بررسي دلايل سهم اندك ايران در صنعت كشتي‌سازي

خبر اقتصادی - آمارهاي به‌ دست آمده از بازديدهاي ميداني كارخانه‌هاي كشتي‌سازي كشور نشان مي‌دهد درچند سال گذشته كارخانه‌ها به‌طور متوسط 19فروند شناور با سايز متوسط ساخته و آب‌اندازي كرده‌اند كه درمقايسه با ساير كشورهاي منطقه بسيار ناچيز و اندك است. اين درحالي است كه ظرفيت ساخت شناورهاي متوسط در شيپ‌ياردهاي كشور حدود 40 فروند در سال است.

از سوي ديگر سالانه حدود 30 فروند شناور فلزي خارجي توسط مالكان ايراني خريداري و ثبت پرچم كشور مي‌شود.

به‌طور كل مي‌توان درخصوص وضعيت اين صنايع دريايي گفت با وجود سرمايه‌گذاري 2.2ميليارد توماني براي 3000 كيلومتر مرز آبي به صنعت كشتي‌سازي به‌طور شايسته توجه نشده و ايران به عنوان كشوري كه داراي مرزهاي آبي گسترده است و امكان دسترسي آسان به آب‌هاي آزاد را دارد در صنعت كشتي‌سازي در پله‌هاي آغازين راه باقي مانده و تاكنون پيشرفت چشمگيري نداشته است.

مي‌توان دليل اين امر را ناتوانايي نظام بانكي كشور براي تامين فاينانس پروژه‌هاي صنايع دريايي، روند طولاني گشايش اعتبار و تصويب طرح‌ها براي اعطاي وام دانست كه موجب شده مشكل اين صنعت دوچندان شود.

توليدكنندگان ايراني خود را باور ندارند

مساله‌يي كه شركت‌هاي كشتيراني را براي تامين نياز خود ناگزير از سفارش به شركت‌هاي سامسونگ، دوو و شركت‌هاي چيني كرده، اين است كه توليدكنندگان داخلي خود را باور نكرده‌اند و با وجود اينكه كشتي‌هاي خارجي در بوشهر تعمير مي‌شوند توليدكنندگان ايراني همچنان به ساخت بلم، قايق و كشتي‌هاي كوچك دلخوش هستند.

به‌طور كلي مي‌توان گفت از دو سال قبل از انقلاب، كارگاه‌هاي كوچك تعميرات دركشور ايجاد شد و از همان زمان موضوع سرمايه‌گذاري درخليج‌فارس همزمان با «دوو» آغاز شد و همچنان نيز ادامه دارد. اين سرمايه‌گذاري در بخش‌هايي به نتيجه رسيده و كشتي‌هاي سايز متوسط كانتينربر دركشور ساخته مي‌شود اما براي ساخت كشتي‌هاي بزرگ امكانات لازم وجود ندارد و به دليل كمبود منابع مالي به نتيجه نرسيده است.

  بزرگ‌ترين كشتي‌سازان دنيا كجا هستند؟

كشتي‌سازي نقش مهمي در توسعه صنعتي و اقتصادي هر كشور ايفا مي‌كند و زمينه‌يي براي رشد صنايع گوناگون است. نمونه‌هاي بارز اين امر ژاپن و كره‌جنوبي هستند كه رشد صنعتي خود را براساس صنعت عظيم كشتي‌سازي پايه‌گذاري كردند؛ به‌طوري كه در ابتداي فرآيند توسعه صنعتي خود در دهه‌هاي 1950 و 1960ميلادي از آن به نحو احسن استفاده و انبوهي از زنجيره صنايع خود را فعال كردند و هم‌اكنون نيز از بزرگ‌ترين سازندگان كشتي دردنيا به‌شمار مي‌روند.

اين دو كشور كه امروز جزو پيشرفته‌ترين كشورهاي دنيا محسوب مي‌شوند براساس اصول و مفاهيم تجارت صنعتي طي ساليان حوزه فعاليت خود را در صنايع گوناگون از قبيل نساجي، الكترونيك و ماشين‌سازي تغيير داده‌اند اما هيچگاه صنعت كشتي‌سازي را ترك نكرده‌ و همواره تلاش كرده‌اند بر برتري خود بر اين بازار بيفزايند.

از نظر اشتغالزايي به‌طور كلي دردنيا دو نوع تفكر عمده درصنعت كشتي‌سازي وجود دارد، يكي در خاور دور و ديگري در اروپا روي صنعت كشتي‌سازي متمركز هستند. خاور دور (كره‌جنوبي و چين) به لحاظ وجود نيروي انساني ارزان حرف اول را مي‌زنند و اروپا از نظر تكنولوژي برتري دارد.

