صالحي‌اصفهاني، استاد اقتصاد دانشگاه ايلينويز پيشنهاد داد: تغيير ماهانه قيمت سوخت

خبر اقتصادی - درحالي كه با بالا رفتن قيمت انرژي مردم به فكر چاره‌جويي براي كاهش مصرف مي‌افتند و آنگاه كه مردم با هزينه‌هاي بالاتر انرژي مواجه شوند براي قيمت‌هاي جديد برنامه‌ريزي مي‌كنند. البته اجراي چنين سياستي ممكن است نياز به يك دهه زمان داشته باشد.

هادي صالحي‌اصفهاني در سخناني كه پيرامون لزوم اصلاح قيمت انرژي در جمع كارشناسان اقتصادي معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رياست‌جمهوري ايراد كرد، روند كنوني تعيين قيمت انرژي در ايران را ناكارآمد دانست و اصلاح آن در برنامه ششم را پيشنهاد داد.

 

   چرا خيلي از كشورها يارانه مي‌دهند؟

صالحي‌اصفهاني، با ذكر اين پرسش كه چرا با وجود ناكارآمدي و پرهزينه بودن يارانه‌ها فشار سياسي براي كاهش قميت انرژي زياد است، گفت: برخي براين باورند كه هدف يارانه كمك به اقشار كم‌درآمد است درحالي كه چنين تفكري درست نيست و يارانه‌ها فشاري از سوي افراد ثروتمند است. شايد پايين آوردن قيمت انرژي براي به‌دست آوردن رضايت پولدارها باشد، اما در برخي كشورها چنين روندي برعكس است و دولت درپي كسب پول از پولدارها است. بالا بودن قيمت انرژي محملي براي كسب درآمد بيشتر است.

وي ادامه داد: در كشورهايي كه مردم به دولت اعتماد كمتري دارند، اكثر مردم اميدي به بهره‌مندي از پول‌هايي كه در دست دولت قرار مي‌گيرد، ندارند. بنابراين بيشتر مردم از قيمت ارزان انرژي حمايت مي‌كنند.

   قيمت بالاي انرژي در كشورهاي ديكتاتوري

استاد اقتصاد دانشگاه ايلينويز، گفت: مردم ترجيح مي‌دهند دولت را مجبور كنند تا پولي از آنها نگيرد، در كشورهاي ديكتاتوري كه مردم قدرت ندارند، قيمت انرژي معمولا بالا است.

وي افزود: در كشورهاي دموكراتيك كه مردم به دولت اعتماد دارند، قيمت انرژي بالاست زيرا پولي كه مردم پرداخت مي‌كنند خدمات بيشتر، ارتقاي رفاه زندگي و بهبود سلامت جامعه در آينده را به آنها ارمغان خواهد داد.

صالحي‌اصفهاني ادامه داد: شهروندان امريكا با وجود دموكراتيك بودن، اعتقادي به افزايش قيمت انرژي ندارند، زيرا به دولت خود اعتماد زيادي ندارند. از اين‌رو اختلاف قيمت انرژي در امريكا با اروپا بسيار زياد است. به‌طور كلي رابطه مستقيمي بين دولت و مردم در تعيين قيمت انرژي وجود دارد.

استاد دانشگاه ايلينويز گفت: تجربه نشان داده در كشورهايي كه ترافيك زياد است مردم به گران شدن قيمت انرژي تمايل نشان مي‌دهند زيرا به كاهش ترددها و ترافيك منجر مي‌شود. اما در كشورهاي غني مردم اعتقادي به افزايش قيمت انرژي ندارند.

وي درخصوص رابطه دموكراسي با قيمت بنزين در ميان كشورهاي جهان افزود: بسياري از عوامل ازجمله تراكم جمعيت، ميزان منابع، شهرنشيني و موقعيت جغرافيايي در اين موضوع دخيل است و دموكراسي فقط يكي از عوامل است. در ژاپن ديكتاتوري قيمت انرژي بالاست، در اروپا قيمت‌ها خيلي بالاست زيرا ماليات‌هاي اصلاحي بالايي دارند.

   افزايش قيمت انرژي در گرو اعتمادسازي

صالحي‌اصفهاني گفت: البته در كنار بالا بردن قيمت، بايد اعتماد‌سازي شود تا فشار سياسي كاهش يابد. شايد بالا بردن قيمت انرژي در ميزان مصرف طي سال‌هاي اول تاثيري نداشته باشد اما بايد گفت تغيير نحوه رفت‌وآمد در صورتي اتفاق مي‌افتد كه مردم بدانند قيمت انرژي ديگر ارزان نمي‌شود بنابراين براي آن چاره‌جويي مي‌كنند.

استاد دانشگاه ايلينويز گفت: درحال حاضر كشش تقاضاي انرژي 0.23درصد است يعني اگر قيمت انرژي 100درصد بالا رود مصرف انرژي 23درصد قابل كاهش است.

