چشم انداز گمرک از قاب پنجره واحد

به همین دلیل هم سال‌هاست که کشورهای پیشرفته صنعتی تلاش می‌کنند تا فرایندهای بوروکراتیو در مسیر صادرات و واردات کالا را در فضای الکترونیکی و شبکه ای خلاصه کنند تا هزینه، زمان و انرژی مورد نیاز برای انجام امور گمرکی به حداقل ممکن برسد.

احمد کارگری، مدیرکل گمرک تهران در پاسخ به سئوال تعادل درباره فعالیت‌های گمرک ایران برای رسیدن به گمرک الکترونیکی و هماهنگ شدن با دنیای امروز می‌گوید: در ایران هم از دی ماه سال 92 اقداماتی صورت گرفته است که مهمترین آنها، فراهم شدن امکان خوداظهاری از راه دور برای تجار است.

به گفته این مقام گمرک کشور، طرح خوداظهاری از راه دور که به آن طرح پنجره واحد تجاری (Single Window) نیز می‌گویند، به صورت پایلوت در تهران به اجرا درآمد و پس از آن، عملا سیستم "آسیکودا" که مبتنی بر حضور فیزیکی ارباب رجوع در ادارات گمرک بود از دور خارج شد.

کارگری می‌گوید: پس از موفقیت پایلوت در پایتخت، این طرح در 60 گمرک کشور به اجرا درآمد و اخیرا نیز حتی  در گمرک ماهیرود خراسان شمالی راه اندازی شده که یکی از دورافتاده ترین گمرکات کشور است.

وی از حذف حضور حداکثری ارباب رجوع به ادارات گمرک به عنوان یکی از کارکردهای این سیستم نام می برد و می گوید:

در این سیستم امکان تبادل اطلاعات سیستمی فراهم شده و لینک سازمان های مرتبط نیز در آن فعال شده است که علاوه بر تسهیل فرایندهای اداری مرتبط با گمرک،  به دولت نیز امکان می دهد تا حقوق وروردی کالا را به شکل صحیح دریافت کند.

پیش از این روند ارزش‌گذاری اظهاری یا استنباطی باعث بروز اختلالاتی در مسیر فعالیت های بازرگانی می شد، اما درحال حاضر سامانه خودکار به عنوان یک راهکار قابل اجرا از ظرفیت برطرف ساختن این موانع برخوردار است. تنها مشکل موجود این است که گمرک ایران 22 دستگاه همکار دارد و برای عملکرد کامل این طرح لازم است تا سیستم‌های آنها نیز بروز و آنلاین باشد و همکاری و هماهنگی کامل با ما داشته باشند.

به باور کارشناسان ؛ اجرای طرح پنجره واحد تجاری می‌تواند بر رتبه بین المللی گمرک کشورمان تاثیر گذاشته و رتبه سال 2014 کشورمان را به عدد زیر80  خواهد رساند.

در دنیایی که توسعه کمی و کیفی مبادلات تجاری با سایر کشورها در پیشرفت اقتصادی یک کشور تاثیر چشمگیری دارد و بیشتر کشورهای جهان، در صدد بهبود بخشیدن به فرایندهای گمرکی با هدف تسهیل تجارت بین المللی هستند، استقرار يك پنجره واحد در گمرک كه به تجار امکان بدهد با یکبار مراجعه به آن، اطلاعات مرتبط تجاري و يا اسناد مورد نياز را، دریافت و از طريق این درگاه واحد ارائه كنند. ضرورتی اانکارناپذیر است.

پنجره واحد (Single Window) گمرکی، موضوع  پژوهشی است که توسط مسعود کرباسیان و تعدادی از پژوهشگران گمرک جمهوری اسلامی انجام گرفته است و کلیدی ترین عامل در ایجاد و استقرار این درگاه واحد و مشترک این مطالعه  "هماهنگ سازی اقدامات سازمان‌هاي مسئول در فرايند صادرات و واردات در مبادي ورودي و برقراري ارتباط بین آنها با گمرک" عنوان شده است.

این درحالیست که به باور صاحب نظران، بزرگترین چالش در اجراي پروژه پنجره واحد تجاري به صورت كامل نیز ناهماهنگی موجود بين دستگاه هاي مختلف دولتی، تعدد گمرك‌ها، عدم ارتباط و تعامل مثبت بين دستگاه‌هاي مستقر در مبادي رسمي، ضعف در آموزش عوامل اجرايی، نبود زيرساخت هاي ارتباطي الكترونيكی در برخي مبادی مرزي معرفی می شود.

مهمتر این که تعدد دستگاه هاي مجوز دهنده و تاثيرگذار در فرآيند ترخيص كالا و موازی کاری های ناشی از آن، تمام توان و انگیزه فعالان تجارت خارجی را از بین می برد.

به گفته مقامات گمرک کشور، این دستگاه به‌عنوان یک نهاد حاکمیتی مسئول اعمال مقررات حوزه تجارت خارجی در كشور، تلاش دارد بهره گیری از تجربه موفق اجراي طرح پنجره واحد تجاري در گمرکات كشورهايي نظير آلمان و سنگاپور و ایجاد سامانه هوشمند و ایجاد امکان اظهار از راه دور و ابلاغ مصوبه هیات وزیران، دستگاه های اجرایی ذی ربط  را مکلف به ایجاد و استقرار پنجره واحد تجاری فرامرزی در گمرک ظرف یک سال کند.

با این وجود، تنها مانع موجود در اجرای نهائی پنجره واحد تجاری، ناهماهنگی‌های موجود در بدنه دولت نیست و موضوع دیگری که می‌تواند چالش برانگیز باشد، نحوه رویارویی و مقاومت احتمالی برخی عوامل اجرایی و فعالان تجاري سنتي است که باید برای آن نیز راهکار داشت.