10 ‌ميليون ايراني در سكونتگاه‌هاي غير‌رسمي

خبر اقتصادی - اگر چه طبق گفته مقامات وزارت راه و شهرسازي، 72‌درصد مردم ايران در مناطق شهري زندگي مي‌كنند و از اين حيث ايران حدود 22‌درصد بيش از متوسط جهاني جمعيت شهري دارد اما 10‌ميليون نفر در سكونتگاه‌هاي غير‌رسمي و بافت فرسوده زندگي مي‌كنند كه آمار نگران‌كننده‌يي است.

روز گذشته در مراسم بزرگداشت روز جهاني اسكان بشر عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي نيز حاضر شد و طي سخناني گفت: در‌حال‌حاضر نيمي از جمعيت دنيا در شهرها زندگي مي‌كنند و پيش‌بيني مي‌شود تا سال2025 بيش از دو‌سوم اين جمعيت، ساكن شهرها شوند. توسعه شهري يك پديده جهاني است و بيشترين رشد توسعه شهري در كشور‌هاي در‌حال‌توسعه مشاهده مي‌شود؛ به‌طوري كه بيش از 90‌درصد از شهرنشينان جديد دنيا در اين بخش مستقر خواهند بود.  وي با بيان اينكه اين جمعيت در شهرهاي بزرگ كشور‌هاي در‌حال‌توسعه متمركز شده‌اند، افزود: از هر چهار نفر يك نفر در شهرهاي با جمعيت بيش از 500هزار نفر و از هر 10نفر يك نفر در شهرهاي با جمعيت بيش از 10‌ميليون نفر زندگي مي‌كنند. امروزه شهرها نيروي محركه‌ رشد اقتصادي، تامين‌كننده اشتغال و خدمات مختلف و اميد‌بخش ارتقاي كيفيت زندگي هستند.

وزير راه و شهرسازي با اشاره به اينكه امروزه شهرها شاهد رشد سريع، گسترش وسايل نقليه موتوري، افزايش محله‌هاي پرازدحام، فقير‌نشين و نابساماني هستند، ادامه داد: اين مسايل خود مي‌تواند تهديدي براي بهداشت، محيط‌زيست و منابع اكولوژيكي به‌شمار رود و نابساماني‌هاي فوق اقتصاد شهري را به مخاطره مي‌اندازد كه امكانات زندگي شهري را محدود مي‌كند.

وي در ادامه گفت: طي دهه‌هاي گذشته شاهد بروز نابساماني‌هايي در سازمان فضايي - كاركردي و اجتماعي شهرها به‌ويژه كلان‌شهرها و شهرهاي بزرگ بوده‌ايم.  وزير راه و شهرسازي با بيان اينكه گسترش بي‌رويه كالبدي و استقرار نامتعادل جمعيت در نواحي شهري سبب گسترش عرصه‌هاي نابسامان شهري به شكل‌هاي مختلف شده‌، تصريح كرد: مراكز شهري به‌علت نزول كيفيت زندگي با ترك ساكنين اصيل و بومي مواجه شده‌اند.  آخوندي افزود: سكونتگاه‌هاي غيررسمي با حداقل امكانات، زيرساخت‌ها و خدمات شهري عمدتا در حاشيه كلان‌شهرها و شهرهاي بزرگ رشد و گسترش يافته‌اند.  وزير راه و شهرسازي در ادامه خاطرنشان كرد: سكونتگاه‌هاي روستايي ادغام‌شده واقع در محدوده شهرها و شكل‌گيري بافت‌هاي فرسوده با پيشينه روستايي در اين نواحي، گسترش پهنه‌هايي با كاربري ناكارآمد اعم از كاربري‌هاي صنعتي-كارگاهي، انبار، نظامي و همچنين بسياري از اراضي باير و رها‌شده در محدوده شهرها و همچنين محلات پيراموني مراكز شهري با ساختاري ناپايدار و حداقل خدمات مورد نياز ساكنين از مهم‌ترين محدوده‌هاي نابسامان در عرصه شهرها به‌شمار مي‌روند. وي با بيان اينكه در مواجهه با مسايل عرصه‌هاي شهري تاكنون سياست‌ها و برنامه‌هاي متعددي مطرح و برخي به اجرا رفته‌اند، ادامه داد: با آسيب‌شناسي اقدامات صورت‌گرفته مي‌توان زمينه‌هاي لازم براي رفع نقاط ضعف و تقويت نقاط قوت اين برنامه‌ها شناسايي كرد. آخوندي ادامه داد: تجارب گذشته نشان داده‌اند كه توجه صرف به ابعاد زيبايي شناسانه و كالبدي بدون توجه به نياز ساكنان و همچنين عدم حضور آنها در فرآيند برنامه‌ريزي و اجراي برنامه‌هاي بهسازي و نوسازي شهري سبب ناكارآمدشدن بسياري از اين طرح‌ها و برنامه‌ها شده است.

