توجیه گرانی‌ها با مأموریت فرشتگان؛ بی توجهی به نظر مراجع عظام تقلید است
اقتصاد گردان - به دنبال انتشار اظهارات جنجالی یکی از آقایان، که قیمت‌ها به دست خداست و خداوند فرشتگانی را برای تعیین قیمت‌ها مأمور کرده است، سعید بابایی، کارشناس مسائل اقتصادی و سیاسی، طی یادداشتی به نقد این دیدگاه پرداخت و آن را مغایر با آموزه‌های اصیل اسلامی، عقلانیت فقهی و رویکرد مراجع معظم تقلید دانست.
۱. تقابل نگاه قشری با سنت‌های تکوینی خداوند
در شرایطی که ملت شریف ایران با تورم ساختاری، سقوط آزاد ارزش پول ملی و بحران‌های عمیق معیشتی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند، شنیدن اظهاراتی مبنی بر اینکه قیمت‌ها کار فرشتگان است، بیش از آنکه مایه شگفتی باشد، زنگ خطری جدی برای انحراف افکار عمومی از ریشه‌های واقعی فجایع اقتصادی کشور است. در این شرایط، باید به دلایل علمی گرانی ها پرداخت و خواستار بهبود فضای کسب وکار شد تا تورم کاهش یابد و مشکلات معیشتی مردم کمتر شود، نه اینکه سخنانی گفت که باعث عصبانیت مردم شود و آنها احساس کنند که نسبت به مشکلات معیشتی مردم بی توجهی می شود.
اقتصاد، علمِ شناخت روابط علّی و معلولی است. در جهان‌بینی توحیدی، خداوند متعال جهان را بر مدار اسباب و مسببات اداره می‌کند أَبَى اللَّهُ أَنْ يُجْرِيَ الْأَشْيَاءَ إِلَّا بِأَسْبَابِهَا. گرانی، تورم و ناترازی‌های بانکی معلول مستقیم چاپ پول بدون پشتوانه، کسری بودجه و سوءمدیریت بشری است و وقتی بشر به جای کالا، کاغذ و پول الکترونیکی را مبنای ارزش قرار می دهد و در میزان آن دخالت می کند و بیش از مقدار تولید کالا، پول خلق می کند، در نتیجه گرانی و کاهش ارزش پول رخ می دهد. لذا تقلیل دادن این فجایع اقتصادی به اراده ماورایی فرشتگان، نه توحید، بلکه نوعی جبرگرایی باطنی و سلب مسئولیت از انسان‌هاست.
۲. نگاه اصولی مراجع عظام تقلید؛ تأکید بر مسئولیت‌پذیری حاکمان:
علما و مراجع بزرگوار تقلید در دهه‌های اخیر همواره بر این نکته تأکید کرده‌اند که دین اسلام برای اداره عقلایی جامعه، معیشت مردم و عدالت اقتصادی برنامه مدون دارد. سیره مراجع عظام همواره بر این بوده است که مشکلات معیشتی مردم را نه به قضا و قدر الهی، بلکه به ضعف تدبیر، سوءسیاست‌گذاری و عدم نظارت صحیح مدیران گره بزنند.
مراجع تقلید بارها در دیدارهای خود با مسئولان، دولت‌ها را موظف به مهار تورم، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر و اصلاح ساختارهای اقتصادی دانسته‌اند.
از منظر فقهای برجسته شیعه، انتساب گرانی‌های ناشی از بی‌تدبیری به اراده خداوند یا فرشتگان، در واقع تبرئه کردن ناکارآمدی در امور اقتصاد و انداختن بار مسئولیت بر دوش مقدسات است؛ رویه‌ای که با روح شریعت و عدالت‌خواهی اهل‌بیت (ع) در تضاد آشکار قرار دارد.
۳. وهن دین و آسیب به باورهای مذهبی جامعه
بزرگ‌ترین آسیب این قبیل سخنان، ایجاد چتر ایمنی و مصونیت برای تصمیم‌گذارانی است که با تصمیمات غلط خود، سفره‌های مردم را کوچک کرده‌اند. وقتی به جامعه القا شود که گرانی‌ها فرشتگانی مأمور دارد، در واقع به مردم پیام داده می‌شود که دولت‌ها و نهادهای اقتصادی هیچ نقشی در این بحران‌ها ندارند. این‌گونه توجیحات عوامانه، بیش از هر چیز به اعتقادات دینی نسل جوان ضربه می‌زند و دین‌گریزی را دامن می‌زند، چرا که شهروندان، توجیهات ماورایی را در تقابل مستقیم با رنج عینی سفره‌های خالی خود می‌بینند.
۴. لزوم عذرخواهی و بازگشت به عقلانیت فقهی
حل بحران تورم و گرانی نیازی به امدادهای غیبی یا فرشتگان خیالی ندارد؛ بلکه نیازمند تیم اقتصادی کارآمد، انضباط پولی، مبارزه با فساد و اصلاح ساختارهای فرسوده اجرایی است. ائمه معصومین (ع) خود در مقام حکومت، با نظارت دقیق بر بازار و حمایت از تولید، مانع از اجحاف به مردم می‌شدند (مانند نظارت‌های صریح امیرالمؤمنین (ع) در بازار).
به عنوان یک کارشناس اقتصادی و سیاسی، صراحتاً اعلام می‌کنم که این‌گونه اظهارات هیچ سنخیتی با فقه پویای جعفری و عقلانیت حوزوی ندارد. شایسته است گوینده این سخنان با شجاعت اخلاقی، ضمن تصحیح موضع خود و عذرخواهی از پیشگاه ملت صبور ایران و جامعه حوزوی، مانع از استمرار وهن جایگاه دین و مذهب گردد.
