جهاني شدن بازار سرمايه زير بيرق بورس كالا

  آغاز معاملات با فلزات گرانبها

رييس اتحاديه بين‌بورسي و رييس بورس كالاي ارمنستان به عنوان نخستين سخنران دومين نشست بين‌المللي بورس‌هاي كالايي گفت: در جايگاه همسايه بسيار نزديك به ايران چندين سال بود كه تمايل همكاري با ايران را داشتيم اما از وجود چنين بورس كالايي در ايران بي‌خبر بوديم.

گريگور وارديكيان افزود: ما براي نخستين‌بار در سال 2012 با امضاي يك توافقنامه همكاري ميان بورس كالاي ايران و بورس كالاي بلاروس از وجود بورس كالا در ايران مطلع شديم كه از همان زمان به‌دنبال همكاري و آغاز مبادلات ميان‌بورسي با ايران شديم. وي ادامه داد: همچنين در سفر رييس اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي ايران و هيات همراه ايراني به ايروان بازهم از بورس كالاي ايران بيشتر شنيديم و متوجه شديم بورس كالاي ايران داراي بازاري بسيار مطلوب در مبادله كالاهاي ايراني است.

وارديكيان با اشاره به اينكه براي همكاري اتحاديه بين‌المللي بين‌بورسي با ايران مشورت‌هايي را با بورس كالاي بلاروس انجام داديم گفت: با همه اين تفاسير ديدگاه بسيار مثبتي نسبت به بورس كالاي ايران پيدا كرديم كه در نهايت با رايزني‌هاي انجام شده مقرر شد دومين نشست بين‌المللي بين‌بورسي با محوريت بورس كالاي ايران و آشنايي اعضاي اتحاديه به اين بورس انجام شود.

رييس اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي افزود: در نخستين گام براي اتصال بورس كالاي ايران به بورس‌هاي عضو اتحاديه تلاش مي‌كنيم تا مقدمات آغاز مبادلات كالاها را فراهم كنيم.

وي با اشاره به اينكه با درنظر گرفتن گردش مالي بورس كالاي ايران كه حدود 12درصد كل توليد ناخالص داخلي ايران است اين بورس مي‌تواند برگ جديدي را در پرونده كاري اتحاديه بين‌بورسي باز كند گفت: براي شروع مبادلات كالاها تمايل داريم ابتدا از فلزات گرانبها و نفت و گاز آغاز كرده و رفته‌رفته به محصولاتي چون الوار و چوب و كالاهاي كشاورزي برسيم.

وي در پايان گفت: درحال حاضر 15 گروه كالا در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي معامله مي‌شود و سيستم معاملات به‌گونه‌يي طراحي شده تا خريداران به صورت آنلاين با فروشندگان گفت‌وگو كنند و به‌طور همزمان با ساير مشتريان براي خريد كالا رقابت كنند.

  اتصال ارتباطات تجاري از طريق IEU

مديرعامل بورس كالاي ايران نيز در مراسم افتتاحيه دومين نشست بين‌المللي اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) گفت: عضويت بورس كالاي ايران در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي، منافع بسياري را براي بورس‌هاي عضو اين اتحاديه به همراه دارد؛ چرا كه ايران به‌دليل قرار گرفتن در منطقه حساس جغرافيايي يعني بين درياي خزر و خليج‌فارس، امكان اتصال مراودات تجاري كشورها را به اين شاهراه بين‌المللي فراهم مي‌كند.

حسين پناهيان افزود: به‌دليل حجم قابل‌توجه مبادلات تجاري بين ايران و كشورهاي منطقه، در صورت تشويق تجار به حضور در بازار بورس، شاهد رشد قابل‌توجه معاملات بورس‌هاي عضو در اكثر گروه‌هاي كالايي خواهيم بود كه در اين زمينه اميدواريم مقدمات و ملزومات تحقق اين پيش‌بيني‌ها در قالب كارگروه‌هاي تخصصي كه در محورهاي مختلف و در چارچوب توافقات نشست تهران تشكيل خواهد شد، فراهم شود.

