چیزی مثل شلیک به خود

محمدصابر صمیمی کارشناس شبکه های مخابراتی به تعادلمی گوید: افزایش سرعت جهانی دسترسی به اینترنت و پيشرفت‌هاي سريع شبکه‌هاي بي‌سيم ، توجه مردم را به سمت استفاده از برنامه ها و نرم افزارهاي کاربردي جلب کرد که بدون دردسر و به صورت رایگان بر روي گوشي هاي تلفن همراه نصب می‌شوند و عملا هزینه‌های سنگین پیامک و مکالمه را حذف می‌کنند.

به گفته این کارشناس بازار در گردش مخابرات ایران که تا اوایل سال گذشته ظرفیت درآمدی بالای 40 ميليارد تومان داشت، ناگهان با این حقیقت روبرو شد که از این ظرفیت بزرگ، تنها  12 ميليارد تومان قابل حصول است و به همین دلیل هم مخابرات ایران مجبور به سرمايه گذاري 5 هزار میلیارد تومانی در این زمینه شد تا افت درآمد خود را جبران کند.

کاهش درآمد جهانی اپراتورهای موبایل

موسسه تحقیقاتی اينفورما نیز در گزارشی مربوط به سال گذشته میلادی ، اعلام کرد ميزان ترافيک ارسال پيام‌های OTT تا پايان سال 2013، به رقمی در حدود دو برابر (41 ميليارد پیام )  ترافيک پيام‌هاي متني يا SMS  رسید که حکایت از ضرورت تغییر رویه اپراتورهای موبایلی در سراسر جهان داشت.

براساس گزارش این موسسه در سال 2012 میلادی ، یعنی یکسال پیش از انتشار این گزارش، رکورد ارسال روزانه پيامک قبلا توسط ارسال پيام‌هاي OTT شکسته شده بود و تعداد روزانه پيام‌هاي OTT  در این سال به رقمی بالاتر از 19 ميليارد رسیده بود. حال آن که رقم پيامک‌های موبایلی در حدود 17.6 ميليارد بوده است. این درحالی بود که در آن زمان تنها  587ميليون نفر از دیتا استفاده می کردند و اپراتورهای موبایلی هنوز هم بر  3.5ميليارد مشترک خود تکیه داشتند که روش ارسال و دریافت سنتی پیامک و مکالمه موبایلی را به دیتا ترجیح می دادند.

مرکز تحقیقاتی Strategy Analytics به‌تازگی در یکی از گزارش‌های خود اعلام کرده است، درآمد اپراتورهای موبایلی از سرویس‌های پیام‌رسان طی سال 2013 میلادی با کاهش 4 درصدی نسبت به سال قبل از آن 104 میلیارد دلار برآورد می شود.

کارشناسان نیز پیش‌بینی می کنند که درآمد اپراتورهای جهانی از سرویس‌ پیام‌های متنی و چندرسانه‌ای تا سال 2017 میلادی 20 درصد کاهش می‌یابد.

شاهد این ادعا، کاهش درآمد اپراتورهاي موبايل در اسپانيا بود که درآمد 1.1ميليارد يورویی آنها در سال 2007 تنها از محل سرويس پيام کوتاه به رقم 758.5 ميليون يورویی در سال 2011 رسید .

 موسسه Ovum نيز پيش‌بيني کرده بود که سال 2013، آخرين سالي خواهد بود که در آمد حاصل از سرويس پيام کوتاه، بخش اعظم درآمدهاي خدمات غير صوتي اپراتورها را به خود اختصاص مي‌دهد و پيش‌بيني مي‌شود که تا سال 2015 درآمد سرويس پيام کوتاه ثابت باقي بماند. اگرچه این اتفاق به شکلی فراتر از انتظار این موسسه پژوهشی افتاد و یکسال بعد، یعنی در سال 2014 درآمدهای پیامکی آنها با روندی مواجه شد که هراپراتوری را می توانست به وحشت بیندازد.

ریزش شدید مشترکان اپراتور موبایلی اتصالات پس از فیلتر برنامه وایبر در کشور امارات متحده عربی نیز رویداد دیگری بود که ثابت می‌کرد، مهمترین منبع درآمد اپراتورها، فروش پهنای باند است، نه خدمات مکالمه و پیامک شبکه‌های سلولی موبایل. این شرکت زمانی که اعلام کرد به دلیل کاهش درآمد، قصد فیلتر کردن وایبر را دارد، تصور نمی کرد این تصمیم به از دست دادن مشترکانش منجر شود و برای جبران مافات، لاجرم تعرفه مکالمات خود را 12 درصد کاهش دهد.

