لزوم تقویت دانش بیمه انرژی در ایران

خبر اقتصادی - به گزارش روابط عمومی و امور بين الملل پژوهشکده بیمه، شرکت کارگزاری بیمه UIB یک کارگزار بیمه و بیمه اتکایی مستقل بین‌المللی است که در سال ۱۹۸۷ تأسیس شده و دفتر مرکزی آن در لندن است. این شرکت شعب و دفاتری نیز در سراسر جهان دارد. شرکت کارگزاری بیمه UIB، برو کر بیمه لویدز لندن نیز هست. سرمایه آن در سال 2004 طبق آخرین اطلاعات 13.8 میلیون پوند و درآمد آن در همین سال 19.4 میلیون پوند بوده است.

منیر کابان که چندی پیش در ایران حضور داشت، در گفت‌وگویی با خبرنگار پژوهشکده بیمه، به مسائل حوزه بیمه انرژی و لزوم تقویت آن در ایران پرداخته است.

متن این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

بيمه هاي انرژي چه ويژگي‌هايي دارند كه آنها را از ساير رشته هاي بيمه‌اي متمايز مي‌کند؟

اولاً من ايران را كشور خود مي دانم. نفت و گاز يكي از مهم ترين بخش هاي اقتصاد اين كشور است. اين موضوع در مورد دیگر كشورهاي خاورميانه نيز صدق مي كند. زماني كه بخواهيم اين دارايي عظيم را بيمه كنيم، مساله بسيار مهم تر مي‌شود. در اينجا، منظورمان از بيمه انرژي همان بيمه نفت و گاز، ساحلي و فراساحلي و بالادستي و پايين دستي است. ما بايد بتوانیم دارايي انرژي را در سطح بازار ملي و بازار جهاني پوشش دهيم. از آنجا که دارايي توليد نفت و گاز بسيار عظيم است، ظرفيت بيمه و بيمه اتكائي آن نيز بايد بسيار بالا باشد.

آينده بيمه‌هاي انرژي در ايران و خاورميانه را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

جهاني كه انسان در آن زندگي مي كند در اشكال مختلف نياز به انرژي دارد. هم اكنون، انرژي نه تنها در زندگي روزمره افراد كاربري بسياري دارد، بلكه در اشكال مختلف مانند انرژي هسته اي براي تأمين برق، انرژي هاي تجديد پذير و غيره توليد مي شود.

در ايران كه بيشترين تكيه‌گاه اقتصادي بر انرژي نفت و گاز است، نياز به پوشش بيمه دارايي ناشي از اين نوع انرژي بسيار اهميت پيدا مي كند. اين گونه انرژي ها كه در آينده جهان بسيار اهميت خواهند داشت، سرمايه فراواني براي بيمه شدن نياز دارند.

اين نوع دارايي ها به مرور زمان نياز به سرمايه بيشتر دارند و اين به معناي ظرفيت جهاني بيشتر است. موضوع مهمي كه بايد اينجا اشاره كنم آن است كه هم اكنون ايران يك نیروگاه هسته‌اي در بوشهر دارد و در آينده بيشتر هم خواهد داشت كه نياز به بيمه آنها نيز مطرح مي‌شود.

ايران بخشي از اقتصاد جهاني است كه نياز به پوشش انرژي هاي تجديدپذير و يا حفاظت از محيط زيست نيز دارد. در عين حال، ايران هم به انرژي ]صلح‌آمیز[ هسته اي نياز دارد و هم نياز دارد تا آن را تحت حمايت پوشش بيمه قرار دهد. به همين دليل مطمئنم در آينده، ايران سرمايه‌گذاري بيشتري در اين بخش خواهد داشت.

مهمترين مؤلفه ها و ضوابط براي نرخ‌گذاري بيمه هاي انرژي در جهان كدام است؟

امروزه وقتي در مورد نرخ گذاري بيمه هاي انرژي صحبت مي شود، بازار لندن حرف اول را مي زند. در لندن، بزرگترين شركت‌هاي بيمه انرژي حضور دارند. به همين نسبت لندن بزرگترين ظرفيت را در اين نوع بيمه داراست.

