شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی بانک ملی ایران و شرکت پرداخت الکترونیک سداد در 20 استان کشور همچنان بالاتر از یک و مطلوب بوده است

اقتصاد گردان – محسن شمشیری 
شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی تراکنش دار که نسبت تعداد تراکنش ها به تعداد کارتخوان فروشگاهی را نشان می دهد، در شرکت پرداخت الکترونیک سداد وابسته به بانک ملی ایران در خرداد 1405 همچنان در 20 استان کشور بالاتر از یک و مطلوب بوده است. میانگین شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی سداد و بانک ملی ایران نیز در کل کشور 0.914 اعلام شده و نسبت به فروردین 1405 کاهش زیادی نداشته است. 
شاخص اثربخشی بالاتر از یک، به این معنی است که سهم از تعداد تراکنش ها، بیش از سهم آن شرکت پرداخت یا بانک از کل ابزارهای پرداخت مانند کارتخوان فروشگاهی بوده است و شرکت ها و بانک ها با جانمایی درست سعی دارند که از ابزارهای پرداخت از جمله کارتخوان فروشگاهی، تعداد بیشتری تراکنش و مبلغ داشته باشند. 
اما با وجود قطع بخشی از خدمات بانکی، انتظار می رفت که تعداد تراکنش ها و مبلغ جابجا شده کاهش زیادی داشته باشد. اما نتایج نشان می دهد که کاهش تعداد و مبلغ تراکنش ها در بانک ملی ایران و شرکت پرداخت الکترونیک سداد محدود بوده و کارشناسان و مدیران بانک ملی ایران و سداد بلافاصله با پیگیری های مختلف، موجب بازگشت خدمات بانکی از جمله واریز کارت به کارت و سایر خدمات شده اند. 
شاخص اثربخشی توزیع کارتخوان فروشگاهی متناسب با تعداد تراکنش کارتخوان های فروشگاهی در کشور نشان می دهد که در شرکت پرداخت الکترونیک سداد وابسته به بانک ملی در خردادماه، میانگین شاخص اثربخشی 0.914 بوده و البته در 20 استان کشوربالای یک بوده است. میانگین شاخص اثربخشی در فروردین ماه بالای یک بوده اما از اردیبهشت به بعد به زیر یک کاهش یافته است اما این کاهش شدید نبوده و تاثیر زیادی بر کل حجم تراکنش ها نداشته است.
بهترین وضعیت اثربخشی سداد در توزیع کارتخوان فروشگاهی در خرداد ماه 1405، در استان کرمان 1.337، گلستان 1.266، قزوین 1.22 کردستان 1.219 و گیلان 1.172 مشاهده می شود. در سایر استان های آذربایجان شرقی و غربی، اصفهان، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، رضوی و شمالی، خوزستان، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمانشاه، لرستان، مازندران، یزد نیز بالای یک تا 1.156 بوده است. 
این شاخص در 11 استان زیر یک بوده که شامل تهران 0.662، اردبیل، البرز، ایلام، زنجان، سمنان، قم، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی، هرمزگان، همدان بوده است.
به عبارت دیگر، با وجود مشکلات پیش آمده برای چند شرکت پرداخت و بانک در خرداد ماه 1405 که موجب قطع ارتباط و کاهش تراکنش ها و ازجمله واریز کارت به کارت شده بود، همچنان شرکت پرداخت الکترونیک سداد و بانک ملی ایران قادر به حفظ شاخص اثربخشی بالای یک در 20 استان کشور بودند و این شاخص در 11 استان از جمله تهران زیر یک بوده است. 
این موضوع نشان می دهد که به دنبال تلاش کارکنان و مدیران بانک ملی ایران و شرکت پرداخت الکترونیک سداد و سایر فعالیت های مرتبط با تراکنش ها، تا حدود زیادی آثار پدیده حمله سایبری کنترل شده و به تدریج موجب بازگشت خدمات بانکی و رفع مشکلات موجود شده است.
در سایر آمار و ارقام تعداد و مبلغ تراکنش ها و ابزارها و سرویس ها نیز عملکرد بانک ملی ایران و شرکت پرداخت الکترونیک سداد قابل قبول بوده است. 