این رویداد به نحو دیگری هم در بریتانیا خودنمایی کرد. گزارش رسانه‌ها در سال 2013  برای نخستین بار میزان ارسال پیامک از سوی کاربران انگلیسی با هفت میلیارد کاهش همراه شد. روزنامه گاردین اخیرا در گزارشی نوشت:" سال گذشته میزان ارسال پیامک توسط کاربران موبایل در انگلیس هفت میلیارد کاهش یافته و به 145 میلیارد پیامک رسیده است و بر اساس این گزارش انتظار می‌رود که در طول سالجاری میلادی این رقم باز هم با کاهش همراه شده و به 140 میلیارد برسد."

در واقع در دنیایی که تنها یک برنامه رایگان OTT مانند وایبر، ظرف مدت زمان کوتاه یکساله توانسته 300 میلیون کاربر موبایل در سراسر جهان را به خود جذب کند و درآمدهای 2 میلیارد دقیقه مکالمه و 6 میلیارد پیامک را از جیب شرکت های مخابراتی بیرون کشیده، ماندن اپراتورها برهمان سیاق سابق، دقیقا چیزی مانند شلیک کردن به خود است.

اپراتورهای ایرانی و OTT های مهاجم

به گفته مدیرعامل شرکت ارتباطات سیار، سال گذشته روزانه بیش از ۳۸۰ میلیون پیامک توسط ایرانی‌ها رد و بدل می شد. محاسبه این تعداد پیام کوتاه بر اساس متوسط بهای ارسال هر پیامک ۱۰ تومان، مشخص می‌کند که ایرانی‌ها روزانه ۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان و سالانه هزار و ۳۸۷ میلیارد تومان برای پیام کوتاه پرداخت میکردند که حالا وایبر و واتس آپ مانند حفره ای بزرگ، بخش عمده این رقم درآمدی جذاب را می بلعند.

آمارها حکایت از وجود حدود 15 میلیون و 800 هزار نفر کاربران اینترنت موبایل استفاده در ایران دارند که در هر ماه رقمی بین  50 تا 150 میلیارد تومان بابت اینترنت همراه و دقیقا برای استفاده از برنامه های رایگانی مانند وایبر پول پرداخت می‌کنند.

درآمد شرکت مخابرات ایران در سال 1391، 10 هزار میلیارد تومان برآورد شد که 7 هزار میلیارد تومان از این درآمد مربوط به تلفن همراه و مابقی از تلفن ثابت بوده و مقرر است که در سال 92، این درآمد با 20 درصد افزایش به 12 هزار میلیارد تومان برسد.

در همین حال، شمار کاربران اینترنت ADSL در کل کشور بالغ بر 9 میلیون و 484 هزار و 435 نفر است که ضریب نفوذ 62/12 درصدی را شامل می‌شود و شمار مشترکان ADSL نیز 3 میلیون و 793 هزار و 774 نفر برآورد می‌شود.

با این وصف چندان دور از ذهن نیست که اپراتورهای ایرانی که برسر موضوع تلفن اینترنتی (VOIP) جنجال به راه انداختند، حالا در مواجهه با OTT ها نه تنها اعتراضی ندارند که سرمایه گذاری بر روی دیتا هم می کنند. این نشان می‌دهد جبر توسعه فناری در ایران، حتی اپراتور اول مخابراتی را نیز مجبور به تغییر رویه کرده است. موضوعی که طی سال‌های اخیر محور مناقشات اساسی این شرکت عریض و طویل با بخش خصوصی فعال در حوزه فناوری ارتباطی بوده است.

اما فقط OTT ها نیستند

بخش دیگر ماجرا به کاربردهای دیگر اینترنت همراه مربوط می شود و برنامه های رایگان OTT هیچ گناهی در این مورد ندارند. ارائه خدمات بارگذاری بازی و بانکداری همراه از جمله دیگر خدمات محبوب و پرطرفدار ارزش افزوده تلفن همراه در جهان هستند که البته هنوز در کشورمان متداول نشده اند. این در حالی است که برآورد می شود این سرویس ها در کشوری مانند هند تا پایان سال جاری میلادی بیش از دو میلیارد دلار به جیب اپراتورها سرازیر خواهد شد.

از طرفی، سازندگان گوشی تلفن همراه نیز در این تغییرات سهم چشمگیری دارند . سهمی که البته چندان مورد توجه نیست و بیشتر در پشا  صحنه سونامی OTT ها قرار دارد. کارشناسان استقبال از سرویس های ارزش افزوده را حاصل افزایش کیفیت گوشی های تلفن همراه، افزایش امکانات و به دنبال آن کاهش قیمت های آنها می دانند و معتقدند؛ این روند موجب شده تا مشترکان از امکانات مختلف گوشی های تلفن همراه خود از جمله امکان دسترسی به اینترنت و خدمات رایگان آن بهره مند شوند.

به همین دلیل هم سرویس های ارزش افزوده این روزها برای فعالان مخابراتی بسیار جذاب تر از ارسال پیام کوتاه بین کاربران تلفن همراه شده اند، چرا که این سودآوری هنگفتی را برای مخابراتی ها به ارمغان آورده است.