 ارتقاي كيفيت شهري و محيطي

وزير راه و شهرسازي با اشاره به اينكه امروزه مهم‌ترين ويژگي رويكرد‌ و چشم‌انداز آينده برنامه‌هاي بهسازي و نوسازي شهري، ساماندهي و توانمند‌سازي سكونتگاه‌هاي غيررسمي است ادامه داد: تلاش براي تقويت حضور و مشاركت گسترده ساكنان، مالكان و ساير دست‌اندركاران امر بهسازي و نوسازي شهري در اين فرآيند است.

وي با بيان اينكه در قرن بيست‌ويكم توجه به نقش مردم و نيازهاي آنان كليد مهم دستيابي به شهرهاي سرزنده، امن، پايدار و سلامت است، تصريح كرد: امروزه به جنبه انساني توسعه دستيابي به شهري با كيفيت محيطي بالا و در شأن مردم همچنين ارتقاي كيفيت در عرصه عمومي توجه شاياني مي‌شود. آخوندي خاطرنشان كرد: در اين رويكرد برنامه‌هاي بازآفريني اجتماع‌مدار به‌شكل يكپارچه و از پايين به بالا به‌صورتي كه همه افراد ذي‌نفع را شامل شود، بسط و توسعه يافته‌اند.

وزير راه و شهرسازي تاكيد كرد: چنين رويكردي امكان ارايه و توسعه راه‌حل‌هاي بلند‌مدت پايدار را افزايش مي‌دهد به‌طوري كه امروزه بازآفريني شهري به‌دنبال شكل‌دهي به تشكل‌هايي از همه گروه‌هاي ذي‌نفع است كه اين امر خود منجر به بهبود همه‌جانبه و پايدار وضعيت اقتصادي، اجتماعي و فيزيكي محدوده‌هاي هدف برنامه‌هاي بهسازي و نوسازي مي‌شود. وي با اشاره به اينكه تحقق مشاركت پايدار مردمي و حضور گسترده‌ كليه دست‌اندركاران در گرو فراهم‌كردن بستر‌هاي لازم، تشويق و تحريك اين فرآيند از ‌طريق فراهم‌كردن شرايط كمي و كيفي سكونت در اين محدوده‌هاست، افزود: از سوي ديگر فراهم‌شدن زمينه‌هاي فوق و اجراي پروژه‌هاي محرك توسعه نيازمند وجود ساختار مديريتي مناسب، هماهنگ و كارآمد است.

وزير راه و شهرسازي در ادامه گفت: در اين رويكرد نوين ابزارسازي، توانمندسازي و فرهنگ‌سازي سه ركن بستر‌سازي تحقق اقدامات بهسازي و نوسازي شهري به‌شمار مي‌روند.

آخوندي با بيان اينكه الگوسازي، توسعه خدمات و ارتقاي زيرساخت‌ها سه برنامه كليدي تحريك توسعه اين فرآيند و نهادسازي هستند، تاكيد كرد: ظرفيت‌سازي و هماهنگ‌سازي سه محور استراتژيك مديريت اين سياست محسوب مي‌شوند. وزير راه و شهرسازي ادامه داد: امروزه بهسازي مناطق نابسامان شهري يكي از اولويت‌هاي سياست‌گذاران، قانون‌گذاران، برنامه‌ريزان و مجريان امر توسعه شهري در جمهوري اسلامي ايران است.

وي با اشاره به اينكه توجه به ارتقاي كيفي سكونت، رفع محروميت‌هاي اجتماعي، ايمن‌سازي و ارتقاي امنيت محيط شهري و عرصه سكونت شهروندان، فراهم‌كردن مسكن اقشار كم‌درآمد، بهسازي مناطق نابسامان شهري مستلزم اتخاذ سياست‌گذاري جامع است، افزود: ابزار‌سازي حقوقي و مالي، ظرفيت‌سازي و نهادسازي در حوزه عمران شهري، خدمات شهري، مسكن شهري و ارايه خدمات اجتماعي و اقتصادي به ساكنان اين نواحي است. آخوندي تاكيد كرد: اين مهم از عهده يك دستگاه يا سازمان به‌تنهايي برنمي‌آيد و پيشبرد آن در مقياس بزرگ و موثر مستلزم تعهد مشترك و هماهنگ كليه دستگاه‌ها، نهادها، شهرداري‌ها و مشاركت پايدار و گسترده مردمي در حوزه‌هاي ذي‌ربط در سطوح ملي، استاني و محلي است.

وزير راه و شهرسازي با اشاره به اينكه همواره كمبود رژيم حقوقي واحد يا قانون مدون در حوزه بهسازي مناطق نابسامان شهري از دغدغه‌هاي كليدي دست‌اندركاران بوده است، افزود: در طول دهه گذشته همكاري قواي سه‌گانه جمهوري اسلامي ايران (قوه مقننه، قوه قضاييه و قوه مجريه) موجب فراهم شدن بسترها و ساختارهاي مالي، حقوقي، قانوني و در‌نتيجه تحقق اهداف برنامه‌هاي بهسازي مناطق نابسامان شهري شده است.