تقريباً تمامي بيمه گران اتكائي و انرژي جهان در لندن حضور دارند. در اين بازار مبتني بر رقابت،‌ هر شركت نرخ گذاري مخصوص خود را دارد، اما اين نرخ گذاري مبتني بر معيارهايي صورت مي پذيرد. هر بيمه گر اتكائي نيز معيار خود را براي نرخ‌گذاري دارد.

كيفيت ريسك بسيار مهم است. هر بيمه‌گر اتكائي ريسك ها را ارزيابي، بررسي و نرخ گذاري مي‌کند و به آن نمره پايين تر از متوسط، متوسط یا بالاتر از متوسط مي دهد. البته تمام اين ارزيابي ها در محيط رقابتي صورت مي پذيرد.

همچنين بازار داراي نظارت داخلي يا خودنظارتي است. ‌بيمه گران اتكائي نيز توسط FCA (سازمان رفتار مالي) تحت نظارت هستند؛ البته FCA ناظر نرخ‌گذار نيست، بلكه ناظر رفتار است تا عدالت و انصاف برقرار شود. بنابراين نرخ‌گذاري به بازار و بازيگران اصلي آن سپرده شده است.

بازيگران اصلي بازار نيز وابسته به ظرفيت، تجربه تأمين خسارت، كيفيت ريسك، مهندسي ريسك و مانند اينها هستند.

آيا نهادهاي نظارتي جهاني براي تنظيم بازار بيمه انرژي وجود دارد؟

همان طور كه در خلال صحبتم گفتم، بيمه گران اتكائي در فضايي رقابتي با هم به كسب و كار مي پردازند، بنابراين بازيگران بازار مهم هستند.

بيمه گران اتكائي حرفه‌اي عناصر مهمي را براي نرخ‌گذاري در نظر مي گيرند. در لندن، تمامي بيمه‌گران، كارگزاران و بيمه گران اتكائي توسط FCA نظارت مي شوند. بسياري از كشورها از مدل FCA يعني نظارت بر رفتار الگوبرداري کرده‌اند.

من هفته گذشته در سميناري كه توسط شركت بيمه اتكائي اسكور در پاریس برگزار شد، شرکت داشتم. اين شركت پنجمين شركت بزرگ بيمه اتكائي در جهان است. فردي در اين سمينار به نيابت از سازمان نظارت اتحاديه اروپايي گفت: « اگر در فرانسه يا آلمان بدانند و خوب ببينند كه چه اتفاقي در لندن مي افتد، آنان نيز به الگوپردازي از آن مي‌پردازند.»

نظام FCA لندن داراي كاربري در بانكداري و هر نوع تراكنش مالي را دارد. مقررات آنان نيز بسيار خوب شناخته شده است. در برخي كشورهاي خاورميانه نيز از اين مدل الگوبرداري کرده‌اند. مثلاً بازار مالي دوبي از اين مدل الگوبرداري کرده‌است، زيرا مي دانند كه بازار لندن به خوبي نظارت مي شود و منظم عمل مي كند.

كدام دانشگاه‌ها و نهادهاي پژوهشي بيمه اي در جهان در حوزه بيمه هاي انرژي شاخص و سرآمدند و آنها بر چه اولويت‌هاي پژوهشي متمركزند؟

در جهان و به ويژه انگلستان، مؤسساتي وجود دارند كه بيمه را به صورت عمومي تدريس مي كنند، اما در برخي مؤسسات آموزشي، دروس تخصصي بلند مدت و كوتاه مدت در مورد بيمه انرژي وجود دارد.

