نبود ضوابط قانونی، مانع بزرگ فروش مطالبات معوق و انتقال دیون

خبر اقتصادی - صورت های مالی باید در بورس به صورت شفاف منتشر شود و بانک ها نظارت خود را بر تسهیلات و مطالبات قوی تر کنند  ایجاد معوقات معوق، در دوران دولتی بودن بانک‌ها ایجاد شد و دولتی بودن اقتصاد و دولتی بودن بانک‌ها باعث رشد تسهیلات تکلیفی، فشار دولت بر بانک ها برای پرداخت تسهیلات شد. 

 اما بعد از خصوصی سازی بانک ها نیز به دلیل تغییر شرایط اقتصاد  و محیط کسب وکار، عدم تناسب نرخ سود بانکی با تورم و پایین بودن نرخ سود بانکی نسبت به بازار و همچنین سیاست های انقباضی و انضباط مالی، تسهیلات گیرندگان تمایلی به پرداخت اقساط خود نداشتند و در نتیجه مطالبات غیرجاری  به شدت رشد کرد، به طوری که در برخی از بانک‌ها نسبت مطالبات غیرجاری به کل تسهیلات اعطایی به ۲۰ درصد رسید. 

اگرچه بانک های ملت و صادرات و... موفق شدند این نسبت را کاهش داده و در بانک ملت تک رقمی و در بانک صادرات به  11 درصد برسانند اما این نسبت در مجموعه سیستم بانکی همچنان حدود 14 تا 15 درصد است. 

براین اساس، تعدادی از کارشناسان ارشد بانکی در اولین میزگرد تخصصی با موضوع «فروش مطالبات غیرجاری و موانع پیش روی آن در کشور»  که به همت برنامه رویکرد و نشریه کلید سرمایه برگزار شد، به بررسی  یکی از روش‌های موفق در دنیا برای کاهش مطالبات پرداختند.

کارشناسان بانکی معتقدند که روش فروش و انتقال دیون به خارج از بانک و شرکت های تخصصی وصول مطالبات، می تواند راهکار موثری باشد تا بانک ها به بانکداری بپردازند و سرگرم شرکت داری و یا وصول مطالبات نشوند. 

اما موانع قانونی فروش دیون، و نبود ضوابط فروش دیون در ایران از مشکلات اصلی بانک ها در جایگزینی استراتژی فروش دیون به جای سایر روش ها در وصول مطالبات است 

کارشناسان در این زمینه پیشنهاد کرده اند که برای آن که استراتژی خرید دیون به شرکت های تخصصی، جایگزین کارمزد و روش های معمولی در وصول مطالبات شود باید پیشنهاد  فروش دیون در لایحه بودجه و  برنامه ششم توسعه مطرح شود تا موانع قانونی بانک ها در فروش دیون برطرف شود و خلاء قانونی و نبود ضوابط مشخص فروش دیون جای خود را به شرایطی شفاف و قانونی و کارآمد بدهد. 

همچنین بانک ها برای آن که مطالبات معوق را کاهش دهند باید نظارت خود را  قوی تر کنندو از سوی دیگر برای جلب همکاری شرکت های وصول مطالبات در خارج از بانک ها باید با شفاف سازی صورت های مالی خود، در بورس، شرایط و وضعیت مالی و وضعیت تسهیلات و وصول مطالبات و میزان دیون را مشخص سازند.

پیشنهاد  فروش دیون در لایحه بودجه و  برنامه ششم توسعه 

محسن فدوی  معاون مدیرعامل بانک ملت در بخش نظارت گفت: باید به این نکته توجه داشت که یکی از معضلات سیستم بانکی، مطالبات غیرجاری است به طوری که برخی از بانک‌ها ۲۰ درصد مطالبات غیرجاری به نسبت کل تسهیلات اعطایی دارند که این رقم در بانک ملت تک رقمی می‌باشد.

