اثرات تغيير قيمت نفت بر بودجه 94
پاي نفت از اقتصاد ايران بيرون كشيده شود
در شرايطي كه دولت يازدهم هم مانند ساير دولت‌هاي پيشين قصد داشت وابستگي به نفت را كاهش دهد، پيش از تنظيم لايحه بودجه قيمت نفت جهاني سقوط كرد و همچنان سير نزولي آن ادامه دارد.
خبر اقتصادی - در اين شرايط دولت چاره‌يي جز كاهش وابستگي به نفت ندارد و بايد درآمدهاي ديگري را جايگزين جاي خالي درآمدهاي نفت كند. به‌خصوص آنكه دولت نفت را در لايحه بودجه 72 دلار محاسبه كرده و قيمت كنوني نفت به كمتر از 50 دلار رسيده است. در اين شرايط هرچند نمايندگان مجلس معتقدند نگاه خوشبينانه دولت نسبت به روند جهاني قيمت نفت در نهايت موجب مي‌شود در سال آينده با كسري بودجه مواجه شود حالا وزيرامور اقتصادي و دارايي اعلام كرده است كه قيمت نفت در بودجه بايد به 40دلار كاهش پيدا كند. وابستگي به درآمدهاي نفتي همواره اقتصاد را در شرايط نوسان قرار مي‌دهد كه با افزايش قيمت‌ها درآمدهاي بيشتري نصيب كشور مي‌شود و مانند سال‌هاي دوران دولت نهم درآمدها خرج امورات جاري مي‌شود يا مانند يك سال اخير درآمدها سير نزولي به خود مي‌گيرد و دلهره كسري بودجه براي سال جاري و سال آينده ايجاد مي‌شود. براي همين برخي كارشناسان پيشنهاد مي‌كنند كه در تهيه و تنظيم بودجه بايد نرخ نفت را بدبينانه درنظر گرفت در اين شرايط با نوسانات جهاني بودجه كشور دچار شوك نخواهد شد. كاهش قيمت نفت از سال 2014 آغاز شده است. متوسط قيمت نفت ايران در سال ۲۰۱۴ معادل 96.18دلار در هر بشكه بود. اين رقم در سال ۲۰۱۳ معادل 105.73دلار بود و حالا به كمتر از 50 دلار رسيده است.
قطع يك‌باره وابستگي به نفت ممكن نيست
عباس شاكري، عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي در مورد كاهش قيمت نفت و امكان كاهش يا قطع وابستگي اقتصاد به نفت معتقد است: «برخي از تعبير اقتصاد بدون نفت استفاده مي‌كنند. اين اصطلاح به معناي كاهش يا قطع وابستگي به درآمدهاي نفتي است كه درحال حاضر امكان‌پذير نيست. توليد به‌شدت تضعيف شده است. ارزش‌افزوده بخش نفت كشور جايگزين بخش‌هاي توليدي و صنعتي شده است. اما كشور درحال حاضر توليد‌محور نيست و همچنان فعاليت‌هاي تجاري رونق دارد. هزينه استقراض و تامين پول بسيار بالاست و واحدهاي توليدي در تامين نقدينگي لازم با مشكلات زيادي مواجه هستند.»
به گفته او براي رهايي از وابستگي نفت بايد فعاليت‌هاي واسطه‌يي و دلالي متناسب با حجمGDP كشور باشد لذا بايد با ابزارهاي مختلف آن را محدود و كنترل كنيم. به‌دليل حجم بالاي فعاليت‌هاي غيرمولد و واسطه‌يي، بخش توليد دنباله‌رو بخش غيرحقيقي است درصورتي كه بايد اين فرآيند و چرخه بالعكس باشد. موضوع بعدي اين است كه بودجه دولت را بايد طبق ماليات تنظيم كنيم. البته اين، كار راحتي نيست. همه فعالان اقتصادي بايد ماليات بدهند. دولت بايد ماليات‌ستاني را ارتقا دهد.
