آمار؛ علم نمایش اعداد

خبر اقتصادی - ‌برنامه ریزی و نظم بخشیدن به وظیفه های فردی و گروهی جزوی از زندگی روزمره ی انسان ها محسوب می شود. هر شخص، نهاد و سازمانی برای ارایه ی بهتر کارکرد خود نیاز به تهیه و تنظیم آمار دارد تا بتواند موفق عمل کند.

به گزارش ایرنا، علم آمار، شاخه یی از ریاضیات است که نتیجه هایی از یک سری داده ها را ارایه می دهد، وسیله یی برای سامان بخشیدن به اموری که در ابتدا هیچ نظمی ندارند و اگر هم نظمی دارند، جزیی است، این علم تجزیه و تحلیل اطلاعات نخستین، نمایش اعداد، استخراج نتیجه ها و اصول و روشی برای جمع آوری اطلاعات به شمار می رود. 

استخراج نتیجه ی نهایی و تهیه ی آمار کمکی است برای نظم و ترتیب دادن امور دراز مدت که در کوتاه مدت نتیجه بخش نیستند و به برنامه ریزی کاملی نیاز دارند تا هر زمان بتوان با استناد به این برنامه ریزی های ثبت شده، کار را به انجام رساند. 

نقش گسترده ی علم آمار به عنوان پیش نیاز همه ی سیاستگذاری ها، برنامه ریزی ها و تصمیم گیری ها بر کسی پوشیده نیست. اهمیت این نقش در عصر اطلاعات به اندازه یی است که حجم و کیفیت بانک های اطلاعاتی نظام آماری کشورها نه تنها یکی از مهمترین شاخص های توسعه یافتگی جامعه ها است، بلکه برنامه ریزی ها برای پیشرفت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشورها، بدون در اختیار داشتن آمار صحیح، دقیق و کافی ممکن نیست. 

طرح های آماری می تواند به شبیه سازی شرایط اجتماعی و اقتصادی دوره های پیشین بپردازد. برنامه ها و سیاست های در دست اجرا را پیش بینی و به روشن تر شدن حافظه ی تاریخی هر ملت نسبت به پیشینه ی خود کمک کند. 

ایران در دوره های گذشته شاهد تهیه ی آمار به وسیله ی حاکمان هخامنشی برای انجام کارهایشان بوده است. نتایج به دست آمده از خواندن لوح های تخت جمشید حکایت از آمارهایی دارد که پادشاهان برای اداره ی امور حکومتی به آن نیاز داشتند.

نخستین تلاش ها برای تهیه ی آمار به شکلی نوین در ایران به دوره ی صدارت میرزاحسین خان سپهسالار در زمان حکومت ناصرالدین شاه قاجار باز می گردد و پس از آن گام های تازه یی با ثبت رویدادهای چهارگانه از طرف اداره ی ثبت احوال کشور در 1297 هجری خورشیدی برداشته شد. اداره ی مزبور درباره ی ولادت، ازدواج، طلاق و درگذشت در کشور آغاز به گردآوری اطلاعاتی کرد، به دلیل گستردگی این کار، آیین نامه یی در 1303 هجری خورشیدی به تصویب مجلس شورای ملی رسید که وزارت کشور ارایه ی این اطلاعات به اداره ی ثبت احوال را برعهده گرفت.

پانزده سال بعد، نخستین قانون سرشماری در مجلس شورای ملی تصویب شد و از آن پس این قانون در کشور به اجرا درآمد. در 1331 هجری خورشیدی سازمان همکاری آمار عمومی تشکیل شد و قانون آمار و سرشماری «سکال» پس از یکسال به تصویب رسید.

اداره ی آمار و سرشماری در 1332 هجری خورشیدی از اداره کل آمار و ثبت احوال جدا شد و به سازمان همکاری آمار عمومی پیوست و این گونه برای نخستین بار سازمانی که تنها وظیفه ی آن جمع آوری آمار است، به وجود آمد، این سازمان 2 سال بعد، به اداره ی آمار عمومی که وابسته به وزارت کشور بود، تغییر نام یافت. 

این اداره نخستین سرشماری عمومی نفوس در کل کشور را در 1335 هجری خورشیدی انجام داد. با تشکیل اداره ی آمار عمومی، فعالیت های آماری وارد مرحله ی تازه یی شد و همه ساله طرح های گوناگون آماری در زمینه های مختلف اجتماعی-اقتصادی به اجرا درآمد که از جمله ی این طرح ها می توان به سرشماری کشاورزی در 1339 هجری خورشیدی، آمارگیری نمونه ای نفوس، سرشماری صنعتی و آمارگیری بودجه خانوار در 1342 هجری خورشیدی اشاره کرد.

پس از گسترش بهره وری از این علم در کشور و افزایش نیاز دستگاه های مختلف اجرایی و اداری به آمار و اطلاعات و ضرورت همکاری بسیار نزدیک سازمان اصلی تولیدکننده آمار با دستگاه برنامه ریزی، در 1344 هجری خورشیدی اداره ی آمار عمومی از وزارت کشور جدا شد و با نام مرکز آمار ایران به سازمان برنامه و بودجه پیوست.

سازمان برنامه و بودجه ی کشور در 1379 هجری خورشیدی با سازمان امور اداری و استخدامی کشور ادغام شد و با عنوان سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به فعالیت خود ادامه داد. پس از هفت سال سازمان مدیریت و برنامه ریزی به معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری تغییر کرد و مرکز آمار ایران نیز به این معاونت پیوست.

امروز مرکز آمار ایران در قالب موسسه یی دولتی تعریف شده که دارای جایگاه قانونی دیگری با عنوان دبیرخانه ی شورایعالی آمار برای ایجاد هماهنگی و هدایت نظام آماری کشور است و این مرکز از 1390 هجری خورشیدی تاکنون مرجع تهیه، اعلام و انتشار آمارهای رسمی کشور محسوب می شود که ساختار تشکیلاتی آن با هدف انجام مأموریت های نوین درقالب سه معاونت، حوزه ی ریاست و پژوهشکده ی آمار به فعالیت می پردازد، مرکز آمار ایران مرجع مناسبی برای اعتبارسنجی خارجی داده ها و اطلاعات معاونت های سازمان بوده و هنوز هم به شمار می رود.

نخستین روز آبان، در تقویم رسمی ایران روز ملی آمار و برنامه ریزی نام گذاری شد تا با توجه به نقش مهم و گسترده ی علم آمار در دنیای کنونی، نظام آماری بتواند با کارآیی بسیار بالایی آمارها را به درستی تجزیه و تحلیل کند و در زمان مناسب اطلاعات و آمار صحیح را در اختیار تصمیم گیران قرار دهد.

برگرفته از:کتاب بررسی آمار و مدل سازی