پناهيان تصريح كرد: اميدوارم با برگزاري اين نشست بين‌المللي به ميزباني بورس كالا در ايران، باب همكاري اقتصادي بورس كالاي ايران و بازار سرمايه كشور با كشورهاي عضو اتحاديه براي تحقق آينده‌يي روشن‌تر بيش از پيش باز شود.

وي با اشاره به اينكه بورس كالاي ايران به‌عنوان بزرگ‌ترين بازار كالايي كشور، نقش بسيار مهمي در ايجاد شفافيت و كشف نرخ‌هاي عادلانه براي انواع كالاها در عرصه اقتصاد كلان ايفا مي‌كند گفت: اهميت اين موضوع زماني خود را بيشتر نشان مي‌دهد كه به اين موضوع توجه شود اقتصاد ايران درحال سپري كردن يك دوره گذار از اقتصاد نسبتا متمركز طي چند دهه گذشته به اقتصاد مبتني‌بر بازار است؛ اين دوره گذار از زمان ارايه تفسيري نوين از اصول قانون اساسي كشور و توجه جدي‌تر به مقوله خصوصي‌سازي، شتاب بيشتري به خود گرفته است. در اين دوره، بورس كالا با ايجاد فضاي شفاف و نظام‌مند براي معاملات انواع كالاها، كشف نرخ‌هاي منطقي و منطبق با بازارهاي جهاني را تسهيل كرده و به شفافيت بيشتر شركت‌هاي توليدي درحال واگذاري به بخش خصوصي، كمك شايان توجهي كرده است.

مديرعامل بورس كالاي ايران سپس گفت: در حوزه معاملات بين‌المللي انواع كالاها نيز بورس كالاي ايران با راه‌اندازي و توسعه تالار صادراتي در منطقه آزادكيش، توانسته است گام‌هاي موثري براي بازاريابي و همچنين شاخص‌سازي قيمت برخي كالاهاي ايراني در منطقه بردارد. درحال حاضر تالار صادراتي بورس كالاي ايران، به صادركنندگان انواع كالاها اين اجازه را مي‌دهد كه كالاي خود را با بهترين قيمت ممكن و با بهره‌گيري از بازوي بازاريابي كارگزاران بورس كالا در اسرع وقت و كمترين هزينه، در بازارهاي خارج از كشور به فروش برسانند.

وي در ادامه خاطرنشان كرد: بورس كالا با بهره‌گيري از تالارهاي منطقه‌يي و دفاتر نمايندگي كارگزاران خود در مناطق استراتژيك ازجمله بندرانزلي در شمال و جزيره كيش در جنوب كشور و مبادي ورود و خروج كالا، پوشش جغرافيايي مناسبي را در اختيار فعالان بازار قرار داده و از اين منظر نيز از ظرفيت‌هاي بسيار بالايي برخوردار است.

پناهيان سپس به سابقه تعاملات بورس كالا با اعضاي اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي اشاره كرد و گفت: سابقه تعامل و همكاري بورس كالاي ايران با اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) را شايد بتوان از دوسال گذشته درنظر گرفت؛ زماني كه بورس كالاي ايران و بورس كالاي بلاروس (BUCE) به‌عنوان يكي از اعضاي اتحاديه، با امضاي تفاهمنامه همكاري با محورهاي مبادله دانش وتجربيات فني، فناوري معاملات و سامانه‌هاي الكترونيكي و بهره‌گيري از تجربيات موجود دراين زمينه و تلاش درجهت يكپارچه‌سازي بازارها و معامله انواع دارايي‌ها به‌طور همزمان در دو بورس و آشنا كردن آنها با فرايندها و مزاياي معاملاتي، با هدف توسعه بازار را در دستوركار خود قرار دادند.

وي با بيان اينكه اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) با توجه به نوع فعاليت و پوشش جغرافيايي خود از ظرفيت‌هاي بسيار بالايي برخوردار است گفت: اين اتحاديه نه تنها در تحقق اهداف صنفي بورس‌ها با رويكرد توسعه بازار از جايگاه رفيعي برخوردار است، بلكه اين امكان وجود دارد كه در زمينه اهداف اقتصاد كلان كشورهاي منطقه نيز با محوريت توسعه تجارت بين‌الملل راهگشا باشد.