امروزه چين 34درصد، كره‌جنوبي 35درصد و ژاپن 13درصد از بازار سفارشات كشتي‌سازي دنيا را در اختيار گرفته‌اند. مجموع ظرفيت‌ كارخانه‌هاي كشتي‌سازي درجهان به حدود 45ميليون CGT مي‌رسد و حجم گردش مالي اين صنعت در سال 2013 در بخش تجاري و نفت وگاز حدود 350ميليارد دلار بوده است.

  كشتي‌سازي در جهان به هرج و مرج جهاني دچار مي‌شود

طبق پيش‌بيني‌هاي انجام شده كشتي‌سازي درجهان به تدريج به يك هرج و مرج جهاني دچار مي‌شود و مقدار زيادي مازاد ظرفيت توليد كشتي به وجود مي‌آيد چراكه فعاليت كشتي‌سازي‌هاي بزرگ چين، كره و ژاپن باعث شده حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد سفارشات را به خود اختصاص دهند و ازآنجايي كه اين شركت‌ها با آهنگ بسيار تندي درحال رشد هستند مي‌توان گفت الگوي ناموزون رشد صنايع بالادست نسبت به صنايع پايين‌دست باعث به وجود آمدن بحران نظام‌هاي صنعتي مي‌شود كه در صنعت كشتي‌سازي خود را نشان مي‌دهد.

درسال ۱۹۸۷ اين صنعت يك‌بار ديگر با بحران مازاد توليد كشتي روبه‌رو شده بود كه آسيب‌هاي زيادي را وارد كرد.

   ايران در رده 25 دارندگان شناور

كشور ايران مجموعا داراي 65 فروند شناور فراساحلي با متوسط قدرت موتور 3668 اسب بخار و متوسط سال ساخت 1986است كه با اين مشخصات در رده 25 از لحاظ تعداد شناور و داراي سهم 65 درصدي از ظرفيت كل است و با توجه به جايگاه ايران در داشتن منابع نفت وگاز قابل تامل است. به گفته پيمان مسعودزاده، رييس كميته كشتي‌سازي انجمن مهندسي دريايي، صنعت كشتي‌سازي بي‌پناه است و متولي خاصي ندارد به همين دليل بايد از صنعت كشتي‌سازي حمايت شود به‌طوري كه هم توليدكننده و هم خريدار راضي باشند. همچنين به گفته حسين فاضل، مديرعامل صندوق توسعه صنايع دريايي براساس مطالعات انجام شده درحال حاضر حدود 40 كارخانه كشتي‌سازي فعال در كشور وجود دارد كه توان بالقوه توليد اين كارخانه‌ها حدود 125هزار CGT در سال است و از ابتداي سال 1380 تا انتهاي پارسال حدود 250 فروند شناور سايز متوسط يعني زير پنج هزارGT درداخل كشور، تحت نظارت موسسات رده ‏بندي داخلي ساخته شده كه متوسط آن 19فروند شناور در سال بوده به عبارتي اين كارخانجات طي اين سال‌ها كه دوران اوج ساخت كشتي جهان بوده است با 50 درصد ظرفيت فعاليت كرده‌اند.

وي اظهاركرد: با توجه به آمار و ظرفيت حدود 125هزار CGT دركشور مي‌توان نتيجه گرفت كه سهم كشور ما از كشتي ‌سازي جهاني كمتر از 0.3درصد است در واقع رتبه قابل توجهي در جهان نداريم و فقط در ساخت شناورهاي فراساحل طبق برخي از گزارش‌هاي جهاني رتبه 29 را در بين كشورها داريم و اين درحالي است كه تركيه طي سال‌هاي اخير رشد چشمگيري در اين صنعت داشته و با حجم سفارش‌گيري 1.8درصد از ظرفيت ساخت كارخانجات جهاني هم‌اكنون چهارمين كشتي‌ساز دنياست.

به گزارش ايسنا،صنعت كشتي‌سازي همچون صنعت خودروسازي جزو صنايع مادر شناخته مي‌شود و هرگونه پيشرفت در اين صنعت مي‌تواند همزمان صنايع وابسته دركشور از قبيل صنعت فولاد، ساخت تجهيزات و ماشين‌آلات و سازندگان قطعات را فعال كند و ضمن ايجاد اشتغال، زمينه‌ساز پيشرفت و ورود تكنولوژي‌هاي نوين در صنايع دريايي شود؛ از اين رو انتظار مي‌رود توجه بيشتري به اين بخش شود.