از افزایش قیمت فولاد و مس تا ضرورت بازسازی و بازگشت صنعت فولاد ایران به روزهای اوج

اقتصاد گردان – محسن شمشیری - به دنبال آتش بس دو هفته ای در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه، و در ساعات اولیه صبح چهارشنبه 19 فروردین 1405 قیمت نفت کاهش و قیمت طلا و نقره و کامودیتی ها و مواد اولیه فلزی و صنعتی افزایش یافت. قیمت نفت تگزاس آمریکا با کاهش 19 درصد به 95 دلار رسید و این کاهش همچنان ادامه دارد. قیمت نفت برنت نیز با 17 درصد کاهش به 93 دلار رسیده است. به نظر می رسد که کاهش قیمت ها همچنان ادامه دارد. قیمت بنزین نیز با کاهش 12 درصدی به 2.84 دلار رسید.  قیمت گاز طبیعی با 5.7 درصد افت به 2.7 دلار رسید. 

همچنین روز شنبه با شروع مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان، قیمت نفت تگزاس به 96 دلار، برنت به 95 دلار و هر گالن بنزین در آمریکا به 2.96 دلار رسیده و کاهش داشته است. اما در عین حال نگرانی ها در مورد تورم در آمریکا و اروپا وجود دارد و شاخص ها از وجود تورم از اواخر ماه فوریه و مارس تا آوریل 2026 خبر می دهد. قیمت بنزین در اروپا با 16 درصد رشد به هر لیتر بالای 2یورو و قیمت گازوئیل با 30 درصد رشد به بالای هر لیتر 2 یورو رسیده است. 
روز شنبه و با شروع مذاکرات در اسلام آباد، قیمت طلا به 4748 دلار کاهش یافته و نقره نیز به 76 دلار افت کرده است. هر پوند مس به 5.89 دلار رسید و هر تن فولاد نیز به قیمت 3079 یوان چین معامله شد. 

افزایش قیمت طلا و نقره 
از سوی دیگر، تقاضا برای طلا افزایش یافته و قیمت اونس طلا با رشد 3.3 درصدی به بالای 4814 دلار رسید. قیمت نقره نیز با 7.2 درصد رشد به بالای 77 دلار رسیده است. قیمت هر پوند مس نیز با 3.5 درصد افزایش به 5.77 دلار، و قیمت فولاد نیز با افزایش 6 یوان در هر تن به هر تن 3094 یوان چین رسید. 

بازار فولاد 
قیمت آتی میلگرد فولادی زیر 3090 یوان در هر تن بود و در پایین‌ترین سطح یک ماهه خود قرار داشت، زیرا بازگشایی موقت تنگه هرمز نگرانی‌ها در مورد اختلالات طولانی مدت در عرضه را کاهش داد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، حملات برنامه‌ریزی شده به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران را در آنچه که او «آتش‌بس دو طرفه» نامید، به تعویق انداخت، در حالی که ایران موافقت کرد که تنگه هرمز را به مدت دو هفته بازگشایی کند و این امر مستلزم هماهنگی ترانزیت با نیروهای مسلح ایران بود. چین حجم زیادی از محصولات فولادی، از جمله کلاف‌های نورد گرم، لوله و میلگرد را به خاورمیانه صادر می‌کند و عربستان سعودی و امارات متحده عربی از جمله مقاصد اصلی آن هستند. قیمت فولاد همچنین با فشار ناشی از افزایش موجودی انبارها و اقدامات ضد دامپینگ که تولید چین را هدف قرار می‌دهد، مواجه شده است. ویتنام از 17 آوریل، مالیات موقت ضد دامپینگ تا سقف 27.83 درصد را بر برخی از محصولات کلاف نورد گرم چینی اعمال کرده است.

بازار مس 
معاملات آتی مس روز چهارشنبه تقریباً 3 درصد افزایش یافت و به 5.7 دلار در هر پوند رسید و پس از آنکه ایران موافقت کرد تنگه هرمز را به عنوان بخشی از آتش‌بس دو هفته‌ای با ایالات متحده و اسرائیل به طور موقت بازگشایی کند و نگرانی‌های تقاضا را کاهش دهد، به بالاترین حد خود در سه هفته گذشته رسید. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفت که ایالات متحده یک پیشنهاد 10 ماده‌ای از ایران دریافت کرده است که او آن را "مبانی عملی برای مذاکرات" توصیف کرد، و این فرصت دو هفته‌ای امکان نهایی شدن و اجرای توافق احتمالی را فراهم می‌کند. انتظار می‌رود بازگشایی موقت این آبراه استراتژیک، نگرانی‌های سرمایه‌گذاران در مورد تورم و کندی فعالیت صنعتی در سطح جهان را که چشم‌انداز تقاضا برای فلزات را تحت الشعاع قرار داده است، کاهش دهد. در اوایل این هفته، گلدمن ساکس خطرات نزولی کوتاه مدت برای مس را در صورت بسته ماندن تنگه هرمز برجسته کرد، زیرا افزایش هزینه‌های انرژی می‌تواند بر رشد اقتصادی جهانی تأثیر بگذارد.                                                                                     