  طراحي مدل‌هاي عملياتي براي همكاري

پناهيان تصريح كرد: زمينه‌هاي مساعد همكاري متعددي بين بورس كالاي ايران و اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي وجود دارد و اين دو نهاد مي‌توانند از همكاري مشترك، منافع بسياري را نصيب كشورها و خودشان كنند. همچنين با مروري بر گروه‌هاي كالايي حوزه فعاليت اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) شامل محصولات كشاورزي، محصولات حوزه صنايع سبك و سنگين، فلزات، چوب، تجهيزات الكترونيكي، فرآورده‌هاي نفتي، تجهيزات و وسايل تخصصي، كالاهاي مورد استفاده در ساخت‌وساز، مواد شيميايي، فلزات گرانبها، سنگ‌هاي قيمتي و مقايسه آن با كالاهاي پذيرش شده در بورس كالاي ايران مشخص مي‌شود كه همپوشاني قابل‌توجهي بين كالاهاي موضوع فعاليت دو نهاد وجود دارد و زمينه‌هاي همكاري مساعدي بين اتحاديه و بورس كالاي ايران وجود دارد.

مديرعامل بورس كالاي ايران با بيان اينكه با طراحي مدل‌هاي عملياتي، جهت همكاري مشترك بورس كالا و اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) مي‌توان از اين پتانسيل به شكل بسيار مطلوب بهره گرفت، افزود: اين مدل‌ها مي‌توانند شامل پذيرش يك كالا به‌طور همزمان در بورس كالاي ايران و يك يا چند بورس عضو اتحاديه و امكان انجام معامله روي آنها، شناسايي تجار و بازرگانان عمده طرف تجاري با ايران يا كشورهاي مرتبط و سوق دادن آنها به انجام معاملات بين‌المللي از طريق بورس‌هاي كالايي، بهره‌گيري از امكانات و زيرساخت‌هاي حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) بورس‌هاي عضو، به‌كارگيري تجربيات موجود اعضا در حل مشكلات و معضلات احتمالي باشند كه همگي با طراحي مدل‌هاي دقيق عملياتي، امكان اجرا خواهند داشت.

  7 پيشنهاد براي توسعه IEU

در ادامه اين نشست رييس سازمان بورس اوراق بهادار با ارايه 7‌پيشنهاد براي توسعه اتحاديه IEU گفت: «توسعه مبادلات و افزايش ارزش و حجم معاملات بين كشورها»، «اتصال بورس‌هاي كشورهاي عضو به بازارهاي فرامنطقه‌يي»، «كمك به صادرات و واردات كشورهاي عضو با استفاده از سازوكارها و ابزارهاي موجود بين‌بورسي»، «كشف قيمت و ايجاد بازار عادلانه»، «افزايش كيفيت كالاهاي صادراتي و وارداتي، استانداردسازي كالاها، شفاف شدن قراردادها و كاهش هزينه مبادلات»، «امكان مرجع قيمتي شدن كالاها» و «كاهش ريسك مبادلات و ايجاد سازوكار مناسب تسويه معاملات بين‌بورسي» 7 پيشنهاد سازمان بورس براي توسعه اتحاديه IEU است.

علي صالح‌آبادي افزود: اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) مي‌تواند در دنياي رقابتي كنوني به يكپارچه‌سازي بازارهاي منطقه‌يي كمك كرده و با توانمندسازي اعضا و ارتباط آنها با بازارهاي بين‌المللي، به ارتقاي سطح تجارت بين‌المللي كشورهايي كه بورس‌هاي آنها عضو اين اتحاديه هستند، كمك شاياني كند.

سخنگوي سازمان بورس گفت: بازار سرمايه ايران يكي از پيشرفته‌ترين بازارهاي اوراق بهادار منطقه‌يي از منظر تنوع در ابزارهاي سرمايه‌گذاري است؛ به‌طوري‌كه در حال حاضر ابزارهاي‌هاي سرمايه‌گذاري متعددي در حوزه ابزارهاي اسلامي و متعارف در بازارهاي بين‌المللي در حال معامله است كه از آن ميان مي‌توان به انواع اوراق بهادار با بازدهي ثابت مانند اوراق صكوك، اوراق مشتقه مانند قراردادهاي آتي و اختيارمعامله اشاره كرد.

