نظر کمیته فنی شورايعالي شهرسازي و معماري در مورد حريم پايتخت تهران

خبراقتصادی: پيرو جلسه مورخ 9/10/92 شورايعالي شهرسازي و معماري ايران و احاله موضوع به كميته فني شورايعالي و بررسي موضوع در پنج جلسه آن كميته، مصوبات كميته فني در خصوص حريم تهران مورد تصويب قرار گرفت.

به گزارش مركز روابط عمومي و اطلاع رساني وزارت راه وشهرسازي، در اجراي بند (5) ماده (4) قانون تاسيس شوراي‌عالي شهرسازي و معماري ايران و ماده (42) آئين‌نامه نحوه بررسي و تصويب طرحهاي توسعه و عمران محلي، ناحيه‌اي،‌منطقه‌‌اي و ملي و مقررات شهرسازي و معماري كشور، مصوب 12/10/78 هيات محترم وزيران، به استحضار مي‌رساند؛ شورايعالي شهرسازي و معماري در جلسه مورخ 5/12/92 موضوع طرح حريم پايتخت تهران را مورد بررسي قرار داد.

در نامه معاونت معماري وشهرسازي و دبيرخانه شورايعالي معماري وشهرسازي به هاشمي استاندار و رئيس شوراي برنامه ريزي و توسعه استان تهران و قاليباف شهردار تهران تاكيد شده است : اسناد و مدارك طرح در اجراي ماده 42 آئين‌نامه نحوه بررسي و تصويب طرحها مصوب 12/10/78 هيأت محترم وزيران، پس از اعمال موارد فوق الذكر درموعد ‌مقرر‌ تهيه و ارسال نمايند تا جهت اجرا ابلاغ شود.

بنابر اين گزارش كميته فني شوراي عالي شهرسازي و معماري طرح «حريم پايتخت» را در اجراي بند 1 مصوبه مورخ 9/10/92 شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران، طي 5 جلسه مورد بررسي قرار داده و ضمن تاكيد بر تغيير رويكرد در تعريف حريم پايتخت از رويكرد موجود مبني بر تعريف حريم شهر به عنوان ذخيره توسعه شهر به رويكرد حفاظتي به مفهوم greenbelt ، نظرات خود را اعلام كرده است.

كميته فني شوراي عالي شهرسازي و معماري در اعلام نظرات خود تصريح كرده است: با توجه به آنكه تحقق كليه ساختارهاي طرح و احكام راهبردي و اجرايي آن منوط به تغيير قوانين (ماده 2 و 3 قانون تعاريف محدوده و حريم ... و ماده 4 قانون تقسيمات كشوري) مي باشد ، و تغيير قوانين نيز مستلزم طي زماني طولاني خواهد بود، و مشكلات موجود در حريم پايتخت نيز مستلزم وجود ضوابط و مقررات لازم الرعايه براي كليه شهرهاي موجود در حريم پايتخت مي باشد، ضروري است تا زمان تغييرات پيشنهادي، مشاور ضوابط و مقرراتي واحد، مبتني بر قوانين موجود و لازم الرعايه براي كليه شهرهاي مستقر در حريم پايتخت تهيه و به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري رسانده و به كليه مراجع ذيربط ابلاغ شود. 

       كميته فني شوراي عالي شهرسازي و معماري طرح « حريم پايتخت » را در اجرای  بند 1 مصوبه مورخ 9/10/92 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، طي 5 جلسه مورد بررسي قرار داده و ضمن تاکید بر تغییر رویکرد در تعریف حریم پایتخت (از رویکرد موجود مبنی بر تعریف حریم شهر به عنوان ذخیره توسعه شهر به رویکرد حفاظتی به مفهوم greenbelt)، نظرات خود را به شرح زير اعلام مي دارد:

