بحران آب در دشت مشهد

خبر اقتصادی - مهدی جمشیدی در نخستین نشست کارگروه تخصصی آب، کشاورزی و محیط زیست اتاق فکر استان خراسان رضوی که در دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی برگزار شد، ضمن تاکید بر لزوم حل بحران آب، اظهار کرد: با این شرایط 400 میلیون مترمکعب آب بیشتر مصرف می‌شود.

به گزارش ایسنا، وی تصریح کرد: قرار نیست کشاورزی را نابود کنیم، قرار نیست درختانی که پدران‌ ما کاشته‌اند خشک کنیم و دانشگاهیان ساکت باشند. مشکلات امروز کشور به ویژه در بخش آب و کشاورزی متوجه دانشگاه و دانشگاهیان است.

جمشیدی افزود: دانشگاهیان باید با بیان واضح به معضلات و مشکلات کشور بپردازند، آبی که در کشاورزی مصرف می‌شود همان آبی است که برای تولید نیازهای شهری مصرف می‌شود، لذا عملا این آب اضافی توسط شهرنشیان در حال مصرف است نه کشاورزان، بنابراین باید الگوی مصرف آب کشاورزی و مصرف آب شهرنشینان نیز اصلاح شود. افزایش جمعیت به معنای مصرف آب بیشتر است.

مدیر عامل جمعیت مردم نهاد ناجیان آب تصریح کرد: قیمت قبوض آب بسیار پایین است، باید الگوی مصرف اصلاح شود، برای تامین آب، تصفیه و انتقال فاضلاب و خرید آب کشاورزی نیاز به پول است. وضعیت دولت که مشخص است، این نیاز باید از محل افزایش درآمدهای سازمان‌های متولی تامین شود.

شاهنوشی، رئیس دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد نیز در این نشست با اشاره به وضعیت اسفناک منابع آبی در استان خراسان رضوی، خاطرنشان کرد: در توسعه منطقه‌ای و محلی باید توجه جدی‌تری به پتانسیل آب دشت‌ها داشت. افزایش جمعیت با عنایت به محدودیت شدید منابع آبی کشور در حال حاضر به نفع کشور نیست.

حسین انصاری، مدیر اتاق فکر استان خراسان رضوی نیز به راهکارهایی برای کاهش معضلات کمبود آب در کشور، اشاره و بیان کرد: به نظر می‌رسد مشکل عمده کشور مرتبط با راهبردهای کلان است که منجر به ارائه اسناد بالادستی نامناسب در کشور شده است. تا زمانی که این اسناد تصحیح نشوند، مشکلات کشور در حوزه حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب حل نشده باقی خواهد ماند.

وی با بیان اینکه بارها شنیده‌ایم راندمان آبیاری در کشور ما 30 درصد است، تصریح کرد: دولت بر همین مبنا سیاست‌گذاری کرده و همیشه سعی بر افزایش راندمان کشاورزی داشته است، ولی در صورتی که راندمان آبیاری کشور 30 درصد باقی بماند، مشکل کم‌آبی کشور با افزایش راندمان بهبود نخواهد یافت بلکه باید میزان بهره‌برداری از منابع آبی کاهش یابد.

انصاری با اشاره به جنبه‌های اقتصادی و کشاورزی در حوزه مصرف آب، گفت: دولت باید برای حل بحران آب حمایت‌های جدی از بخش کشاورزی داشته باشد، به عنوان مثال دولت باید ضمن تضمین خرید محصولات کم‌آب‌بر، مانند گذشته خرید تضمینی محصولات کشاورزی را در دستور کار قرار دهد.

رئیس اتاق فکر استان خاطرنشان کرد: در حال حاضر به علت نوسانات شدید قیمت محصولات کشاورزی منطقه‌ای، کشاورزان به شدت دچار مشکل معیشتی شده‌اند و به تبع آن جهت افزایش درآمد خویش به دنبال بهره‌برداری بیشتر از آب هستند.

محمد خواجه‌حسینی، مدیر گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی، با بیان اینکه بانک‌ها و دولت‌ها هر کاری انجام می‌دهند تا راندمان را افزایش دهند، یادآور شد: این موضوع ربطی به بهره‌برداری بهتر از منابع آب، به خصوص سیستم آب‌های زیرزمینی ندارد، ما تنها و همیشه به افزایش راندمان توجه کرده‌ایم و اصلا به بهره‌برداری از آبخوان‌ها توجهی نداشته‌ایم. حتی با فرض اینکه مدیریت خوبی بر کشور حاکم باشد، آیا ما توانایی و پتانسیل تولید مواد غذایی برای همه افراد را با توجه به افزایش جمعیت دارا هستیم.