به هر حال، بهترين آموزش در كار و تجربه انجام مي‌پذيرد. همه ما مي دانيم كه در تمام جهان مكان‌هاي آموزشي مختلفي وجود دارد كه به آموزش بيمه و بيمه اتكائي مي پردازد، حتي در همين خاورميانه و ايران.

قطعاً مكان‌هايي هم به بيمه انرژي مي پردازند، اما نمي توان در هيچ جايي تجربه اي كه در محيط كسب و كار به دست مي آيد را پیدا کرد.

يكي از مهم‌ترين عناصري كه تا كنون در مورد بيمه انرژي ديده ام، افرادي هستند كه تركيبي از دانش بيمه اي مثلاً بيمه انرژي و دانش فني و حرفه اي را دارند.

برخي بيمه گران اتكائي هستند كه افراد داراي تجربه كاري در شركت‌هاي بزرگ انرژي مانند توتال و شل را استخدام مي كنند، به آنها دانش بيمه اي را مي آموزند و دانش بيمه و دانش حرفه اي را با هم تركيب مي کنند.

به سادگي مي توانم بگويم بهترين افراد، كساني هستند كه دانش بيمه اي فني و دانش حرفه اي انرژي را با هم داشته باشند. حتي اگر اين فرد دانش حرفه اي انرژي داشته باشد، مي تواند يك مهندس ساحلي، مهندس فراساحلي، مهندس حفر چاه یا مهندس پتروشيمي باشد كه هر يك مي توانند آن را با دانش بيمه‌اي تركيب کنند.

در برخي موارد، بيمه گران دانش حرفه اي دارند، اما يك مهندس را نيز در كنار خود دارند. در برخي شرايط، شما يك بيمه گر انرژي را در كنار يك مهندس مي بينيد. وقتي مي‌خواهید بيمه نامه صادر کنید، از دانش همكار مهندس خود استفاده مي‌کنید. در برخي موارد هم افراد هر دو دانش را با هم دارند. من دكتراي اقتصاد و وكالت دارم، اما بايد از كسي استفاده كنم كه دانش مهندسي نفت و گاز را دارد.

نظر شما در مورد تأسيس يك شركت تخصصي بيمه انرژي چيست؟ آيا شركت شما در صورت تأسيس چنين شركتي امكان مشاركت علمي و تخصصي و سرمايه اي و مديريتي دارد؟

در ايران مؤسسات بيمه‌ای وجود دارد، اما چيزي كه ما نياز داريم این است که در اين مؤسسات بخشي با نام انرژي و تحت حمايت قانون بين المللي ایجاد شود. ما بايد بدانيم كه اين مؤسسه يا شركت از ما چه مي خواهد تا ما در آن زمينه اگر قادر باشيم، كمك كنيم.

همه عناصر مانند مؤسسه، دانش و شركت در ایران هست، ولی ما نياز داريم که برنامه‌اي خاص براي بيمه انرژي داشته باشيم. چیزی كه تنها به بيمه نپردازد، بلكه به دانش فني انرژي نيز بپردازد.

مثلاً در حفر چاه چه اتفاقي مي افتد یا چه تفاوتي بين ساحلي يا فراساحلي آن وجود دارد. اين نوع مؤسسه نياز دارد دانش فني حرفه اي را با دانش حرفه‌اي انرژي تركيب کند.

در ايران افرادي هستند كه داراي دانش فني و مهندسي در هر بخش از انرژي باشند و البته بسيار ماهر و توانا هستند. ما مي توانيم با اين افراد به همكاري بپردازيم و بسيار خوشحال خواهيم شد اگر اين اتفاق بيفتد.

فراموش نكنيم كه در ايران تجميع ريسك انرژي بسيار بالاست. مناطق وسيعي وجود دارد كه از آن نفت و گاز استخراج مي شود و ريسك هاي بسياري در آنها وجود دارد. ايران به عنوان صادر كننده مهم نفت و گاز بايد به اين مسئله بپردازد، چون درآمد اصلي آن وابسته به نفت و گاز است.