دكتر صالح‌آبادي افزود: در حال حاضر بازار سرمايه ايران، به دو بخش كالايي و اوراق بهادار قابل تفكيك است؛ در بخش كالايي، بورس كالاي ايران و بورس انرژي در حال فعاليت هستند كه بورس كالا بازار معاملات انواع كالاها در سه تالار صنعتي و معدني، كشاورزي و پتروشيمي و فرآورده‌هاي نفتي است كه سهم قابل‌توجهي از بازار اوليه اكثر كالاهاي استراتژيك كشور را در اختيار دارد و بورس انرژي هم در حوزه معاملات انواع قراردادهاي با دارايي پايه حامل‌هاي انرژي فعاليت مي‌كند.

صالح‌آبادي اظهار داشت: همگي اين بازارها، اهداف معيني را دنبال مي‌كنند كه مهم‌ترين آنها تامين مالي فعاليت‌هاي اقتصادي، ايجاد شفافيت در قيمت انواع دارايي‌ها، مديريت ريسك ناشي از نوسان قيمت‌ها و كمك به كاهش هزينه مبادله در اقتصاد هستند.

وي تصريح كرد: يكي از نكات برجسته بازار سرمايه ايران، ارتباط مستقيم آن با بخش واقعي اقتصاد و پيوند بازارهاي مالي با واقعيت‌هاي اقتصاد كلان است؛ در اين حوزه علاوه بر رويكرد تامين مالي فعاليت‌هاي اقتصادي ازطريق بازار اوراق بهادار، بورس‌هاي كالايي نيز از دو جهت مورد تاكيد نهاد ناظر بازارسرمايه ايران بوده‌اند. يكي ايجاد بازاري شفاف و نظام‌مند براي معاملات گروه‌هاي كالايي مختلف و ديگري تامين مالي مستقيم سرمايه در گردش توليدكنندگان انواع كالاهاست.

رييس سازمان بورس و اوارق بهادار تاكيد كرد: سازمان بورس و اوراق بهادار به‌عنوان نهاد ناظر بازار سرمايه ايران، همواره از گسترش همكاري‌ها و فعاليت‌هاي بين‌المللي خود با نهادها، ارگان‌ها و سازمان‌هاي بين‌المللي استقبال مي‌كند و اين موضوع راهبرد سازمان براي تمامي بورس‌ها و نهادهاي تحت نظارت نيز است. از اين‌رو، از عضويت بورس كالاي ايران در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) استقبال كرده و اميد است همكاري بين بورس‌ها زمينه ارتقاي سطح معاملات بين كشورهاي همسايه را فراهم كند.

سخنگوي سازمان بورس به اشتراكات فراوان و تاريخ ديرين تجارت ميان كشورهاي عضو IEU اشاره كرد و گفت: خوشبختانه امكان توسعه تجارت بين‌بورسي به‌نحو مناسبي فراهم است كه يكي از زمينه‌هاي مساعد براي همكاري، استفاده از ظرفيت بورس‌هاي كالايي براي تسهيل در صادرات و واردات انواع كالاها بين كشورهاست.

  راه‌اندازي بورس جواهرات

رييس اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي تهران نيز به‌عنوان ديگر سخنران نشست بين‌المللي اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي گفت: ارمنستان در حوزه جواهرات و الماس فعاليت اقتصادي مناسبي دارد و تمايلات براي دادوستد اين كالا در قالب بورس كالا وجود دارد. همچنين، اين كالا در كشورهاي حوزه خليج‌فارس و ايران متقاضي زيادي دارد. از اين‌رو راه‌اندازي بازار جواهرات در بورس كالاي ايران و دادوستد آن در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي منطقي به نظر مي‌رسد.

يحيي آل‌اسحاق در ادامه با تاكيد به اينكه عضويت بورس كالاي ايران در اتحاديه بين‌بورسي حركتي ميمون و مبارك است، تشريح كرد: توسعه روابط اقتصادي جز از‌طريق توسعه روابط منطقه‌يي ميسر نيست. كشورهايي كه از توسعه منطقه‌يي شروع كرده‌اند، زمينه جهاني‌شدن براي آنها فراهم شده است و در اقتصاد بين‌المللي تاثيرگذارتر بوده‌اند؛ اما توسعه منطقه‌يي نيازمند ابزارها و بسترهايي است كه يكي از آن بازار سرمايه و بورس‌هاي كالايي است.

