شناسایی و تقسیم سود های غیر واقعی موجب تاخیر در پرداخت خسارات می شود

خبر اقتصادی: به گزارش سایت تحلیل- خبری آیین، در دومین اجلاس سالانه انجمن حرفه ای صنعت بیمه که با حضور اعضای انجمن حرفه ای، رییس و معاونین بیمه مرکزی، مدیران عامل شرکت های بیمه و متخصصین صنعت بیمه برگزار شد؛ آقای امین رییس بیمه مرکزی درباره شناسایی سود های غیر واقعی در شرکت های بیمه اعلام کرد که «بیش از 80 درصد شرکت های بیمه در شناسایی سود، رعایت ضوابط، رعایت مقررات و آیین نامه های مصوب شورای عالی بیمه، بخصوص در زمینه ذخیره گیری را رعایت نکردند و در نتیجه سودهای شناسایی شده از پشتوانه و اعتبار کافی برخوردار نیست.» و اظهار داشت که این موضوع باعث تعویق ایفای تعهدات از سوی شرکت های بیمه می شود و این خود خدشه ای است بر اعتماد مردم نسبت به شرکت های بیمه. با توجه به اهمیت موضوع، گفتگویی کوتاه با جناب آقای محمدحسین رحمتیان، کارشناس مدیریت مالی و عضو انجمن حرفه ای صنعت بیمه را انجام داده ایم و نظر ایشان را درباره این معضل صنعت بیمه جویا شدیم. متن پیش رو خلاصه گفتگو با ایشان است:

1- آقای امین در دومین اجلاس سالانه انجمن حرفه ای صنعت بیمه گفتند بیش از 80 درصد شرکتهای بیمه در شناسایی سود به درستی عمل نکردند و عملا این سودهای شناسایی شده، درست نیست. به نظر شما چرا به این شکل عمل شده و چه اشتباهی در شناسایی سودها انجام شده است؟

پس از مشاهده گزارش حسابرس و بازرس قانونی شرکت ها، مشخص می شود که ابهامات زیادی در برخی از این شرکت ها وجود دارد. برای مثال دعاوی حقوقی که اثرات مالی در صورت های مالی می گذارد و برخی از شرکت های بیمه به دلیل قطعی نبودن رای دادگاه، علی رغم مبالغ تاثیر گذار، ذخیره ای بابت این دعاوی در نظر نمی گیرند. از طرفی ذخایر خسارت معوق و ذخایر ریاضی نیز در بسیاری از شرکت ها به درستی محاسبه و به روز نمی گردند.

2-   شناسایی سود غیر واقعی در شرکتهای بیمه، چه تاثیری بر بیمه گذاران و سهامداران دارد؟

اعلام سودهای غیرواقعی باعث می شود که نقدینگی شرکت و به عبارت دیگر حقوق زیان دیدگان و بیمه گذاران از شرکت خارج شده و به حساب سهامداران واریز گردد. این کاهش نقدینگی در مرحله اول موجب تاخیر در پرداخت خسارت و به دنبال آن نارضایتی مشتریان می گردد و در مرحله دوم به دلیل تورم بالای کشور، سهم بالای بیمه شخص ثالث در حق بیمه و خسارت شرکت های بیمه و همچنین افزایش نرخ دیه و مبلغ حق بیمه شخص ثالث، باعث افزایش تعهدات شرکت به دلیل تاخیر در پرداخت خسارت خواهد شد. بنابراین سهامداران شرکت نیز در سال های آینده نه تنها سودی دریافت نخواهند کرد بلکه مجبور خواهند شد از سرمایه اولیه خود نیز جهت پرداخت خسارت استفاده نمایند.

3-  آقای امین اعلام کردند که شرکت های بیمه در زمینه ذخیره گیری نیز به درستی عمل نکردند، این موضوع را توضیح دهید، شرکت های بیمه باید برای چه مواردی ذخیره گیری کنند؟

ذخایر شرکت های بیمه عبارتند از:

الف) ذخایر حق بیمه که شامل 3 ذخیره حق بیمه عاید نشده، ذخیره ریاضی و ذخیره برگشت حق بیمه می باشد.

ب) ذخایر خسارت که شامل ذخیره خسارت معوق و ذخیره ریسک منقضی نشده است.

ج) ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی

ذخایر حق بیمه عاید نشده، ذخیره برگشت حق بیمه، ذخیره ریسک منقضی و ذخیره فنی تکمیلی و خطرات طبیعی طبق فرمول های ارائه شده در آیین نامه ذخایر بیمه مرکزی محاسبه می شود و تخلفات احتمالی در این ذخایر قابل رهگیری است. اما محاسبات مربوط به ذخیره خسارت معوق و ذخیره ریاضی برعهده کارشناسان و اکچوئرهای شرکت های بیمه می باشد. این ذخایر به دلیل ماهیت احتمالی و عدم قطعی بودن مبلغ دقیق حجم قابل توجهی از خسارات پرداخت نشده، به راحتی قابل ارزیابی نمی باشد.