1- با توجه به آنکه تحقق کلیه ساختارهای طرح و احکام راهبردی و اجرایی آن منوط به تغییر قوانین (ماده 2 و 3 قانون تعاريف  محدوده و حريم ... و ماده 4 قانون تقسیمات کشوری) می باشد ، و تغییر قوانین نیز مستلزم طی زمانی طولانی خواهد بود، و مشکلات موجود در حریم پايتخت نیز مستلزم وجود ضوابط و مقررات لازم الرعایه برای کلیه شهرهای موجود در حریم پايتخت می باشد، ضروری است تا زمان تغییرات پیشنهادی، مشاور ضوابط و مقرراتی واحد، مبتنی بر قوانین موجود و لازم الرعایه برای کلیه شهرهای مستقر در حریم پايتخت تهیه و به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری رسانده و به کلیه مراجع ذیربط ابلاغ گردد.

2- نظر به اینکه هدف از انجام مطالعات و تهیه طرح مذکور (بر اساس نتایج و مستندات طرح جامع شهر تهران) ساماندهی و استخراج راهکار مناسب برای کنترل توسعه و نفوذ شهر به حریم و انتظام بخشیدن به مدیریت حریم پايتخت بوده است، لیکن طرح مذکور فاقد کارایی و مقیاس عملکردی مناسب در این خصوص می باشد، لذا تهیه یک طرح با رویکرد اجرایی و اقدام در بازه زمانی مشخص و با مقیاس عملیاتی توصیه می گردد.

3- ساختار پیشنهادی طرح در چارچوب تشکیل سازمان مدیریتی و ارائه پهنه بندی و ضوابط آن ارائه شده است، حال آنکه نظر به مشکلات موجود در حریم با ضوابط پهنه ها و همچنین عدم کارایی مناسب سازمان های مشابه در هماهنگی و تناسب با سایر نهادها و ارگان های اجرایی،  اين ساختار پيشنهادي مناسب ارزیابی نمی گردد.

4- پیشنهاد می گردد در راستای مدیریت و نظام بخشیدن به حریم پايتخت، با لحاظ کلیه حرائم مستقل شهرهای واقع در این حریم ، ضوابط و مقررات و احکام کلی حریم پايتخت با مقیاس عملکردی به صورت یکپارچه در کل این حریم لازم الاجرا گردد.

5- كمیته فنی پیشنهاد می نماید نظر شورای برنامه ریزی و توسعه استان تهران در خصوص طرح مذکور ظرف حداکثر دو ماه اخذ گردد .

     کمیته فنی با تاکید بر موارد مشروحه فوق ، نظرات خود را در خصوص بررسی طرح به شرح زیر اعلام میدارد:

    الف ) کلیات

1- با توجه به حکم مقام معظم رهبری در خصوص آزادسازی حریم شمال و شمال شرق تهران و تبدیل آن به فضای سبز و طبیعی، ضرورت دارد این حکم عینا در طرح لحاظ گردد.

2- با توجه به اينكه تحقق طرح متكي به شروطي چون ايجاد ساختار مديريتي يكپارچه و اصلاح  ماده 2 و 3 قانون تعاريف  محدوده و حريم ... و ماده 4 قانون تقسیمات کشوری می باشد، همچنين تهيه و تصويب پروژه هاي فوري نيز نيازمند زمان مقتضي است، ضرورت دارد خروجي طرح حاوي احكام اجرايي فوري و قابل اجرا درچارچوب قوانين موجود باشد و دستگاههاي اجرايي را تا زمان تحقق شروط طرح به وظايفي موظف نمايد و اين احكام در مصوبه طرح با صراحت لازم مورد تأكيد قرار گيرد. 

3- با توجه به مقررات حاكم بر پهنه هاي موجود در حريم شهر تهران و وظايف قانوني دستگاه هاي اجرايي در نظارت و كنترل در محدوده هاي مذكور، در سيستم مديريت يكپارچه ، نحوه تعامل دستگاهها و نحوه اجراي مصوبات و مقررات موجود تعيين گردد.

4- در خصوص مبحث پدافند غیر عامل موارد زیر لحاظ گردد:

4-1- مطالعات ارائه شده مربوط به پدافند غیرعامل دارای اشکالاتی از جمله عدم رعایت سطوح و مقیاس ملاحظات ارائه شده و کامل نبودن آنها می باشد که می بایست اصلاح گردد.

