*مهریه و بیمه مهریه

یکی از مسوولان محترم مرکز امور زنان ریاست جمهوری در تیرماه اعلام کرد ،طرح بیمه مهریه از سوی دولت ارائه خواهد شد که این موضوع موجب اظهار نظرهای مختلفی در این باره شد.این مقاله ضمن بررسی بیمه مهریه و پیشینه آن علل عدم موفقیت طرح های بیمه ای دولتی را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرارداده است.

 بی تردید حمایت از شهروندان در هر کشور ، به ویژه زنان و کودکان از وظایف اساسی دولت ها است.مسوولان محترم نظام جمهوری اسلامی ایران با الهام از قوانین و آموزه های اسلامی و با تاسی از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، همواره  درپی گسترش عدالت اجتماعی، رفع محرومیت ها و توزیع ثروت عادلانه در جامعه بوده اند و اقدامات زیادی در این باره صورت گرفته است که آخرین آن طرح هدفمندی یارانه ها بوده است.ارائه طرح های مختلف بیمه ای از طرف دولت و سایر نهاد ها ازجمله بیمه زنان خانه دار ، بیمه تامین آتیه مهرامام رضا (ع) و.... نیز از اقداماتی است که در این راستا مطمح نظر بوده است. 

بیمه مهریه 

مهریه ، حق و دینی است که بموجب امر مقدس ازدواج به ذمه مردان گذاشته می شود و به نظر می رسد میزان آن متناسب با توان مالی مرد و جایگاه و منزلت زن از فرد به فرد دیگری متفاوت است. زمان پرداخت مهریه پس از عقد ازدواج و هنگامی است که زن این حق خود را از شوهر مطالبه کند. در عرف موجود در جامعه ، به جز در موارد خاص و طلاق، مهریه مورد مطالبه قرار نمی گیرد. بنابراین پرداخت و دریافت آن تا زمانی که خانواده دچار تنش نشده است ، معمولا چندان مورد بحث نیست اما در هنگام طلاق و جدایی هم به لحاظ قانونی و شرعی و هم جهت حمایت از حقوق بانوان مطلقه ، پرداخت و تادیه مهریه به زن از طرف شوهر الزامی است اما در چنین هنگامی معمولا بسیاری از مردان توان پرداخت مهریه مورد تعهد را ندارند و به ناچار پرونده آنان به مراجع قضایی ارجاع می شود و به دلیل عدم تمکن مالی به زندان می افتند و بانوان مطلقه و به تبع آن فرزندان و خانواده ها و نزدیکان آنان نیز دچار مشکلات عدیده ای می شوند. به نظر می رسد باید جهت کاهش اثرات سوء طلاق در جامعه و رهایی از تبعات این معضل اجتماعی با بازبینی در قوانین مدنی ومقررات ذیربط ، از بیمه مهریه به عنوان یک راهبرد حمایت از خانواده در مقابله با اثرات زیانبار طلاق و نیز سایر تهدیدات طبیعی از جمله فوت ، ازکارافتادگی و بیماری سرپرست خانوار بهره جست. 

پیشینه بیمه مهریه 

عنوان بیمه مهریه و عناوین مشابه ، شاید چندان تازه و نو به نظر نرسند ، لیکن برای اولین بار در ایران بیمه مهریه به عنوان یک طرح بیمه ای از سوی شرکت بیمه دانا در سال 1378 و به نا به پیشنهاد آقای دکتر محمد تقی کاشانی نیا از استادان دانشگاه شهید بهشتی ارائه شد. این طرح بیمه ای، باوجود بررسی ها ی انجام شده و هماهنگی با نهادهای مختلف و تبلیغات صورت گرفته، موفقیت چندانی کسب نکرد و تعداد بیمه نامه های صادره تاکنون قابل توجه نبوده است. 

مشکلات بیمه مهریه موجود

بیمه مهریه ارائه شده از طرف شرکت بیمه دانا و یک شرکت های بیمه دیگر در اجرا با 3 مشکل عمده روبه رو بوده  که موفقیت آن را تحت تاثیر قرار داده است.

1- طلاق ریسک بیمه ای تلقی نمی شود . ریسک های قابل بیمه تعاریف و تعابیر و جنبه های مختلفی دارد ، اما نکته اساسی در ریسک های قابل بیمه این است که وقوع آن اختیاری و به اراده بیمه شده و بیمه گزار نیست ؛ بنابراین در بیمه مهریه ، طلاق امری اختیاری و ارادی است و یک ریسک بیمه ای تلقی نمی شود و قابل بیمه شدن نیست و در صورت وقوع ، مهریه از طرف شرکت بیمه قابل پرداخت نیست.

