ترس فزاینده ترکیه از نفوذ معنوی گسترده ایران در منطقه

اما تحلیلگران و تجار بر این باورند که این اقدامات چندان واقع‌بینانه نیستند. مسئولان ترکیه‌ای کماکان از مشکلات موجود در بخش تجاری ایران سخن می‌گویند. البته داد و ستد با ترکیه تنها 6 درصد مجموع تجارت خارجی ایران را شکل می‌دهد و برخی در ایران می‌گویند که بازار نو ظهورشان برای کالا و انرژی می‌تواند شرق و شمال منطقه را نیز در بر گیرد.

*مسافرت ایرانیان به ترکیه تنها به‌خاطر سهل بودنش است

دو بخش قابل توجه در روابط بین ایران و ترکیه سفر جهانگردان ایرانی به این کشور و سرمایه‌گذاری در ترکیه است. ایرانیان از لحاظ وسعت چهارمین گروه از جهانگردانی هستند که به ترکیه سفر می‌کنند و البته دلیل عمده آن بی‌نیاز بودن به روادید برای سفر به این کشور است.

در سال 2010 و 2011 نزدیک به دو میلیون ایرانی به ترکیه سفر کردند. در 5 ماهه ابتدایی سال 2012 این رقم کاسته شده و در کنار اختلافات سیاسی دو جانبه افزایش یافته است.

 

* ایرانیان رونق مناسبی به بازار ترکیه داده‌اند

به‌خاطر مسئله تحریم‌ها و مشکل شدن تجارت ایرانیان در دوبی و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس شرکت های ایرانی به طور قابل توجهی در ترکیه حضور یافته‌اند تا به بازارهای بین ‌المللی دسترسی داشته باشند.

از 319 شرکت ایرانی شاغل در ترکیه در سال 2002، این رقم به بیش از 1470 مورد در سال 2010 رسید. بانک‌های ترکیه‌ای هم اکنون خود را در موقعیت میانجی بین ایران و بازارهای مالی جهانی می‌بینند و کشوری همانند هند چون نمی‌خواهد تا در زمینه تحریم‌های تحمیلی آمریکا علیه ایران پا را فراتر از حد گذاشته یا این کشور را به خاطر این اقدامات مورد نکوهش قرار دهد در ترکیه تبادلات مالی‌اش را با ایران انجام می‌دهد که البته دولت آمریکا نیز به شدت از حلقه‌های ارتباطی تجارتی ایران برای دور زدن تحریم‌ها نگران است.

 

* ایران تامین کننده دوم گاز ترکیه

ترکیه و ایران از سال 1996 در پی افزایش تجارت در زمینه صادرات و واردات گاز بودند و به همین‌خاطر این دو طی یک قرار داد 25 ساله توافق کردند که ایران سالیانه 10 میلیون متر مکعب گاز مورد نیاز ترکیه را فراهم کند. این دو کشور همچنین در سال 2002 میدان گازی تبریز به آنکارا را تکمیل کردند.

ایران در مجموع دومین تامین کننده گاز طبیعی ترکیه بعد از روسیه است. صادرات گاز ایران طی سال گذشته به میزان 8.3 میلیون لیتر مکعب رسید و طرف ترکیه‌ای در صدد افزایش این مقدار تا 16 میلیون لیتر متر مکعب در سال شد. البته تحلیلگران بر این باورند که به دلیل قیمت بالای گاز ایران و موارد کیفیتی و ایمنی تجهیزات انتقال احتمالا ترک‌ها از این مسئله عقب نشینی خواهند نمود. آن‌ها احتمالا نظر دارند تا در آینده نزدیک بر آذربایجان و در بلند مدت بر عراق و ترکمنستان در این باره تمرکز کنند.

 

* ترکیه نیز در زمینه تحریم‌ها به ایران کمک‌های شایانی داشته است

ایران همچنین یکی از عمده تامین‌کنندگان نفت ترکیه است و این کشور بین 30 تا 32 درصد از نفت مورد نیاز خود را سالیانه از ایران تهیه می‌کند. البته ترکیه از جانب آمریکا و اتحادیه اروپا تحت فشار قرار دارد تا از میزان واردات نفت خود از ایران کاسته و خطر تحریم های مالی بیشتر دامن ایران را فرا گیرد. البته ترکیه تا حدودی از تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه ایران تبعیت می‌کند ولی تحریم‌های اضافی آمریکا و اتحادیه اروپا را وقعی نمی‌نهد.