در چنین شرایطی مساله بيمه اتكائي و بيمه ريسك بسيار مهم مي شود كه البته با يك شركت بيمه حل شدني نيست.

يكي از مشتريان شرکت ما به دليل اختلال در كسب و كار، خسارتی معادل 7/6 ميليارد دلار را اعلام کرده بود، زيرا اين مشتري در كشوري قرار داشت كه درآمد اصلي آن به نفت و گاز وابسته بود. در اين وضعيت خسارت هاي مختلفي مانند خسارت فيزيكي، خسارت مالي و اقتصادي و خسارت انساني وجود دارد.

چه توصيه هاي علمي و حرفه اي براي بيمه گران ايراني در حوزه بيمه هاي انرژي داريد؟

ابتدا بايد بگويم كه اميدوارم تحريم ها از روي ايران برداشته شود. به هر حال ايران بخشي از اقتصاد جهاني است. بازار بيمه هم بسته نيست و بازار بيمه ايران بخشي از بازار جهاني است، چرا كه همه آنها به هم مرتبطند.

در صورتي كه تحريم ها برداشته شود، بيمه گران اتكائي و بيمه گران ايراني به جمع بيمه‌گران جهاني مي پيوندند و اطلاعات را از ديگر افراد كسب مي كنند. دانش فن آوري را كه ديگران تجربه كرده‌اند، آنها هم كسب مي کنند.

بزرگترين ريسك براي يك شركت بيمه آن است كه از اقتصاد جهاني جدا بيفتد. من اين نوع ريسك ها را در كشورهاي ديگر هم تجربه كرده‌ام، اما بايد بدانيم كه در تبادل جهاني، همه ما از هم ياد مي‌گيريم و بازار بيمه به عنوان يك بازار مالي، پوياست.

اگر شما سياستگذار بيمه‌هاي بازرگاني در ايران بوديد، چه سياست‌هايي در رابطه با بيمه هاي انرژي در پیش می‌گرفتید؟

بايد بدانيم كه سرمايه مهم در ايران، سرمايه انساني است. ايران داراي مهندسان قوي و ماهري است که بايد با كسب تجربه، تأسيس مؤسسات تخصصي، ارسال دانشجو به كشورهاي داراي تجربه هاي بيمه‌اي قوي در طول مدت زمان كوتاه و انتقال تجربه به سرمايه انساني بيمه ايران انجام شود.

در گذشته، ايران و به ويژه بيمه مركزي اين قبيل اقدامات را انجام داده است. بايد افراد در شركت هاي بيمه‌ي خارجي كار كنند تا تجربه و دانش كسب كنند. البته در ايران، دانشگاه ها و مؤسسات مهمي وجود دارند كه بيمه تدريس مي كنند، اما زماني كه من از دكتري فارغ التحصيل شده و وارد بازار كار شدم.

در آن زمان، دكتري را كنار گذاشتم و گفتم بايد با واقعيت روبرو شوم و درست عمل كنم. ما در بيمه انرژي بسياري رشته هاي خردتر داريم. در شركت ما كساني هستند كه در برخي رشته هاي زيرمجموعه بيمه انرژي و خردتر از آن كار مي كنند.

در ايران، مساله انتقال فناوري اطلاعات بسيار اهميت دارد و بيمه مركزي در اين زمينه اقدامات مهمي انجام داده است. همچين، بايد در ايران، اختلال در كسب و كار بيمه شود، چون اين موضوع گاه ميلياردها دلار خسارت به بار مي آورد.

براي من عجيب است كه گفته‌اند اين نوع بيمه در ايران خريداري نمي‌شود. گاه پرداخت حق بيمه، درآمد 150 ساله يك شركت را كه در آستانه اختلال كسب و كار قرار دارد نجات مي دهد، زيرا اين شركت، 150 سال حق بيمه پرداخت كرده تا اينكه در زمان اختلال كسب و كار، ورشكسته نشود.