2- قبول شرط طلاق در بیمه مهریه بر خلاف اصول تحکیم خانواده است. در صورتی که زن  یا شوهردر صورت تمایل به طلاق ، به راحتی بتوانند طلاق بگیرند و سرمایه بیمه مهریه را از شرکت بیمه دریافت کنند ، این امر به منزله پاداش به امر مکروه طلاق خواهد بود بنابراین ارکان خانواده سست و طلاق در جامعه بیش از پیش ترویج خواهد شد.

3- مهریه های با مبالغ نامتعارف قابل بیمه شدن نیست. معمولا شرکت های بیمه برای قبول ریسک بیمه ای افراد را با مبالغ متعارف جامعه بیمه می کنند و ازطرف دیگر امکان پرداخت حق بیمه برای این گونه بیمه ها از طرف بیمه شدگان وجود ندارد به عنوان مثال اگر کسی مهریه همسرش را 2000 سکه قرارد اد باشد با توجه به قیمت جاری سکه مبلغ مورد تعهد در حدود 1،400،000،000 تومان خواهد بود و با یک بیمه نامه 10 ساله باید ماهانه بالغ بر 700،000 تومان پرداخت کند که به نظر می رسد خارج از توان اغلب افراد جامعه است . 

علل عدم موفقیت اجرای طرح های بیمه ای: باوجود همه تلاش های صورت گرفته کماکان بخش زیادی از مشکلات اجتماعی پابرجا است و کاستی های آزار دهنده در جامعه به صورت نهان و آشکار رخ می نماید . طرح های بیمه ای ارائه شده مذکور از جمله بیمه مهریه ، بیمه تامین آتیه مهر امام رضا (ع) ، بیمه زنان خانه دار و ..... طرح هایی است که تاکنون موفقیتی در اجرا کسب نکرده اند . اما به راستی عدم موفقیت طرح های مذکور چه بوده است؟ 

عدم موفقیت طرح های بیمه ای در اجرا دلایل زیادی دارد که مهم ترین آن به شرح زیر است:

1- عدم بررسی های کارشناسی لازم در ارائه طرح های بیمه ای و عدم استفاده از نظرات متخصصان و صاحبنظران در کشور: شایان ذکر ست که هم اکنون در حدود 30 موسسه دولتی و غیر دولتی در امور بیمه در کشور با هزاران نفر متخصص در حال فعالیت هستند که اغلب در ارائه طرح های بیمه ای کلان مورد مشورت قرار نگرفته اند. 

2- عدم توجه به بار مالی طرح های بیمه ای: یکی از مهم ترین مشکلات در عدم اجرای طرح های بیمه ای کم اهمیت انگاشتن بار مالی اجرای طرح ها به ویژه برای سنوات آتی آن است .تنظیم بودجه در کشور سالانه است اما طرح های بیمه ای یک ساله نیست و رشد سالانه جمعیت کشور و هزینه های احتمالی بابت آن و مشکلات دیگر از جمله تورم در اجرای طرح ها لحاظ نشده اند بنابراین طرح ها در مراحل آغازین اجرا متوقف می شوند. 

3- عدم مشارکت عمومی: تصویب یک قانون در مجلس  یا یک مصوبه در هیات دولت و ابلاغ آن به یک دستگاه اجرایی و آن هم بدون فراهم ساختن عوامل مورد نیاز از جمله بودجه ، به معنای حل یک معضل اجتماعی نیست . بررسی ها نشان می دهد طرح هایی در اجرا موفق هستند که مشارکت عمومی در آن وجود داشته باشد.مشارکت مردم در طرح ها ضامن اجرای تمام و کمال آن خواهد بود.

-4 عدم تامین منافع مجریان طرح: اجرای طرح های بیمه ای به موسساتی واگذار می  شود که 

انبوهی از وظایف و تکالیف مختلف در حال انجام دارند .اگر در وظایف جدید کم و کاستی هم وجود داشته باشد نسبت به اجرای آن مقاومت نشان می دهند؛در حالی که در بعضی از موسسات از جمله شرکت های بیمه ، وظیفه و هدف از تاسیس  ارایه خدمات بیمه ای است و می توان از آنان علاوه بر تدوین طرح در اجرا نیز کمک گرفت.

5- تفکیک طرح های سیاسی از طرح های ملی و کلان: با عنایت به نتایج گسترده اجرای طرح های ملی باید برنامه ریزی اجرای آن طوری باشد که از دخالت انگیزه های سیاسی در اجرای آن جلوگیری شود و با تغییر یک مسوول  یا وزیر و حتی دولت ، طرح در زمان مقرر اجرایی شود. 

* کارشناس و پژوهشگر بیمه