آخوندي در ادامه با بيان اينكه كاهش فقر شهري با رويكرد توانمندسازي، ارتقاي هويت شهري و تاب‌آوري شهري با هدف توسعه محله‌يي كليد بهسازي مناطق نابسامان شهري است، تصريح كرد: از‌طريق توانمندسازي و ارتقاي شرايط زندگي ساكنان سكونتگاه‌هاي نابسامان است كه مي‌توان كرامت انساني را ارتقا و اميد به زندگي را در بين ساكنان اين مناطق افزايش داد.

وزير راه و شهرسازي ادامه داد: به‌استناد اصول مختلف قانون اساسي و در چارچوب سند چشم‌انداز جمهوري اسلامي ايران در افق1404 و همچنين سياست‌هاي ابلاغي مقام معظم رهبري سند ملي توانمند‌سازي و ساماندهي سكونتگاه‌هاي غيررسمي (مصوب بهمن‌ سال1382هيات‌وزيران) تدوين قوانين جديدي براي رفع مسايل اجراي برنامه‌هاي بهسازي مناطق نابسامان شهري در دستور كار دولت و مجلس شوراي اسلامي قرار گرفته است.

آخوندي با بيان اينكه در اجراي اصل123 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، قانون حمايت از احيا، بهسازي و نوسازي بافت‌هاي فرسوده و ناكارآمد شهري با هدف جلب همكاري و مشاركت كليه دستگاه‌هاي ذي‌ربط است، ادامه داد: فرايند احيا، بهسازي و نوسازي بافت‌هاي فرسوده و ناكارآمد شهري و در جهت راهبري، مديريت يكپارچه و ايجاد وحدت رويه بين كليه عوامل مرتبط در سطح ملي و محلي به پيشنهاد كميسيون عمران مجلس شوراي اسلامي توسط وزارت راه و شهرسازي (سازمان عمران و بهسازي شهري ايران) و با هماهنگي ساير دستگاه‌هاي ذي‌مدخل تهيه و به تصويب مجلس شوراي اسلامي ايران رسيده است.  وزير راه و شهرسازي افزود: اين قانون پس از تاييد شوراي نگهبان در تاريخ 29دي1389 توسط رياست جمهور ابلاغ شده است و همچنين در سال1393 در سفر هيات‌دولت به مشهدمقدس سند ملي راهبردي احيا، بهسازي، نوسازي و توانمند‌سازي بافت‌هاي فرسوده و ناكارآمد شهري براي راهبري و مديريت يكپارچه در سطح ملي و محلي كه در مورخ 9مهر سال1393 با پيشنهاد وزارت راه و شهرسازي و تصويب هيات‌ وزيران توسط معاون اول رييس‌جمهور ابلاغ شد.

 زنگ خطر جدي است

سيدمحمد پژمان، معاون وزير راه و شهرسازي هم در اين مراسم با بيان اينكه امروزه 72‌درصد از جمعيت ايران در شهرها زندگي مي‌كنند، گفت: 10‌ميليون نفر از جمعيت ايران در بافت فرسوده سكونت دارند. وي با اشاره به اينكه امروزه بالغ بر 60‌درصد جمعيت جهان در شهرها سكونت دارند، گفت: مهم‌ترين مركز فعاليت‌هاي اقتصادي، علمي، فرهنگي و سياسي در شهرهاست و همه فعاليت‌هاي مورد نياز جوامع بشري در شهرها انجام مي‌گيرد.

پژمان با بيان اينكه چهار دهه پيش، 30‌درصد از جمعيت ايران در شهرها و 70‌درصد در روستاها زندگي مي‌كردند، افزود: در‌حال‌حاضر 28‌درصد از جمعيت كشور در روستاها و 72‌درصد در شهرها سكونت دارند.  رييس سازمان ملي زمين و مسكن تصريح كرد: بايد به‌گونه‌يي برنامه‌ريزي شود تا انتظارات از جوامع شهري در شرايط مناسب به اجرا برسد و از ايجاد سكونتگاه‌هاي غيررسمي جلوگيري شود.  پژمان با تاكيد بر اينكه بافت فرسوده در ساماندهي سكونتگاه‌هاي غيررسمي از اولويت‌هاي دولت است، ادامه داد: امروز با عنوان روز جهاني اسكان بشر از سوي سازمان ملل متحد انتخاب شده تا صداي ساكنان اين مناطق را بشنويم و تلاش كنيم تا آسيب‌هاي محيطي، اقتصادي و اجتماعي در اين مناطق اصلاح شود.

معاون وزير راه و شهرسازي اضافه كرد: در‌حال‌حاضر 10‌ميليون نفر در بافت فرسوده زندگي مي‌كنند كه 2.8‌ميليون خانوار در 2.6‌ميليون واحد مسكوني يا سكونتگاه‌هاي غيررسمي ساكن هستند.

در اين مراسم از سند ملي بازآفريني پايدار محدوده‌ها و محله‌هاي هدف برنامه‌هاي احيا، بهسازي و نوسازي شهري رونمايي شد.