ما صادر کند؟ این در حالی است که علاوه بر نفت هم کالاهای بسیار دیگری وجود دارد که ایران بتواند به این کشور و دیگر کشورها صادر کند اما مهم این است که قرار است چه کالایی را در چه حجمی بدهیم و در مقابل چه کالاهایی را وارد کنیم.
دو نکته در تهاتر کالا با نفت باید مورد توجه قرار بگیرد. اول اینکه نفت ما باید به قیمت نفت جهانی به فروش برود و کالاهای وارداتی هم با قیمت جهانی مبادله شود. یعنی ما اگر برای نمونه یک میلیارد دلار نفت صادر می‌کنیم باید یک میلیارد دلار هم کالای مورد نیاز وارد کنیم. این در حالی است که گاهی این حالت رعایت نمی‌شود و نفت را با قیمت کمتری می‌خرند و کالاهای خود را با قیمت بالاتری به ما می‌‌فروشند. در این حالت پول واقعی نفت پرداخت نمی‌شود و ما نمی‌توانیم پول خود را دریافت کنیم و امکان واردات کالاهای مورد نیاز از دیگر کشورها را هم از دست می‌دهیم.
دومین نکته‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که باید وارد پیمان‌های منطقه‌ای شویم و به جای مبادله کالا با یک کشور، با مجموعه‌ای از کشورها مبادله داشته باشیم. برای نمونه کشورهایی مانند سریلانکا یا کشورهای مشابه آن مگر چه کالاهایی دارند که بتوان با آنها مبادله داشت؟ به جای مبادله با یک کشور می‌توان با کشورهای عضو پیمان‌های منطقه‌ای مبادله کرد. مثلا می‌توان با اتحادیه ملت‌های جنوب شرقی آسیا (آسه آن) یا کشورهای D8 یا کشورهای عضو اکو مبادلات تجاری انجام داد. در این حالت می‌توان یک کشور مثلا ترکیه یا مالزی را به‌عنوان کشور مادر و پایه در نظر گرفت.
با این کار می‌توان از تمام کشورهای عضو این پیمان‌ها کالا گرفت اما نفت را تنها به کشور مادر داد تا کشور مادر پول آن را به کشورهای دیگر بپردازد. اتخاذ چنین روشی می‌تواند دست ما را در تهیه کالاهای مختلف از کشورهای متفاوت باز بگذارد و در این حال ما ناچار از واردات کالاهایی خاص از کشورهایی محدود نیستیم. به نظر من با توجه به اقتصاد تک محصولی ما و اینکه ما تنها نفت می‌دهیم و کالا دریافت می‌کنیم ورود به پیمان‌های منطقه‌ای برای تهاتر کالا می‌تواند کمک‌کننده باشد. با این کار ظرفیت تبادل کالا هم افزایش می‌یابد.
* عضو اتاق ایران