وي در مورد راه‌هاي اصلاح قيمت انرژي گفت: ابتدا بايد از هرز رفتن منابع مالي دولت جلوگيري كرد. مردم بايد بدانند كه منابع دولت با افزايش قيمت انرژي و كاهش مصرف انرژي هرز نمي‌رود. پس از آن اعتماد‌سازي بسيار مهم است، اطلاع‌رساني موثر بين دولت و مردم، شفاف‌سازي بودجه و فعاليت‌هاي دولت، تشخيص و اجراي طرح‌هايي با تاثير ملموس و وسيع در اشتغال و رفاه، ارزيابي درست و دقيق طرح‌ها و فعاليت‌هاي دولت، تشويق و امكان‌سازي براي مشاركت بيشتر مردم در سطوح مختلف، عدم تمركز سياست‌گذاري و واگذاري تصميم‌هاي محلي به منتخبان محلي، بالا بردن تدريجي قيمت انرژي براي تامين هزينه طرح‌هاي توسعه و ايجاد انگيزه براي استفاده بهينه از انرژي از ديگر اقداماتي است كه بايد انجام شود.

وي افزود: در شهرستان‌هاي كوچك تعداد روزنامه‌ها درحال افزايش است و اطلاع‌رساني مناسب صورت مي‌گيرد، زماني كه خروجي عملكرد دولت به صورت نوشتاري و مكتوب در روزنامه چاپ مي‌شود سبب شفافيت و قضاوت بهتر مردم مي‌شود.

   پيشنهادي براي تعيين روند قيمت انرژي

صالحي‌اصفهاني گفت: نياز به تعيين قيمت انرژي براساس هزينه فرصت به‌عنوان چراغ راه، بهترين روش براي تعيين روند قيمت انرژي است.

وي ادامه داد: كاستي‌هاي تعيين هزينه فرصت انرژي در قانون هدفمندسازي، مشكل استفاده از قيمت ارز براي محاسبه هزينه فرصت، ناديده گرفتن ماليات‌هاي اصلاحي لازم براي كنترل آثار جنبي مصرف انرژي و مزيت تاكيد بر قانون موجود از ديگر پيشنهادها براي تعيين روند قيمت انرژي است.

وي در رابطه با تثبيت قيمت انرژي به ريال گفت: نياز به محدود كردن اثر تكانه‌هاي قيمت انرژي روي خانوارهاي كم‌درآمد، تثبيت قيمت انرژي، همچنين تقويت نهادهاي فقرزدايي و گسترش بازارهاي بيمه و سرمايه ازجمله مواردي است كه با رعايت آن مي‌توان تصميماتي در خصوص افزايش قيمت انرژي گرفت.

استاد دانشگاه ايلينويز تصريح كرد: دولت و بانك مركزي در تصميمات خود بايد توجه كنند كه چه اثري بر انتظارات تورمي دارد. بايد در نظر داشت كه ابر تورم‌هاي ايجاد شده در امريكاي جنوبي به‌دليل انتظارات تورمي بوده است.

   تثبيت نرخ ارز تكرار اشتباهات

صالحي‌اصفهاني گفت: در دوره‌يي دولت تلاش كرد قيمت ارز را براي چهار سال ثابت نگه دارد و مردم فكر مي‌كردند واردات و خريد كالا با قيمت ثابت نرخ ارز انجام مي‌شود اما قيمت ارز ناگهان سه‌برابر شد. اگر دنبال تثبيت نرخ ارز باشيم مردم صبر نمي‌كنند و كار خود را انجام مي‌دهند و منتظر انفجار دوباره قيمت ارز نخواهند ماند. اگر فكر كنند تحريم‌ها باقي مي‌ماند دير يا زود تبعات آن ظهور مي‌كند.

   رشد اقتصادي، نابرابري ايجاد مي‌كند

استاد دانشگاه ايلينويز با بيان اينكه رشد اقتصادي در ايران مانند ديگر كشورها نابرابري ايجاد مي‌كند، اضافه كرد: توزيع درآمد در ايران بدتر نشده بلكه در مقايسه با ديگر كشورها تا حدودي بهتر شده است.

وي ادامه داد: ازجمله آسيب‌هاي تثبيت قيمت انرژي به ريال، سياسي كردن يك مساله اقتصادي است كه به‌دنبال آن تغييرات جهشي مكرر قيمت براساس تصميم‌هاي سياسي به‌وجود مي‌آيد و مقاومت در برابر تغيير قيمت انرژي ترس از تورم را ايجاد مي‌كند.

صالحي‌اصفهاني در خصوص نسبت قيمت داخلي به قيمت بين‌المللي بنزين، گفت: قيمت داخلي بنزين سهميه‌يي بعد از انقلاب حدود 20‌درصد قيمت جهاني بوده اما هدفمندسازي يارانه‌ها قيمت را به‌شدت بالا برد و اكنون قيمت بنزين در كشور 30‌درصد قيمت جهاني است كه تا پايان سال دوباره قيمت آن به 20درصد بازمي‌گردد.