میانگین شاخص اثربخشی 1.027 در فروردین ماه 1405
در فروردین ماه 1405 شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی فعال سیستمی در شرکت پرداخت الکترونیک سداد بر اساس سهم ۷.۳۱ درصدی از کل تعداد تراکنش‌ها و سهم ۷.۰۱ درصدی از کل تعداد ابزار کارتخوان فروشگاهی، معادل ۱.۰۴۲ اعلام شده است. شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی تراکنش‌دار نیز بر اساس ۷.۳۱ درصد از تعداد تراکنش‌ها و ۷.۱۱ درصد از تعداد کارتخوان‌های تراکنش‌ دار، معادل ۱.۰۲۷ اعلام شده است.
در فروردین 1405 شرکت پرداخت الکترونیک سداد وابسته به بانک ملی ایران، ۷.۳۱ درصد از تعداد و ۹.۶ درصد از مبلغ تراکنش کارتخوان فروشگاهی، ۴.۴۴ درصد از تعداد و ۱۲.۰۸ درصد از مبلغ تراکنش اینترنتی، ۰.۳۷ درصد از تعداد و ۰.۷۹ درصد از مبلغ تراکنش کدهای دستوری ussd و 1.2 درصد از تعداد و ۱.۳۶ درصد از مبلغ تراکنش موبایلی سهم داشته است.
اما در خردادماه پرداخت الکترونیک سداد۶.۸۱ درصد از تعداد ۹.۴۳ درصد از مبلغ تراکنش کارتخوان فروشگاهی، ۴.۶۳ درصد از تعداد و ۱۳.۱۹ درصد از مبلغ تراکنش اینترنتی، ۰.۲۹ درصد از تعداد و ۰.۲۹ درصد از مبلغ تراکنش کدهای دستوری ussd،. و ۳.۰۶ درصد از تعداد و ۱۵.۱۷ درصد از مبلغ تراکنش موبایلی را به خود اختصاص داده است. 
ملاحظه می شود که در فروردین ماه نیز به دلیل جنگ رقم و سهم از تعداد و مبلغ ابزارها تفاوت زیادی با خردادماه نداشته و در خرداد مشکلات سایبری و قطع خدمات و در فروردین نیز جنگ و تعطیلی نوروز را داشته ایم و لذا مشکلات خرداد ماه تاثیری بر عملکرد سداد و بانک ملی نداشته است. 
به گزارش شاپرک، شرکت پرداخت الکترونیک سداد ۷.۱۵ درصد تعداد و ۹.۹۷ درصد از مبلغ تراکنش‌های خرید و ۳.۰۱ درصد تعداد و ۹.۲۱ درصد از مبلغ تراکنش پرداخت قبض و خرید شارژ و ۷.۰۸ درصد از تعداد تراکنش مانده‌گیری را به خود اختصاص داده است.

میانگین ابزارهای تراکنش دار 

 در خرداد ۱۴۰۵ دارای ۸۵.۴۹ فروشگاهی فعال تراکنش‌دار، ۲۸.۰۴ درصد ابزار اینترنتی تراکنش‌دار، ۱۵.۳۸ درصد ابزار کدهای دستوری ussd تراکنش‌دار و ۴۸.۲۸ درصد ابزار موبایلی تراکنش‌دار بوده است و میانگین ابزار های تراکنش‌دار و فعال شرکت پرداخت الکترونیک سداد ۸۴.۴۱ درصد اعلام شده است.‌
در کل شبکه پرداخت نیز ۸۰.۲۶ کارتخوان‌های فروشگاهی، ۱۸.۵۲ ابزار اینترنتی، ۱۵.۲ درصد کدهای دستوری، ۲۸.۹۸ درصد ابزار موبایلی فعال و تراکنش‌دار بوده و میانگین کل ابزارهای شبکه پرداخت تراکنش‌دار ۷۶.۶۷ درصد اعلام شده است.
تعداد کارتخوانهای فروشگاهی فاقد تراکنش در خرداد ماه با تعداد ۲,۱۵۹,۱۵۴ عدد با کاهش 3.84 درصدی روبه رو بوده است. در این ماه سهم کارتخوانهای فاقد تراکنش، 19.74 درصد از کل کارتخوانهای فروشگاهی فعال سیستمی شبکه شاپرک را شامل شده است. عدد فوق نسبت به رقم مشابه در اردیبهشت ماه تنها 0.82 درصد کاهش یافته است.
شاخص اثربخشی کارتخوان فروشگاهی بانک ملی ایران و سداد در استان های کشور 
پرداخت الکترونیک سداد با ۶.۸۱ درصد از تعداد تراکنش‌ها و ۷.۴۶ درصد از کل کارتخوان فروشگاهی تراکنش‌دار شاخص اثربخشی ۰.۹۱۴ داشته است. به عبارت دیگر به دلیل کاهش تعداد تراکنش‌های این شرکت در دو ماه اخیر که با مشکلات برخی شرکت‌ها و بانک‌ها همراه بود شاخص اثربخشی به زیر یک افت کرده است. 