برای مثال در سنوات گذشته، در گزارش حسابرس و بازرس قانونی یک شرکت بیمه ای مشاهده شد که محاسبات اکچوئری مربوط به ذخایر ریاضی در حدود 500 میلیارد ريال کمتر از میزان تعهدات گزارش شده است که این امر موجب کاهش 250 میلیارد ريالی سود اعلامی (100 میلیارد ريال) می شد. که البته شرکت مذکور در سال بعد توانست با جابجایی ذخایر به نحوی این این بند حسابرسی را از نظر حسابداری رفع نماید.

4-   این ذخیره گیری چه تاثیری در تراز نامه سود و زیان سالانه شرکت های بیمه دارد؟

ذخایر بیمه ای در واقع بیانگر میزان تعهدات شرکت به بیمه گذاران است که سهم اصلی بدهی های شرکت در ترازنامه را تشکیل می دهد. به دنبال آن حجم عمده منابع شرکت جهت سرمایه گذاری (در قسمت دارایی های ترازنامه) نیز از همین محل تامین می شود.

در خصوص تاثیرات روی صورت سود و زیان نیز باید گفت که تغییرات ذخایر در افزایش/ کاهش درآمد تاثیر دارد. بدین ترتیب اگر ذخایر شرکت نسبت به سال قبل افزایش پیدا کند از درآمد کاسته شده و اگر کاهش داشته باشد به درآمد اضافه خواهد شد. 

به عبارت دیگر اگر رشد ذخایر بیش از رشد درآمد شرکت باشد سود نهایی شرکت کاهش می یابد و بالعکس و همین امر باعث شده است تا برخی از شرکت های بیمه ذخایر خود را به درستی افشا نکنند. 

5-  آیین نامه شورای عالی بیمه و قوانین برای رفع این اشکال یعنی جلوگیری از محاسبه سودهای غیر واقعی در شرکت های بیمه چه چیزی را پیش بینی کرده است؟

تاکنون قوانین با ضمانت اجرای مطلوبی در این خصوص تهیه و تصویب نگردیده است. با این حال شورایعالی بیمه مصوباتی را تهیه و ابلاغ نموده است از جمله:

الف) ابلاغ آیین نامه 81: این آیین نامه با وجود نواقص زیادی که دارد، شرکت را موظف می کند تا فاکتورهای موثر در تعیین نرخ بیمه ها را شناسایی و اعمال کنند. در این صورت با توجه به اعلام نرخ کارشناسی درآمدهای شرکت متناسب با میزان تعهدات تحت پوشش رشد خواهد کرد و امکان ذخیره گیری مناسب را فراهم می آورد.

ب) الزام شرکت های بیمه به جذب اکچوئر رسمی جهت تایید محاسبات صورت گرفته

6-  وظیفه نظارت بر سود و زیان و تراز نامه مالی شرکت های بیمه بر عهده چه قسمتی در بیمه مرکزی است؟ و چرا با وجود بیمه مرکزی و نظارت آن، این نوع سود غیرواقعی در شرکت های بیمه صورت گرفته است؟

مسئولیت نظارت بر صورت های مالی، اداره نظارت مالی بیمه مرکزی است. همانطور که اشاره شد با توجه به عدم وجود اطلاعات دقیق پرونده های خسارات پرداخت نشده (معوق) در یک سیستم متمرکز از یک سو و تعداد بسیار زیاد پرونده ها به خصوص در بیمه های اتومبیل از سوی دیگر باعث شده است تا بر این بخش نظارت مطلوبی صورت نگیرد.

علاوه بر موارد ذکر شده باید توجه داشت که ارزیابی خسارات معمولا توسط کارشناسان انجام می گیرد و تا زمانی که رأی دادگاه صادر نشود و یا مصالحه بین شرکت های بیمه و زیان دیدگان صورت نگیرد، وضعیت پرونده ها مختومه نخواهد شد و امکان افزایش یا کاهش بر روی ارزیابی اولیه وجود دارد.

7-   بجز نظارت بر شرکتهای بیمه، بیمه مرکزی برای رفع این معضل چه کارهایی را باید انجام دهد؟

الف) تشکیل شبکه حسابرسین مورد تایید بیمه مرکزی به صورتی که شرکت های بیمه تنها با موسسات حسابرسی دارای مجوز از بیمه مرکزی قرارداد ببندند. یکی از شرایط اعطای مجوز به موسسات حسابرسی تخصصی بیمه می تواند در اختیار داشتن اکچوئرهای مستقل تایید شده توسط بیمه مرکزی جهت برآورد میزان دقیق ذخایر ذکر شده با احتمال بالای 95% باشد.

ب) راه اندازی سیستم متمرکز خسارت به نحوی که امکان مشاهده ارزیابی اولیه خسارت و مبلغ پرداختی در آن وجود داشته باشد. در این صورت شرکت هایی که با برآورد کم خسارات در ارزیابی اولیه سودهای غیرواقعی شناسایی می کنند پس از مدتی شناسایی خواهند شد.