وی ادامه داد: کسانی که درباره مسائل جمعیتی سیاست‌گذاری می‌کنند، مطمئنا درباره مسائل مربوط به آب بیگانه هستند، به عبارتی، درست است که ما می‌گوییم 92 درصد آب در بخش کشاورزی مصرف می‌شود ولی در حقیقت 92 درصد آب به صورت مجازی در اختیار بخش شهری قرار می‌گیرد، معمولا نظام مدیریتی کشور دچار این مشکل است که این افراد به مسائل مدیریتی آب مسلط نیستند.

کامران داوری، مسئول کارگروه تخصصی آب، کشاورزی و محیط زیست اتاق فکر خراسان رضوی نیز با اشاره به بحران منابع آب دشت مشهد، اظهار کرد: منابع آب تجدیدپذیر دشت مشهد 850 میلیون مترمکعب است که طبق بخشنامه جدید شورای عالی آب باید 75 درصد آن یعنی 640 میلیون مترمکعب، برداشت شود، این در حالی است که در حال حاضر برداشت آب در این دشت به نحوی است که سالی 150 میلیون مترمکعب آب زیرزمینی پایین می‌رود، با پیش بینی که برای سال 1420 شده، نیاز به یک میلیارد و 800 میلیون مترمکعب آب است که اگر این رقم را در مقابل 640 میلیون مترمکعب قرار بدهیم، متوجه خواهید شد که چه فاجعه‌ای در حال رخ دادن است.

کلانتری، مدیر گروه پژوهشی امور کشاورزی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز در ادامه این نشست گفت: ایرادات موجود در اسناد بالادستی قابل قبول است و باید این مشکلات را به مدیران دولتی گوشزد کرد.

وی با بیان اینکه در تدوین برنامه‌ها در راستای توسعه پایدار اولین قربانی کلمه توسعه پایدار بود، یادآور شد: در حل مشکل دریاچه ارومیه با بهره‌گیری و کمک از دانشگاه، به نتایج موفقی دست یافتیم و الگوی جدیدی از همکاری بین دانشگاهی را تجربه کردیم.

وزیر پیشین جهاد کشاورزی به توان کشور در تولید محصولات کشاورزی اشاره کرد و افزود: براساس آخرین تحقیقات، علت خشک شدن دریاچه ارومیه، اولا به دلیل افزایش سطح زیر کشت و دوما تغییرات الگوی کشت بوده است که شاید اثرات احداث سدها نیز همین‌ها باشد. این یعنی توسعه غیرپایدار که در اطراف دریاچه ارومیه شاهد آن بوده‌ایم، به نظر من بخش کشاورزی کوتاهی نکرده است، ما به آن‌ها گفته‌ایم باید محصولات بیشتری تولید کنید، پس آنها به وظیفه فردی خود عمل کرده‌اند، ما به منابعی که در اختیار آنها گذاشته‌ایم نظارتی نداشتیم.

وی در خصوص مشکلات حوضه آب اظهار کرد: عمده این مشکلات به علت توجه نکردن به توسعه پایدار بوده که شاید بارزترین این موضوع را بتوان در شهر اصفهان و توسعه‌های پیرامونی آن مشاهده کرد.

کلانتری در خصوص توان جمعیتی کشور یادآور شد: در تحقیقات صورت گرفته مشخص شد، اگر بهره‌وری آب 2.5 برابر و توان تولید ماده خشک کشور چهار درصد بالا رود، در سال 1410 با جمعیت 105 میلیونی تنها می‌توان غذای 36 درصد جمعیت را با تولیدات داخل کشور تامین کرد.

وی تصریح کرد: در حوضه ارومیه 69 درصد آب تجدیدپذیر مورد استفاده قرار گرفته است و در خراسان رضوی این رقم به 132 درصد رسیده که بالاترین میزان مصرف در کل کشور بوده و از این حیث بدترین شرایط را در کشور داراست.

در پایان نشست تاکید شد از ریاست جمهوری درخواست شود دستور تشکیل کارگروه احیای منابع آب خراسان رضوی با حضور نخبگان سیاسی و علمی استان صادر شود.