4-2- در اهداف کلی این عبارت جایگزین بند 4 گردد: « دستیابی به امنیت، ایمنی و پایداری در گستره حریم»

4-3- در بند دوم، اهداف عملیاتی، عبارت «اسکان موقت جمعیت در شرایط اضطراری» اضافه شود.

4-4- راهبردهای متناسب با بندهای مربوط به امنیت و ایمنی در بیانیه چشم انداز و اهداف کلی پیش بینی و اضافه گردد.

5- ارتباط طرح با طرح هاي بالادست و راهبردهاي ارائه شده در آنها مشخص گردد.

6- لازم است طرحهاي موضوعي و موضعي و پروژه هاي فوري معرفي شده با توجه به اهميت آنها اولويت بندي و زمانبندي شده و مسئول اجرا و مرجع تصويب هريك مشخص گردد.

7- لازم است ارتباط افق زماني طرح با افق طرح جامع تهران روشن گردد. 

         ب )پهنه بندي:

1 -  پهنه حرائم در نقشه پهنه بندي پيشنهادي ارائه گردد.

2 -  در مبحث آّب موارد ذيل لحاظ گردد:

2-1- نحوه مديريت منابع آب و حفاظت آنها در حريم به صورت مشروح و تفصيلي ارائه گردد.

2-2- در ذيل پروژه هاي ضروري، رويكرد هدايت آبهاي زيرزميني به حفاظت و كنترل آبهاي زيرزميني تبديل گردد.

2-3- قنوات و چاهها از عناصر طبيعي حذف گرديده و كانال ها، مسيل ها، چشمه ها، بركه هاي طبيعي و مرداب ها در عناصر طبيعي گنجانده شود.

2-4- در پهنه B3 با توجه به تعاريف مندرج در قانون توزيع عادلانه آب موضوع تعريف گردد. ضمنا رعايت حرائم سفره هاي آب زيرزميني نيز اضافه گردد.

2-5- در پهنه حفاظت يا  greenbelt  پهنه حرائم كمي و كيفي منابع آبهاي سطحي و زيرزميني حتما ديده شود.

3 - در خصوص تاسيسات و تجهيزات شهري و شهرک ها و نواحی صنعتی اعلام نظر گردد.

4 - در تهیه مدلی که برای حریم ارائه گردیده است، (مدل greenbelt) موضوعات مربوط به شاخص های بافت فرسوده ، میزان رشد جمعیت، نظام برنامه ریزی و نظام بودجه حاکم در کشور ارزیابی نگردیده است.

5 - رویکرد و کلیت طرح که حفاظت از اراضی و منابع طبیعی عنوان گردیده است با پردیس های موضوعی (با مدیریت مالی شهرداری تهران) که موضوع احداث طرح های توسعه ای و مغایر با حفاظت می باشد، تناقض دارد.

6 – نظر به مغایرت وجود پهنه پردیس های موضوعی با حفظ اراضی کشاورزی واقع در حریم شهر تهران و اهداف توسعه پایدار مورد نظر و با توجه به تقاضاي فراوان موجود براي تحصيل اراضي و ساخت در اراضي بلافصل شهر تهران، توسط بخش خصوصي و دولتي و متقابلا سياست هاي كلان ملي و منطقه اي و راهبردهاي كلان طرح جامع تهران براي تمركز زدايي فعاليت ها از شهر تهران و اراضي پيرامون آن، پیشنهاد می گردد پهنه پردیس های موضوعی (B4) از زیر مجموعه پهنه حفاظت اصلی حذف گردد. در خصوص تخصیص اراضی و ضوابط و مقررات مستحدثات، هر دستگاه ذیمدخل بر اساس قانون و مدیریت طرح حریم پایتخت که مصوب میگردد، اقدام خواهد نمود و هرگونه واگذاری اراضی به جز فعالیت های مشروط زیر ممنوع می باشد:

«کشاورزی، جنگلداری، آبخیزداری، مرتعداری و تفرج گسترده »

             ج )مديريت حريم:

1- کمیته فنی بر موضوع مستثنی نمودن حریم پایتخت و حریم کلانشهرهای کشور از موضوع مفاد ماده 2 قانون تعاریف محدوده و حریم ....، همچنین لغو قانون الحاق یک بند و سه تبصره به ماده 99 قانون شهرداریها و نیز اصلاح قانون تقسیمات کشوری تاکید می نماید.