حضور شرکت ها در استان های کشور 
سهم هر یک از شرکتهای PSP از تعداد تراکنشهای کارتخوانهای فروشگاهی به تفکیک استانهای کشور در خرداد ماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که شرکتهای به پرداخت ملت، پرداخت الکترونیک سداد، پرداخت الکترونیک سامان و تجارت الکترونیک پارسیان بیشترین سهم از تعداد تراکنشهای کارتخوان فروشگاهی را در اکثر استانهای کشور داشته اند. شرکت به پرداخت ملت، پرداخت الکترونیک سامان و پرداخت الکترونیک سداد، تقریبا در اکثر استانها با اختلاف نسبت به سایر شرکتها از تراکنشهای کارتخوان فروشگاهی پشتیبانی مینمایند.
شاخص اثربخشی در فراپردازان آروند امید به عدد ۳.۴۴۳ رسیده و افزایش داشته و بالاترین رقم در بین شرکت های پرداخت بوده است.
در شاخص اثر بخشی کارتخوانهای فروشگاهی تراکنش دار همانند ماه گذشته شرکتهای فراپردازان آروند امید، پرداخت الکترونیک سامان، تجارت الکترونیک پارسیان و به پرداخت ملت به عددی بالاتر از یک دست یافته اند. بالاترین تغییر در شاخص اثر بخشی کارتخوان فروشگاهی تراکنش دار نیز در شرکت پرداخت الکترونیک سداد با کاهش 0.58 واحدی مشاهده میشود چرا که سهم تعداد تراکنشهای کارتخوان فروشگاهی کاهش داشته است. دلیل عمده این کاهش می تواند حاصل از قطع برخی خدمات بانک ها و شرکت های پرداخت در دوماه اردیبهشت و خرداد به دلیل حملات سایبری به برخی شرکت های فناوری باشد. 
دستیابی به عدد بالاتر از یک در شاخص اثر بخشی کارتخوانهای فروشگاهی تراکنش دار بدین معناست که جذب تراکنشهای این شرکتها بر روی کارتخوانهای تراکنش دار بیشتر از سهم تعداد کارتخوانهایشان از کل کارتخوانهای تراکنش دار کشور بوده است. به عبارت دیگر نحوه توزیع کارتخوانهای فروشگاهی این شرکتها به گونه ای بوده که در جذب بیشتر تراکنشها به نسبت سایر شرکتها موفق تر عمل نموده اند. عملکرد مختلف هر یک از شرکتهای PSP در کسب سهم بازار تراکنشها و کارتخوانهای تراکنش دار سبب گردیده تا میزان شاخص مذکور بعضا با افزایش و یا کاهش مواجه شود
شرکتهای به پرداخت ملت، پرداخت الکترونیک سامان، فراپردازان آروند امید در تمام استانها و شرکت تجارت الکترونیک پارسیان و سداد در غالب استانها، دارای شاخص اثر بخشی کارتخوان فروشگاهی بالاتر از یک هستند.

تمرکز در ابزارها 
محاسبه شاخص هرفیندال هیرشمن در مورد میزان تمرکز شرکت‌ها در ابزارهای پرداخت شان می‌دهد که به پرداخت ملت در کدهای دستوری ussd و اینترنت و کارتخوان فروشگاهی به نسبت دارای تمرکز و امکانات بالایی نسبت به بقیه شرکت‌ها بوده است. 
پس از به پرداخت ملت سه شرکت پرداخت الکترونیک سامان، پرداخت الکترونیک پارسیان پرداخت نوین آرین و آسان پرداخت پرشین در برخی ابزارها از تمرکز برخوردار بوده اند. 
آسان پرداخت پرشین در ابزار موبایلی، پرداخت الکترونیک سامان در کارتخوان فروشگاهی، اینترنت و کدهای دستوری، تجارت الکترونیک پارسیان در کارتخوان فروشگاهی و کدهای دستوری‏ussd دارای تمرکز نسبی بوده اند.
به عبارت دیگر، تعداد کمی از شرکتها سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار دارند. شرکت به پرداخت ملت و پس از آن با اختلاف زیاد شرکت پرداخت الکترونیک سامان در بازار تراکنش های اینترنتی و شرکت به پرداخت ملت و پس از آن با اختلاف شرکتهای تجارت الکترونیک پارسیان و پرداخت الکترونیک سامان در بازار تراکنشهای کدهای دستوری USSD تاثیر گذار هستند. شرکت آسان پرداخت پرشین و پس از آن سداد شرکت های تاثیرگذار در بازار تراکنشهای موبایلی بوده است.
در سرویس‌ها و پرداخت‌ها نیز آسان پرداخت پرشین در پرداخت قبض و خرید شارژ، به پرداخت ملت در خرید پرداخت قبض مانده‌گیری، الکترونیک سامان در خرید و مانده‌گیری و پرداخت قبض، پرداخت نوین آرین درمانده گیری و خرید، پرداخت الکترونیک پارسیان در پرداخت قبض، خرید و مانده‌گیری، به نسبت دارای تمرکز بیشتری نسبت به سایر شرکت‌ها بودند.