حفره ای که یک میلیارد تومان را بلعید

در آن زمان علت توقف این طرح، که سنگ بنای آن در سال 79 و با پیشنهاد مرکز تحقیقاتی فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف به شورای عالی انفورماتیک گذاشته شد، تغییرات مدیریتی در دولت نهم و در شورای عالی اطلاع رسانی به عنوان کارفرمای اصلی اعلام شد تا این که دولت نهم در سال 86 به صورت رسمی این طرح ملی را از چتر حمایتی خود خارج کرد.

یک طرح و یک دنیا تناقض

برخی منتقدان براین باورند که توقف این طرح، اگرچه موجب بی حاصل شدن بودجه یک میلیارد تومانی آن در سال 85 شد، با این حال به نظر نمی رسید ادامه و استمرار آن نیز نتیجه بخش باشد. چرا که مجری این طرح بعدها و با اجرای طرح دیگری برای طراحی و تولید " نرم افزار پیامک فارسی" نشان داد که اصولا موفقیت چندانی در اجرای این قبیل پروژه ها نداشته است.

از سویی مدیران طرح سیستم عامل ملی در حالی، عدم حمایت دولت از این طرح را عامل مسکوت ماندن آن اعلام کردند که این طرح براساس برنامه از پیش تعیین شده می باید در سال 84 به سرانجام می رسید. ضمن این که  مدير طرح نیز در اردیبهشت ماه سال 85 میزان پیشرفت پروژه را 85 درصد اعلام کرده بود و گفته بود ؛ اين پروژه در حال حاضر قابل استفاده است.

از طرفی روابط عمومی مرکز تحقیقاتی پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف در سال 86 و در پاسخ به انتقاد یک کارشناس اعلام کرد که " حمایت مرکز تحقیقات مخابرات در سال گذشته زمینه ثمردهی پروژه و تولید لینوکس فارسی در کشور را به خوبی فراهم کرد و هم‌اکنون پروژه پس از گذشت حدود ۵/۴ سال مطابق برنامه کلان به اهداف خود دست‌یافته و عملاً خاتمه یافته است."

با وجود این مشخص نیست که چرا مجریان این طرح به اتمام رسیده ، از عدم حمایت دولت در سال 86 کلایه می کردند

این تناقض گویی‌ها در حالی صورت می گرفت که عملا سیستم عامل ملی که در واقع نسخه ترجمه شده سیستم عامل لینوکس به زبان فارسی بود، هرگز در هیچ یک از کامپیوترهای دولتی و غیر دولتی کشور نصب و اجرا نشد.

بررسی موردی هزینه های طرح

یک کارشناس نرم افزار که خواست نامش فاش نشود، می گوید:انتخاب عنوان "ملی" به طرح فارسي سازی رابط کاربري لينوکس، به اندازه هزینه‌های نجومی آن شگفت انگیز بود. چرا که این کار پیش از این و توسط یک دانشجوی ایرانی در آلمان انجام شده بود . چیزی که نشان می دهد حجم پروژه بسیار کوچکتر و کمتر از آن چیزی بود که طراحان و مجریان پروژه سیستم عامل ملی نشان می‌دادند. اما به احتمال زیاد اطلاق عنوان ملی به این طرح، به این دلیل بود که مجریان طرح بتوانند بودجه نهصد و پنجاه ميليون تومانی هزينه شده برای آن را موجه جلوه دهند.

به گفته این کارشناس نرم افزار؛ حقوق يک برنامه نويس حرفه اي خوش شانس در ايران اوایل دهه 80 حداکثر به رقم ماهيانه 500 هزار تومان می رسید و رقم نهصد ميليون تومانی در آن زمان، معادل دستمزد 1800 نفر/ ماه کار تخصصي بود.

این درحالیست که براساس مستندات مندرج در سايت اين پروژه تنها صد و شصت و پنج نفر برنامه نويس در آن مشغول به کار بوده‌اند که بسياري از آنها نیز به صورت تمام وقت روي آن کار نمي کردند. همچنین ترجمه محيط کاربري لینوکس به زبان‌هاي مختلف توسط يک یا دو برنامه نویس و عمدتا در فاصله کوتاهي پس از عرضه نسخه انگليسي انجام شده بود.

وی اضافه می‌کند: پروژه مرتب سازي فارسي که بيشتر يک طرح تحقيقاتي است تا عملي و سابقه اي به اندازه سابقه ورود کامپيوتر به ایران دارد ،در فرایند اجرای ناتمام این طرح ملی  27 ميليون تومان هزینه برداشته است که معادل حقوق چهارسال يک کارشناس در آن زمان بود.

همچنین پروژه دوم تقويم رسمي ايران نیز که هدف آن استخراج الگوريتم تقويم تاريخ جلالي بود که حدود 15 سال قبل از اجرای طرح سیستم عامل ملی توسط برنامه نویسان ایرانی انجام شده بود. اما همین پروژه ساده که گفته می شود؛ در آن زمان ،حتی به عنوان پايان نامه کارشناسي نرم افزار نيز قابل قبول نبود، برای مالیات دهندگان ایرانی، 15 ميليون تومان آب خورده بود که معادل دو سال و نیم دستمزد یک کارشناس بود.

طراحي و پياده سازي لوح فشرده نمايشي لينوکس هم که در واقع همان نسخه معروف کنوپيکس است و در طرح سیستم عامل ملی تنها تصوير پيش زمينه آن تغییر کرده بود و از KDE فارسي بصورت پيش فرض استفاده می کرد25 ميليون تومان هزینه برداشته بود. در حالی که اصولا نمی تواند بيش از يک ماه از وقت  يک کارشناس نرم افزار را به خود اختصاص دهد. 

پروژه بعدي نیز افزودن امکانات فارسي به پايگاه داده MySql با هزينه 28 ميليون توماني است  که پروژه های مشابه آن، پیش از این و توسط شرکت‌هاي خصوصي ايراني با صرف زمان بسيار کمتر و هزينه بسيار پايين تر براي اوراکل انجام گرفته بود.