2- تغییر در ساختار مدیریتی در مقیاس «حریم پایتخت» ناگزیر گستره بزرگی از ساختارهای مدیریتی را در بر دارد، از اینرو بدون در نظر داشتن شیوه برنامه ریزی و نیز نظام بودجه و تامین منابع مالی بطوریکه هر سه بعد مدیریت، برنامه ریزی و بودجه (تامین منابع مالی) در یک چارچوب بهم پیوسته تعریف و قابلیت اجرایی آنها بطور واضح تبیین شده باشد، به هیچ روی میسور نیست.

3- مشاور طرح به جاي پيشنهاد سازمان اجرايي و مديريتي جديد سازوكار مديريتي و اجرايي پيشنهاد بدهد.

4- طرح عملا بجاي مديريت يكپارچه، استراتژي مديريت واحد را انتخاب و دبيرخانه آن را به شهرداري تهران تفويض نموده كه اين موضوع داراي اشكالات و چالش هايي به شرح زير خواهد بود:

4-1- با توجه به وجود طيف متنوع و گسترده اي از انواع مديريت هاي اجرايي و نظارتي در حريم در وضع موجود كه هركدام داراي قوانين و وظايف موضوعي خاص خود مي باشند، ايجاد واحد مديريت جديد تعارض و تداخل در وظايف را در پي خواهد داشت.

4-2- شهرداري تهران با ماهيت و عملكرد توسعه اي، متولي مناسبي براي هدف اصلي حريم پايتخت، يعني حفاظت نمي باشد.

4-3- سازمان مديريت حريم كه بعنوان يك نهاد غير دولتي معرفي شده قانونا نمي تواند پذيراي وظايف حاكميتي پيشنهادي طرح باشد.

5- نحوه مديريت پهنه و ارتباط آن با سازمان شهرداري تهران به درستي روشن گرديده و در خصوص جلوگيري از مخاطرات احتمالي در اين خصوص، آسيب شناسي ارائه گردد.

6- سطح ورود سازمان مديريت حريم در امور مديريتي بويژه نظارت و اجرا مشخص نشده و ورود سازمان در نظارت و اجرا در سطح نظارت بر صدور پروانه و ساخت و ساز عملي بنظر نمي رسد.

7- با توجه به معرفي فعاليت هاي مربوط به سازمان مديريت حريم و معرفي اين سازمان به عنوان يك شخصيت حقوقي مستقل و بدون وابستگي مالي، هزينه هاي جاري (نظارت) و عمراني( مطالعات و برنامه ريزي) اين سازمان مشخص نمي باشد.

8- نحوه تعامل سازمان ها و دستگاه هايي كه عضو شورا هستند، سازمان مديريت را به يك دستگاه و سازمان حقوقي مستقل تبديل نخواهد كرد، ضمن اينكه با تعيين شهرداري بعنوان دبيرشورا يا رئيس سازمان مديريت حريم، مديريت يكپارچه را به مديريت واحد با با وابستگي مالي به شهرداري تهران تبديل خواهد كرد كه با مد نظر قرار دادن پرديس هاي موضوعي احتمال تخريب محيط زيست بيشتر خواهد بود.

