شبنم؛ پاياني بر كالاي قاچاق و تقلبي

 هر چند اين طرح مزاياي فراواني براي مصرف‌كنندگان، فروشندگان و حتي مجموعه‌هاي نظارتي و مديريتي دارد، اما خلأ اطلاع‌رساني و فرهنگ‌سازي مناسب از مزايا و نحوه عملكرد آن انكارناپذير است.

شبكه بازرسي و نظارت مردمي كه به اختصار شبنم معرفي شده، طرحي است كه با پيشنهاد و پيگيري ستاد مركزي مبارزه با قاچاق كالا و ارز، توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت به منظور شفاف‌سازي گردش كالا و اطلاع از اصالت و عدم قاچاق بودن آن استفاده مي‌شود. در واقع با نصب يك باركد دوبعدي بر روي كالا است كه مي‌توان كالاي اصلي از تقلبي و قاچاق را شناسايي كرد.

شناسايي كالاي اصلي از تقلبي توسط يك گوشي تلفن همراه كه نرم‌افزار مربوطه در آن نصب شده‌ باشد، قابل انجام است. 

روش‌هاي ديگر براي اطيمنان از اصالت كالا، پيامك كردن كد مندرج در برچسب شبنم، استفاده از تلفن گويا و درگاه اينترنتي اين سامانه‌ است.

مشتري مي‌تواند اطلاعات روي كالا را با اطلاعات دريافتي از سامانه تطبيق دهد و در صورت مغايرت، به سيستم بازرسي گزارش دهد. سيستم بازرسي فروشگاه هدف را مورد بازرسي قرار مي‌دهد و در صورت تاييد تخلف با متخلفان برخورد قانوني خواهد شد.

در اين مطلب، تلاش مي‌كنيم تا با بررسي باركد دوبعدي، ساختار و عملكرد طرح شبنم را تشريح كنيم.

باركدها به دليل سرعت، دقت و فوايد زياد خود، در كشورهاي توسعه يافته بسيار پركاربرد شده‌‌اند. كاهش خطا در ورود اطلاعات و تقسيم بندي آن‌ها، سرعت بالاي پردازش، دسترسي آسان و سريع به جزئيات و اطلاعات و رهگيري و پيگيري كالا در سطح عرضه از مهم‌ترين فوايد باركد دوبعدي است. 

در سال 1994 يك شركت ژاپني باركد دوبعدي معروف به QR را طراحي و ارائه كرد، باركدهاي QR متشكل از ماتريكس‌هاي دوبعدي هستند. اين دو حرف مخفف عبارت «Quick Response» به معني پاسخ سريع است كه به دليل رمزگشايي سريعي است كه كدهاي آن فراهم مي‌‌كنند. در حال حاضر اين باركد در بيشتر كشورهاي توسعه يافته مانند ژاپن، آمريكا، كانادا و ... استفاده مي‌شود و كاربردهاي متنوعي نيز يافته است. 

باركدهاي QR امروز جاي خود را در صفحات و لينك‌هاي مرتبط با خبر نشريات و روزنامه‌ها، كارت‌هاي ويزيت، اطلاعات مربوط به آثار فرهنگي و تاريخي، بيلبوردها و بنرهاي تبليغاتي، اتوبوس‌ها، فروشگاه‌ها و حتي قطعات توليدي شركت‌ها پيدا كرده‌اند. رديابي كالاها، ارائه اطلاعات به مشتريان، ارباب رجوع و گردشگران، تبديل متن و پيامك‌هاي نوشتاري سايت‌ها و انتقال آسان آن‌ها، پيگيري آسان و سريع در موضوعات مختلف بوسيله استفاده كنندگان تلفن همراه، هدايت به پايگاه‌هاي اطلاع رساني استفاده كنندگان تلفن همراه، استفاده به عنوان ابزار تبليغاتي در مكان‌هاي مختلف و موارد مختلف، استفاده در امور پزشكي و نجات بيماران، پيگيري درخواست‌هاي تجاري و بازرگاني، اطلاع‌رساني خلاقانه و .... نيز بخش ديگري از كاربردهاي اين باركدها است.