رييس اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي تهران تصريح كرد: بورس كالاي ايران با عضويت خود در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي زمينه توسعه منطقه‌يي و جهاني را براي ايران فراهم مي‌كند. درحقيقت اقتصاد كشور زمينه يك خيزش بين‌المللي گسترده را پيدا كرده است و تجربه بورس كالاي ايران نشان مي‌دهد كه مي‌تواند به بهترين شكل سهم خود را در اين خيزش ايفا كند.

آل‌اسحاق در ادامه با اشاره به اينكه كشورهاي آسياي‌ميانه و قفقاز شريك‌هاي تجاري مناسبي هستند، گفت: اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي آينده خوبي دارد و زمينه رشد و توسعه بيشتري خواهد داشت در همين راستا اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي تهران آمادگي همكاري با بورس كالاي ايران و اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي براي تسهيل و توسعه تجارت خارجي بين كشورهاي عضو را دارد.

  انزلي پلي براي مبادلات بين‌المللي

مديرعامل سازمان منطقه آزاد انزلي نيز با اشاره به اينكه منطقه آزاد انزلي تنها منطقه آزاد شمال ايران محسوب مي‌شود گفت: باتوجه به اينكه عمده معاملات آهن و چوب كشور ازطريق منطقه آزاد انزلي انجام مي‌شود، بندرانزلي آمادگي خود براي آغاز مبادلات گسترده اين دو محصول ميان بورس‌ها و اعضاي اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي به‌خصوص بلاروس اعلام مي‌كند.

رضا مسرور با اشاره به اينكه بيش از دو‌هزار‌ميليارد دلار ارزش مبادلات كالاهاي مختلف با كشورهاي اروپايي ازطريق منطقه آزاد انزلي است افزود: انزلي با دارا‌بودن يك‌بندر هفت‌ميليون‌تني و در دست‌احداث‌بودن يك بندر 15ميليون‌تني به‌زودي بر حجم مبدلات تجاري خود با منطقه سي‌اي‌اس مي‌افزايد كه براساس برنامه‌ها عمده اين مبادلات ازطريق دفاتر نمايندگي كارگزاران بورس كالا در انزلي انجام خواهد شد.

  حفظ امنيت سرمايه‌گذاري

در ادامه اين نشست نايب‌رييس بورس كالاي بلاروس گفت: ايران و بلاروس حدود 20سال است كه داراي تعاملات اقتصادي هستند كه معتقديم با عضويت ايران در اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU)، همكاري‌هاي تجاري و اقتصادي در سطح منطقه افزايش پيدا مي‌كند.

سرگئي پوپودرنكو افزود: كشورهاي عضو اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي، پتانسيل زيادي براي گسترش همكاري دارند كه بدون‌شك اين اتحاديه مي‌تواند گام‌هاي زيادي را در گسترش تعاملات منطقه ايفا كند.

وي اظهار داشت: يكي از اهداف مهم ما حفظ امنيت سرمايه‌گذاري و تسويه كالاها به‌صورت كاملا الكترونيكي است تا بتوانيم گام‌هاي بزرگي را در افزايش سرعت و شفافيت معاملات‌ برداريم.

  CSD‌ها كارآترين روش اتصال بورس‌ها

مديرعامل شركت سپرده‌گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه (سمات) اتصال ازطريق CSD‌ها را كارآترين روش شناخته‌شده، براي ارتباط با بازارهاي سرمايه اعلام كرد. حامد سلطاني‌نژاد به‌عنوان آخرين سخنران در دومين نشست اتحاديه الكترونيكي بين‌بورسي(IEU) اظهار داشت: در دو حوزه معاملات و پس از معاملات زيرساخت‌هايي را جهت ارتباط ميان بازارها نياز داريم و در حوزه معاملات نيز نياز به بهره‌گيري از سامانه مشترك معاملاتي با عضويت متقاطع كارگزاري‌ها داريم كه در اين بين كارآترين و شناخته‌شده‌ترين روش جهت ارتباط و اتصال بازارهاي سرمايه، اتصال ازطريق CSD‌هاست.