در زمینه موضوع انتقال گاز و بهبود حوضه دریای خزر ترکیه و ایران منافع متفاوتی دارند و برنامه ریزان ترکیه‌ای در صدد ایجاد یک دالان انتقال گاز از ایران و آسیای مرکزی به اروپا هستند . در این بین ایران درصدد راه دیگری از خاورمیانه برای رسیدن به بازارهای اروپایی بوده و مخالف خطوط انتقال گاز از ترکیه به اروپا است.

* مسائل امنیتی و سیاسی بین تهران و آنکارا

پیوندهای امنیتی و سیاسی نیز بین ایران و ترکیه متفاوت است. این دو کشور در مورد موضوع فلسطین دارای سیاستی‌ همگرا هستند اما در زمینه بیداری اعراب به ویژه درباره سوریه اختلافات شدیدی باهم دارند.

* ترس فزاینده ترکیه از نفوذ معنوی گسترده ایران در منطقه

مقامات ترکیه‌ای از اقدامات ایران در زمینه آنچه که آن‌ها دامن زدن به تنش در بحرین، سوریه، لبنان و عراق و نیز حمایت از گروه‌های افراط‌گرا در آذربایجان می‌نامند نگران بوده و آن را به مثابه تلاش ایران در نفوذ در منطقه می‌نامند. دامنه این اختلاف‌ها می‌تواند منجر به وقفه‌ای بزرگ در روابط دو طرفه و حتی نبرد شود.

البته دو کشور برای مقابله مشترک علیه گروه‌های خرابکار «پژاک» و «پ.‌ک‌.ک» به توافق رسیده‌اند. با این وجود این پیوند بیشتر تاکتیکی است و اتهام‌هایی در زمینه حمایت ایران و سوریه از پ‌ک‌ک برای فشار علیه ترکیه و کاستن از تلاش‌های ضد سوریه‌ای این کشور در میان است.

 

* آنکارا مایل به حفظ همسایه غنی خود است

دولت این کشور کماکان امید دارد تا تعامل دیپلماتیک و اقتصادی با ایران را ادامه داده و البته ایران نیز به زعم این کشور کمی واقع‌بینانه‌تر عمل کند.

تلاش‌های ترکیه برای کاستن از نگرانی‌های امنیتی و همکاری با ایران منوط به تصمیم در زمینه استقرار موشک‌های ناتو شده است. ترکیه با طرح استقرار موشکی ناتو ابتدا در لیسبون موافقت کرده و سپس سال بعد استقرار دفاع موشکی ناتو در خاک خود را پذیرفت. 

* ایران مخالف اصلی استقرار موشک‌های ناتو در ترکیه است

بعدا ایران این اقدام را مورد سرزنش قرار داده و آن را زمینه ساز تنش در منطقه نام نهاد و به ترکیه توصیه کرد تا در تصمیمش بازنگری کند و اعلام داشت که دو کشور به‌طور دوستانه قادر هستند تا بدون دخالت خارجی امنیت منطقه و مرزها را تامین کنند.

باید گفت که روابط ایران و ترکیه به مرحله نامناسبی وارد شده و این علی‌رغم تلاش‌های دو طرف برای همکاری‌های پایدار است. تمامی عوامل دخیل در همکاری متقابل بابت موضوع سوریه، تغییرات سیاسی در خاورمیانه و نیز برخی مشکلات داخلی در ایران دگرگون شده است.

در این بین با ادامه نبرد در سوریه و مخالفت مواضع ترکیه با ایران و روسیه در این باره، این کشور به همکاری نزدیک‌تر با مصر گرایش پیدا کرده به طوری‌که تجارت خود را با مصر افزایش داده و به میزان 2 میلیارد دلار کمک‌های اقتصادی را به این کشور ارائه کرده و یک رزم‌آیش دریایی مشترک نیز با مصر برگزار کرده است.