علل اصلی نوسان گسترده و جهش نرخ ارز

خبر اقتصادی -بر اساس مبانی روشن اقتصادی، ریشه جهش نرخ ارز را باید در افزایش تقاضای ارز یا کاهش عرضه ارز یا ترکیبی از هر دو جست‌وجو کرد. تا قبل از تلاطم اخیر ارزی جهش‌های قیمتی در بازار ارز در اقتصاد ایران عمدتا ناشی از محدودیت منابع ارزی و کاهش شدید عرضه آن رخ داده بود. دلیل چنین اتفاقی هم به ساختار بازار برمی‌گشت که سمت عرضه به‌دلیل وجود درآمدهای نفتی کاملا انحصاری بود و تحت‌تاثیر میزان صادرات و قیمت نفت عمل می‌کرد. طرف تقاضای بازار ارز را نیز می‌توان به دو بخش تقاضای معاملاتی (تقاضای ارز به‌عنوان وسیله مبادله عمدتا با هدف تامین مالی واردات) و تقاضای سفته‌بازی (تقاضای ارز به‌عنوان یک دارایی با هدف کسب سود) تفکیک کرد، اما از میانه سال 90 با کاهش عرضه ارز و محدودیت در نقل و انتقال خارجی تقاضا در بازار افزایش یافت. بخش زیادی از این تقاضا ناشی از رفتارهای سفته‌بازانه بود. با ورود سفته‌بازان به بازار، روند مذاکرات به‌عنوان یک متغیر تاثیرگذار بر بازار نقش مهمی ایفا می‌کرد. به‌گونه‌ای که متناسب با خروجی مذاکرات، درجه نوسان متفاوت بود. به همین دلیل در دوره حضور سفته‌بازان اخبار مذاکرات موجب شوک‌های مثبت و منفی در قیمت ارز می‌شد. فعالان در آن دوره از نرخ ارز به‌عنوان شاخص احساس بازار‌ها یاد می‌کردند. در یک سال و نیم اخیر با خروج سفته‌بازان از بازار ارز از میزان واکنش قیمت ارز به مذاکرات هسته‌ای تا حدود زیادی کاسته شد. به‌نظر می‌رسد درجه همبستگی میان این دو متغیر به شدت تضعیف شده و اگر سایر متغیرهای اقتصاد کلان در وضعیت مناسبی باشد شدت شوک ارزی متاثر از نتایج مذاکرات علاوه‌بر آنکه به میزان دوره‌های قبل نیست حتی در مقام مقایسه کم‌دامنه‌تر نیز باشد. «دنیای اقتصاد» با نگاهی به روند مذاکرات هسته‌ای و قیمت دلار در بازار تلاش کرده نشان دهد هر چه فعالیت‌های سفته‌بازانه در بازار کمتر بوده شدت اثر نتیجه مذاکرات نیز بر قیمت‌ها محدودتر بوده است.