طرح شبنم نيز با الهام از اين باركد دوبعدي در كشورمان اجرا شده و مي‌تواند براي بسياري از مشكلات لاينحل گره‌گشا باشد. مهم‌ترين هدف طرح شبنم شامل موارد ذيل است: 

- تقويت امكان سياست‌گذاري و كنترل دولت در بخش كالا و خدمات

- تسهيل در اجرايي شدن سياست‌هاي ويژه دولت در كنترل بازار

- اطمينان مردم از نقش موثرتر دولت در حوزه كالاها و خدمات

- افزايش امنيت و جلوگيري از توزيع كالاي قاچاق

- جلوگيري از توليد و توزيع كالاي جعلي

مهمترين هدف طرح شبنم، نظارت مردمي بر شبكه توزيع كالاها در سطح عرضه و در سراسر كشور است، اين باركد دوبعدي مي‌تواند اين امكان را فراهم كند تا همه مردم ايران به عنوان بازرس بر روند توزيع كالا و خدمات در كشور نظارت كنند و در نتيجه، جايي براي كالاي قاچاق و تقلبي در كشور وجود نخواهد داشت.

سير عملكرد سامانه شبنم:

1- توليد كنندگان و واردكنندگان با مراجعه به سامانه شبنم، براي هر محصول خود باركد دوبعدي دريافت مي‌كنند. اين بار كد براي هر قلم كالا شخصي‌سازي شده و مي‌توانند آن را بر روي كالا نصب كنند.

به اين ترتيب با استفاده از اين باركد مي‌توان به اطلاعاتي دقيق و مناسب در باره هر قلم كالا دست يافت.

2- نرم افزار شبنم بر روي پايگاه www.shabnam.ir در دسترس همگان قرار گرفته است و هر فرد مي‌تواند به راحتي آن را بر روي گوشي تلفن همراه خود نصب كند.

3- مشتري مي‌تواند با استفاده از نرم افزار شبنم، باركد دوبعدي موجود بر روي كالا را از سامانه استعلام كرده و اطلاعات كالا را بر روي تلفن همراه خود مشاهده كند.

4- در صورت مغايرت اطلاعات باركد، موضوع براي بررسي به نهاد نظارتي ارجاع مي‌شود.

5- نهاد نظارتي در كوتاه‌ترين زمان ممكن موضوع را بررسي نموده و نتيجه به سامانه و مشتري ارائه مي‌شود. 

چگونگي استعلام كالا و گزارش تخلفات

مردم مي‌توانند براي اطمينان خاطر خودشان هر كالاي داري باركدي را استعلام نموده و از اصيل بودن آن مطمئن شوند. علاوه بر آن مي‌توانند تخلفات مربوط به كالاهايي كه باركد آن مخدوش است يا باركد ندارد را گزارش كنند.

طرح شبنم در حقيقت ايجاد سامانه‌اي را دنبال مي‌كند كه در آن همه مردم مي‌توانند تنها با داشتن يك گوشي تلفن همراه با استفاده از دوربين موبايل و نرم‌افزاري كه در اختيارشان قرار گرفته است و يا پيامك كردن كد 16 رقمي مندرج در برچسب شبنم به شماره 3000392 يا 6008221111، علاوه بر اطمينان از اصالت كالاي خريداري شده، باعث شناسايي عوامل توزيع كالاي قاچاق و جعلي شوند.تلفن گوياي 88969296 و درگاه اينترنتي شبنم به نشاني www.shabnam.ir ، از ديگر امكاناتي است كه براي استعلام باركد دوبعدي الصاق شده به كالاهاي وارداتي، در اختيار خريداران قرار دارد.

در صورتي‌كه تعداد معيني از تخلفات توسط يك فرد گزارش شود و اين گزارش‌ها با بررسي بازرسان نهادهاي نظارتي تاييد شود، فرد گزارش‌دهنده مورد تشويق قرار خواهد گرفت.