وی افزود : تخصص اصلی بانک، جمع‌آوری منابع و ارائه تسهیلات است اما وصول، کار حرفه‌ای بانک نیست و این کار در بانک‌ها باید برون سپاری شود .وقتی بدهی به سرفصل غیرجاری منتقل می‌شود، بانک تا یک مقطعی فعالیت و زمان برای وصول آن صرف می‌کند و پس از آن این‌ها را واگذار می‌کند.یکی از معضلاتی که این روزها بانک‌ها با آن مواجه شده‌اند، آن است که اکنون در حال دست و پا زدن در باتلاق مطالبات معوق خود هستند که سبب کند شدن حرکت بانک‌ها می‌شود و لذا سیستم بانکی باید خود را از این باتلاق رها کند.

وی اضافه کرد: بخش عمده مطالباتی که ایجاد شده است به این دلیل بوده که بانک‌ها از سیستم‌های اطلاعاتی استفاده نکرده‌اند؛ این در حالی است که بانک ملت طی ۵ سال گذشته توفیقاتی در استفاده از آی تی در ارائه خدمات داشته است که می‌توان به نحوه کنترل اعتبارسنجی و استعلام بر خط اشاره کرد که توجه به این موارد باعث خواهد شد که مطالبات معوق کاهش پیدا کند اگر بانک‌ها بخواهند برای وصول مطالبات خود اقداماتی انجام دهند، این کار وقت زیادی از آنها می‌گیرد که در نهایت نیز دستاورد محدودی خواهند داشت.

وی افزود: بانک‌ها هر چه زودتر باید این وزنه سنگین را از خود باز کنند چرا که راحت‌تر خواهند بود.در سیستم بانکی، سایه سنگین دولتی بودن سبب شده تا همه ما محافظه کار شویم؛ همکاران ما در شعبات بانک، برای وصول مطالبات محافظه کارانه پیش می‌روند اما اگر وصول به یک شرکت متخصص سپرده شود، این شرکت توانایی آن را دارد تا علاوه بر سرعت بخشیدن به وصول، قدرت اعتباردهی را نیز تسریع بخشد و توانایی آن را دارد که مطالبات بانک را از دست افرادی که به زور آن را نگه داشته‌اند، باز پس گرفته و به افرادی می‌رساند که اقدامی شفاف و قانونی انجام می‌دهند.

فدوی پیشنهاد کرد: در حالی که برنامه ششم توسعه در دست تدوین است، پیشنهاد فروش دیون به مسئولین مربوطه داده شود تا ساز و کار فروش دیون از سوی بانک‌ها به شرکت‌های خارج از بانک فراهم شود تا بانک‌ها چابک‌تر شوند و به فعالیت خود آزادانه‌تر عمل کنند.

نظارت باید قوی تر شود

مسعود کیماسی مدیر تحقیقات و برنامه‌ریزی نیز در ادامه این میزگرد گفت: مطالبات معوق یکی از دارایی‌های بانک است که سوددهی بانک را کاهش می‌دهد؛ وجود فرآیندهای نظارتی و نظارت بر ریسک اعتباری باعث خواهد شد که کمتر شاهد معوقات بانکی باشیم.در هنگام ارائه تسهیلات، سنجش درستی از مشتری صورت نمی‌گیرد که این امر اثر خود را در سود و زیان بانک خواهد گذاشت؛ بانک‌ها با مقداری کنترل می‌توانند آینده‌نگری داشته باشند. بانک ملت در سال‌های اخیر گام‌هایی برداشته است که ایجاد شرکت اعتبارسنجی یکی از این اقدامات است که سبب شده تا فرآیندهای نظارتی توسعه پیدا کند.باید شفافیت و نظم بازار وجود داشته باشد و تاکید می‌شود اطلاعات شفاف در اختیار سهام‌دار و ذینفع قرار بگیرد تا آنها بتوانند درست تصمیم بگیرند.