وي افزود: بودجه دولت نيز بايد شفاف شود و صحت هزينه‌هاي مندرج در بودجه مورد تاكيد قرار گيرد. ساختار هزينه‌هاي بودجه بايد اصلاح شود و هزينه‌هاي اضافي و غيرضروري حذف شود. هزينه‌ها مبتني بر استراتژي‌هاي راهبردي استخراج شود. البته در بودجه عمراني مي‌توان از درآمدهاي نفتي استفاده كرد به‌طوري كه با عوايد حاصل از سرمايه‌گذاري نسل‌هاي مختلف منتفع شوند.
البته قطع وابستگي از درآمدهاي نفتي و خروج منابع نفتي خواسته هر ساله است اما اقتصاد كشور چنان توانمندي در كاهش وابستگي به درآمدهاي نفتي را ندارد با وجود آنكه درآمدهاي مالياتي ظرف دو سال گذشته رشد داشته و در سال آينده نيز اين سيرصعودي ادامه خواهد داشت اما چنان نيست كه معادل خرج كشور باشد. همچنين ديگر درآمدهايي كه در سال‌هاي اخير براي كشور طراحي شده بود، هيچگاه عملياتي نشد از آن جمله مي‌توان به صنعت گردشگري اشاره كرد كه مقرر شده بود تا سال 1404 جايگزين درآمدهاي نفتي شود اما در سال‌هاي گذشته درآمد آنچنان نبوده كه حتي در آمار مسوولان به‌عنوان ارايه كارنامه مثبت هم نمي‌آيد در چنين شرايطي قطع وابستگي به درآمدهاي نفتي بسيار شعاري و غيرواقعي به‌نظر مي‌رسد اما با توجه به شرايط جهاني و نوسانات قيمت نفت به‌نظر مي‌رسد، نفت عزم كرده كه پايش را از اقتصاد ايران بيرون بكشد و اين جبر را براي مسوولان ايجاد كرده كه كمتر به آن تكيه كنند. البته اگر مسوولان صندوق توسعه ملي را جدي بگيرند و هويت آن را باور كنند و به درآمدهاي نفتي كه وارد آن مي‌شود به‌عنوان يك قلك براي هزينه‌هاي مازاد حساب نكنند شايد منبع قابل اتكايي براي توسعه اقتصادي كشور باشد.
تكيه و نگاه دولتمردان به قيمت نفت است
بهروز نعمتي، سخنگوي هيات رييسه مجلس گفته است: تكيه و نگاه دولتمردان به قيمت نفت است براي اين موضوع با توجه به اتفاقاتي كه در بازار نفت افتاد بايد به اين سمت و سو حركت كنيم كه سناريوهاي متعددي براي اين موضوع داشته باشيم، در واقع 71هزارميليارد از محل درآمدهاي نفتي است كه بايد تحقق پيدا كند. وي گفت: اگر درآمدهاي نفتي ما در سال آينده محقق نشود بايد بخشي از نيازمندي‌هاي مالي را از بازار ارز پوشش دهيم. نعمتي افزود: مساله ديگر اين است كه با افزايش فشار به مردم موضوع ماليات را پيش بكشيم.
به گفته نعمتي ظرف 10سال گذشته همواره وابستگي بودجه به نفت روندي صعودي داشته اما با اجراي اقتصاد مقاومتي نخستين سالي است كه كاهش پيدا كرده است. نعمتي تصريح كرد: در سمت هزينه‌ها كمترين رشد هزينه را در سال جاري داشته‌ايم. نعمتي افزود: بودجه ما شفافيت لازم را ندارد. اگر از نفت ارزش‌افزوده و مصنوعات توليد كرديم به مجموعه اقتصاد مقاومتي كمك خواهيم كرد. بايد به مرحله‌يي برسيم كه بتوانيم بنزين كشور، ميعانات و گازوييل مورد نياز را خودمان در داخل توليد كنيم و گرنه كاهش توليد و عدم بهره‌برداري از نفت اشتباه استراتژيك است.
براي نفت بايد سناريوهاي متعددي داشته باشيم
عضو كميسيون برنامه و بودجه با بيان اينكه اقتصاد كشور بر اثر متغيرهاي برون‌زا نبايد به‌راحتي دچار لغزش شود، افزود: بايد اقتصاد را از نفت دور كنيم زيرا استعمار قيمت نفت را پايين آورده و اين مساله عوامل متعددي را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. اقتصاد بايد در مقابل متغيرهاي بيروني مقاوم باشد.