وي خاطرنشان ساخت: بورس‌هاي كالايي يكي از مهم‌ترين مقاصد معامله‌گران بين‌المللي هستند و امروزه دسترسي به بازارهاي نقدي كالايي يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي معامله‌گران بين‌المللي است چرا‌كه آنها مي‌توانند در اين بازارها با شرايط رقابتي و با تنوع زياد كمي و كيفي كالاي مورد نظر خود را تهيه كنند. سلطاني‌نژاد درخصوص نيازهاي اساسي در اتصال بازارهاي داخلي به بازارهاي بين‌المللي خاطرنشان ساخت: با نيازهاي اساسي در اتصال بازارهاي داخلي و تبديل آنها به يك بازار بين‌المللي مواجه هستيم كه يكي از اين مشكلات، تفاوت‌هاي ارزي است.

وي ادامه داد: مديريت ظرفيت محدود تبديل ارزهاي داخلي به ارزهاي بين‌المللي ناشي از معاملات و سرمايه‌گذاري‌هاي بين‌المللي و عدم امكان تبديل برخي ارزها به يكديگر نكته حايز اهميتي است. در اين بين، برخي روش‌ها بسيار پرهزينه و در برخي نيز از لحاظ زماني با مشكل روبه‌رو هستيم. مديرعامل شركت سپرده‌گذاري مركزي درخصوص اتصال CSD‌ها با يكديگر ابراز داشت: اتصال CSD‌ها از‌طريق تشكيل شبكه‌يي از CSD‌ها امكان ارايه سرويس‌ها در حوزه قبل و پس از معاملات را تسهيل مي‌كند.

وي افزود: همچنين استفاده از سيستم‌هاي Order Routing توسط بورس‌هاي عضو تسهيلات لازم جهت هماهنگ‌شدن سفارشات و كشف قيمت را ايجاد مي‌كند.

سلطاني‌نژاد اضافه كرد: در اين ميان شبكه‌هاي CSD بايد به‌گونه‌يي عمل كنند كه سرمايه‌گذار يا معامله‌گر احساس كند كه يك معامله داخلي را انجام مي‌دهد و هيچ نگراني بابت دريافت يا ارايه تضامين يا دريافت منافع حاصل از اقدامات را نداشته باشد. وي با اشاره به اتحاديه‌هاي الكترونيكي بين‌بورسي يادآور شد: اتحاديه‌هاي الكترونيكي بين‌بورسي، داراي نقاط قوت و پتانسيل زيادي براي توسعه است اعضاي اين اتحاديه داراي اشتراكات فرهنگي زيادي هستند و همان‌طور كه مي‌دانيم يكي از عوامل موثر بر سرمايه‌گذاري، فرهنگ است لذا شبكه‌يي از فعالان بخش واقعي اقتصاد از كشورهاي عضو و پلتفرمي براي انجام معاملات بسياري از كالاهاي خام ساخته‌شده با مكانيسم كشف قيمت ناشي از عرضه و تقاضا از صنايع مختلف، حضور توليدكنندگان مواد خام در اين اتحاديه، فرصتي بي‌بديل به‌شمار مي‌رود چرا‌كه برداشتن گام‌هاي بعدي جهت تعريف ابزارهاي مالي روي دارايي پايه مواد خام را تسهيل مي‌كند.

مديرعامل شركت سپرده‌گذاري مركزي با اشاره به انتشار اوراق مشتقه DR به‌عنوان يكي از راه‌هاي رونق‌بخشي بيشتر تاكيد كرد: انتشار اوراق مشتقه DR به‌عنوان يكي از راه‌هاي رونق‌بخشي بيشتر خواهد بود، همچنين چنانچه به‌دنبال اتصال بازارهاي مالي و فيزيكي باشيم نيز مي‌توان كارگروه‌هايي را جهت مطالعه و بررسي آن با عضويت اعضا در سطوح كارشناسي و مديران مياني پيشنهاد كرد.