9- ضرورت اصلاح در متن پیش نویس لايحه ايجاد سازمان مديريت حريم به شرح زير:

« اصلاح بند 3 بصورت اعمال اراضي زراعي، باغ، جنگل و ... به عنوان كاربري و تعيين فعاليت هاي مجاز، مشروط و ممنوع در كاربري هاي مورد اشاره » 

10- نحوه مديريت يكپارچه شهری و روستايي در بحث مديريت يكپارچه حريم مشخص گردد.                                                                                       

د)ضوابط و مقررات:

ضوابط و مقررات طرح از نظر شکلی و نیز هم خوانی با قوانین و مقررات جاری  دستگاه های اجرایی و نظارتی دخیل در حریم مورد نظر شهر تهران دارای اشکالات اساسی بوده که ذیلا ضمن اشاره به گوشه ای از اهم موارد ، بر ضرورت بازنگری آن تاکید میگردد:

1- يكي از مسائل مهم حريم تهران مسئله گسترش محدوده روستاهاي واقع در اين اراضي است كه لازم است در تهيه طرح هادي روستايي، براي روستاهاي واقع در حريم شهر تهران به جهت جلوگيري از استفاده غير مجاز از اراضي واقع در حريم پایتخت بعنوان عملكرد سكونتي ضوابط ويژه و خاصي با رویکرد حفاظت اراضی و کنترل ساخت و سازها پيشنهاد گردد. 

2- بند 16 ضوابط و مقررات بشرح زير اصلاح شود:

در محدوده نوار سبز شهر تهران (كمربند سبز تهران) هر گونه تغيير كاربري يا تغيير پهنه بندي سبز به غير ممنوع مي باشد و هرگونه برنامه ريزي فعاليت يا اقدام اجرايي بايستي در جهت احداث كمربند سبز هدايت و هماهنگ شود.

3- مصاديق مغايرت هاي اصول شهرسازي (موضوع كميسيون ماده 100)در خصوص حريم پايتخت الزاما به صورت ويژه احضا و تعريف شود.

4- اشكال عمده ضوابط و مقررات عمومي عدم توجه به محدوديت منابع آب و خاک و حفاظت از این منابع می باشد.

5- ضوابط عمومي الزامي ايجاد فضاي سبز با كمبود جدي آب در مجموعه شهري تهران، منطقي نمي باشد.

6- در ضوابط و مقررات عنوان محدوده قانوني به محدوده اصلاح شود.

7- در تبصره 2 ماده 5 و ماده 6 ،‌طرح بازنگري به طرح مصوب اصلاح شود.

8- ضوابط و مقررات طرح بر اساس مصاديق وضع موجود حريم تدوين گرديده اند كه اين مصاديق به تنهايي نمي تواند ملاك عمل در تدوين ضوابط و مقررات باشند.

9- با توجه به ممنوعيت استقرار صنعت در شعاع 120 كيلومتري تهران، تعيين پهنه صنعت مورد تاييد نمي باشد.

10- با توجه به وضع ضوابط در خصوص پهنه هاي با خطر رانش بالا ، لازم است پهنه مذكور در پهنه بندي لحاظ گردد.

11- در ضوابط و مقررات بند 6 ، توجه به مطالعات منابع آب در بازنگری روستاها لحاظ گردد.

12- بند 12 ضوابط و مقررات مغایر با قوانین بالادستی آب بوده و وزارت نیرو متولی این موضوع می باشد.

13- حفاظت از منابع آب زیر زمینی در پهنه عناصر طبیعی الزامی است.

14- در ضوابط و مقررات مربوط به پهنه اندوختگاههای محیط زیست، به جز بند 38، مابقی بندها به دلیل مغایرت با قانون حفاظت و بهسازی و ملاحظات زیست محیطی، حذف گردد.

15- بندهای 44 و 77 ضوابط عام حذف گردد.

16- در بندهای 9 و 45 ضوابط و مقررات عام ، عناوین نظامی ، نظامیان و انتظامی حذف گردد.

17- ضوابط و مقررات با تكيه بر موارد ذيل اصلاح گردد:

- استثناء كردن فقط براي توجه بيشتر نه كمرنگ كردن قواعد موجود

- اصلاح ضوابط و مقررات با توجه به قوانین موجود و ارجاع به بندهاي قانوني 

- لحاظ نمودن ضوابط و مقررات طرح هاي بالادست نظير طرح مجموعه شهري تهران