وي گفت: در حال حاضر بنزين مورد نياز كشور از طريق واردات تامين مي‌شود و دولت با دلار بهاي آن را پرداخت مي‌كند اما پولي كه از مردم مي‌گيرد بسيار كم است يا خوراك پتروشيمي‌ها بسيار ارزان در اختيارشان قرار مي‌گيرد.

   دلايل متغير كردن قيمت انرژي

استاد دانشگاه ايلينويز با بيان اينكه تثبيت قيمت انرژي به ريال يعني تعهد به يارانه بدون سقف مشخص، و در اين حال دولت تعهد مي‌كند مابه‌التفاوت هزينه فرصت انرژي و قيمت ثابت را پرداخت كند، اضافه كرد: نياز به قيمت‌گذاري انعطاف‌پذير، تغيير تعهد دولت به درصد يارانه به‌جاي مابه‌التفاوت، نياز به كاهش درصد يارانه انرژي و استفاده از منابع پس‌انداز شده براي توسعه زيربناها، نهادها و بازارها ازجمله دلايل متغير كردن قيمت انرژي است.

   افزايش قيمت انرژي تورم‌زا نيست

صالحي‌اصفهاني گفت: افزايش قيمت انرژي در كوتاه‌مدت، موجب اصلاح قيمت‌هاي نسبي انرژي مي‌شود و اين بر تورم اثر دارد. تورم بالا و بلندمدت كاملا قابل پرهيز است و تركيه نمونه موفق در اين زمينه است. تجربه چند ماه پس از افزايش قيمت‌ها نشان مي‌دهد كه افزايش قيمت انرژي سبب كاهش تورم شد.

استاد دانشگاه ايلينويز با بيان اينكه با افزايش قيمت انرژي بايد كنترل تقاضاي كل مورد توجه قرار گيرد، اضافه كرد: پس‌انداز ناشي از درآمد حاصل از افزايش قيمت انرژي و همچنين پرهيز از اثر تورم انباشته روي نرخ واقعي ارز موضوعي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.

   تعيين قيمت داخلي انرژي براساس هزينه فرصت

صالحي‌اصفهاني افزود: هزينه فرصت مصرف انرژي در داخل براساس درآمد خارجي از دست رفته، هزينه آثار جنبي مصرف انرژي و مشكل استفاده از نرخ دلار مي‌تواند به بالا رفتن شديد قيمت‌هاي داخلي انرژي و مشكلات بزرگ اقتصادي و سياسي بيانجامد.

وي گفت: قيمت انرژي بر پايه عواملي كه نرخ ارز را در طول زمان همواره تعيين مي‌كنند صورت مي‌گيرد ولي در درازمدت تناسب قيمت داخلي و بين‌المللي قيمت انرژي را حفظ مي‌كند.

صالحي‌اصفهاني با اشاره به مبناي راه‌حل پيشنهادي براي افزايش قيمت انرژي، ادامه داد: جايگزيني نرخ ارز در محاسبه قيمت داخلي انرژي با شاخص كل قيمت‌هاي داخلي نسبت به شاخص قيمت‌ها در سطح بين‌المللي بايد در نظر گرفته شود. وي در خصوص قاعده پيشنهادي براي محاسبه قيمت انرژي نيز گفت: تغيير قيمت انرژي در ايران بايد به‌صورت ماهانه و فرمولبندي شده باتوجه به تغييرات تورم داخلي و درصد تغييرات قيمت انرژي در بازارهاي جهاني نسبت به شاخص كل قيمت‌ها در سطح جهاني، تعيين مي‌شود.

   الزام دولت به افزايش تدريجي قيمت انرژي

صالحي‌اصفهاني بر كنترل تورم از سوي دولت تاكيد كرد و گفت: اگر روند افزايش قيمت انرژي به‌صورت تدريجي باشد مردم بهتر مي‌توانند تصميم‌گيري كنند، به‌عنوان مثال اگر افزايش قيمت اخير به‌جاي اينكه در فصل بهار صورت مي‌گرفت از زمستان آغاز مي‌شد، نتايج بهتري عايد مي‌شد. وي با تاكيد بر اينكه اولويت اول دولت بايد جلوگيري از هرز رفتن منابع مالي و اعتماد‌سازي باشد، اضافه كرد: متغير كردن قيمت انرژي براساس تغييرات مداوم هزينه فرصت بايد در دستور كار باشد. استاد دانشگاه ايلينويز در پايان پيشنهادي براي قيمت‌گذاري انرژي در طول برنامه ششم ارايه داد و گفت: طي برنامه بايد حول قانون هدفمندي در مورد روند قيمت انرژي و محاسبه قيمت انرژي براساس يك قاعده شفاف و همچنين كاهش درصد يارانه انرژي مدنظر دولت، اجماع صورت بگيرد.