شفاف سازی صورت های مالی در بورس 

سیدنقی شمسی  مدیر اداره کل امور مالی نیز گفت:رسالت اصلی بانک، سپرده‌گیری و پرداخت تسهیلات است؛ در چند سال گذشته بانک‌ها به دلیل معضلات وصول مطالبات با هزینه مواجه شده‌اند که این سبب شده تا بانک‌ها به سمت شرکت‌داری پیش روند. علت اینکه بانک‌ها به دنبال این کار هستند، بخش عمده‌ای از درآمدهای بانک در سر فصل تسهیلات است بنابراین اهمیت بانک در این خصوص بسیار بالا است که همین موضوع سبب شد تا بانک‌ها در این خصوص پیشرو باشند.

بانک‌هایی که در بورس حضور دارند باید صورت‌های مالی روشنی داشته باشند.کار بانک نمی‌تواند وصول باشد؛ در حسابرسی داخلی بررسی کردیم که مشکل اصلی بانک‌ها، در چرخه وصول است.هم اکنون به این نتیجه رسیده‌ایم که بخشی از وصول مطالبات معوق بانک ملت را خودمان و بخشی دیگر را شرکت تخصصی بانک ملت انجام دهد اما اعتقاد دارم که کل کار باید به این شرکت متخصص ارجاع داده شود تا پیگیر وصول مطالبات معوق باشد.

نبود ضوابط فروش دیون در ایران 

اسماعیل غلامی  مشاور ارشد مدیرعامل گروه مالی نیز در ادامه این میز گرد گفت: فروش دیون در دنیا ضوابط خاصی دارد که در ایران ضوابطی در این خصوص وجود ندارد به طوری که این کار مشکلات حقوقی خاص خود را دارد و باید دید کسی که می‌خواهد دیون را خریداری کند، مشکلی از این بابت نخواهد داشت. یکی از عوامل ایجاد مطالبات معوق، اداره حقوقی برخی از بانک‌ها است؛ در برخی قراردادها آنقدر مشکلات وجود دارد که اگر فردی یک سال حقوق خوانده بود، این قرارداد را بهتر می‌بست

خرید دیون به جای کارمزد در وصول مطالبات

ناصر تاهباز مدیرعامل شرکت طرح و اندیشه بهساز گفت: به دنبال آن هستیم تا استراتژی وصول را از کارمزدی به خرید دیون تغییر دهیم که این کار مزیت‌هایی به همراه دارد که باعث می‌شود بانک‌ها در ترازنامه خود از معوقات بد خود رها شوند؛ این کار تهدیدهایی نیز دارد که می‌توان به آن اشاره کرد که سفید شدن وضعیت مشتری را به همراه دارد به طوری که گاهی مطالبات خوب به مطالبات بد تبدیل می‌شود به هر حال مزیت‌ها و تهدیدهای این کار باید دیده شود.

از دیگر مزیت‌های فروش دیون این است که شرکتی که این دیون را خریداری کرده است، دستش برای وصول بازتر است و در نهایت می‌تواند به صورت برد-برد، این مطالبات را وصول کند.شرکتی که این دیون را خریداری کرده است، با مشتری که توان بازپرداخت دیون را ندارد، می‌تواند با مشتری وارد مذاکره شود و در نهایت با یک قیمت مناسب به توافق برسند.به عنوان مثال مدیونی وجود دارد که کارخانه دارد و نمی‌شود که از این مدیون خواست که با فروش کارخانه خود، بدهی‌اش را پرداخت کند چرا که با این کار مشتری را عملاً به خاک سیاه نشانده‌ایم؛ می‌توان با مذاکره، وام جدیدی به مدیون بدهیم تا مشکلات مدیون حل شود. 

مدیرعامل شرکت تخصصی وصول مطالبات گفت: در بحث فروش دیون در کشور، موانع قانونی بسیار زیادی وجود دارد چرا که زیرساخت‌های قانونی در این خصوص در کشور وجود ندارد که باید در این خصوص مجلس شورای اسلامی ورود پیدا کند اما متاسفانه این کار را انجام نمی‌دهد.به نظر می‌رسد که مطالبات باید تقسیم شود؛ مطالباتی که قابلیت مذاکره دارد بدون فروش دیون باید از بانک خارج شود اما این دیون به شرکتی سپرده شود که این شرکت برای مذاکره جهت وصول اختیار تام داشته باشد.