 قیمت هر تن فولاد به 3100 یوان در بازار چین رسید / ضرورت احیای جایگاه صنایع فولاد ایران در اقتصاد ملی و بازار جهانی  

فولاد ایران با تولید سالانه ۳۱.۸ میلیون تن، ارزآوری و اشتغال وسیع و تامین نیازهای دولت و مردم، جایگاه ویژه ای در اقتصاد ملی دارد. فولاد مبارکه به تنهایی ۸۶۰ میلیون دلار درآمد صادراتی در 10 ماه اول سال داشته و براین اساس برای احیای فولادسازی ایران تدوین یک برنامه توسعه بازسازی یک ضرورت است

صنعت فولاد ایران تنها به تولید محصولات فولادی مانند میلگرد، ورق و تیرآهن و تختال محدود نمی شود. میلیون ها نفر در رابطه با تولید، اشتغال مستقیم و غیر مستقیم، فروش محصولات، صنایع ساختمانی، صنایع جانبی و... فعالیت دارند. بسیاری از صندوق های بازنشستگی، بیمه ها، سرمایه گذاری ها، بازار سهام، دولت، بورس، سازمان های تامین اجتماعی و... در رابطه با گردش مالی عظیم فولادسازی، ارزآوری، صادرات و... فعالیت دارند و این صنعت، مانند پتروشیمی و خودروسازی، به موتور محرکه بخش های وسیعی از اقتصاد، معیشت مردم و ساختار مالی دولت و سازمان ها و نهادهای مختلف مرتبط است. 
فولادسازی ایران، علاوه بر تولید و جایگاه جهانی، اشتغال وسیعی دارد و کارگران زیادی به آن وابسته هستند، درآمد ارزی قابل توجهی ایجاد کرده و دولت، بسیاری از صندوق های بازنشستگی  و سازمان تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی فولاد، بازنشستگان نظامی، برخی نهادها و... به درآمد آن وابسته هستند.  بازار ارز کشور به ارز حاصل از آن وابسته است. در نتیجه فعالیت صنعت فولاد و ابعاد اجتماعی و اقتصادی و سیاسی آن بسیار حایز اهمیت بوده و براین اساس، بازسازی صنایع فولاد بعد از جنگ و البته با یک طراحی جدید و دارای توجیه اقتصادی و متناسب با اقلیم کم آب ایران، یکی از ضرورت های اساسی کشور است. این بازسازی باید در چارچوب یک برنامه توسعه ای و متناسب با جغرافیای اقتصادی ایران انجام شود.
 
بازار فلزات، فولاد و مواد اولیه
تحلیلگران پیامدهای تنش‌های ژئوپلیتیکی مرتبط با ایران را برای بازارهای فلزات آهنی بررسی می‌کنند. این بحث بر چگونگی تأثیر تحولات منطقه‌ای بر تولید فولاد، جریان مواد اولیه و پویایی تجارت، با توجه به قیمت‌های مواد نیمه‌تمام که به شدت افزایش یافته‌اند، متمرکز است.
تحلیل های کارشناسان، ایران را در اکوسیستم گسترده‌تر فولاد خاورمیانه و جهان قرار می‌دهد و به فعالان بازار کمک می‌کند تا بفهمند که در کجا ممکن است آسیب‌پذیر شوند و کدام بخش‌های زنجیره ارزش آهن بیشترین حساسیت را به اختلال دارند.

نکات کلیدی مطرح شده
نکات کلیدی مطرح شده باید شامل این موارد باشد: نقش ایران در زنجیره‌های تأمین فلزات آهنی و فولاد منطقه‌ای و جهانی، تأثیرات احتمالی بر اشتغال و تولید و صادرات، ریسک‌های مربوط به دسترسی به مواد اولیه، لجستیک، جریان‌های تجاری و قیمت انرژی، پیامدهای قیمت‌گذاری منطقه‌ای و بین‌المللی فولاد وآنچه تولیدکنندگان، بازرگانان و مصرف‌کنندگان فولاد باید در آینده زیر نظر داشته باشند.

وضعیت قیمت و بازار فولاد
روز شنبه 15 فروردین 1405، در بازار فلزات صنعتی و مواد اولیه ، قیمت  هر تن فولاد به 451 دلار رسیده است. در بازار چین از 29 جولای 2025 تا امروز قیمت هر تن فولاد از 3346 یوآن به 3103 یوآن در 3 آوریل 2026  رسیده و 7.3 درصد کاهش داشته است. طی دوره جنگ نیز قیمت فولاد از 3055  به 3100  رسیده و 45 یوان در هر تن افزایش یا نوسان قیمت نشان می دهد. 
معاملات آتی میلگرد فولادی به ۳۱۰۰ یوان در هر تن کاهش یافت و برای یک جلسه دیگر به پایین‌ترین حد خود در سه هفته گذشته رسید، زیرا نگرانی‌ها در مورد تقاضا و عدم قطعیت سیاست‌ها بر جو بازار تأثیر گذاشت. قیمت‌ها در بحبوحه گزارش‌هایی مبنی بر آماده شدن دولت دونالد ترامپ برای بازنگری در تعرفه‌های محصولات فولادی و آلومینیومی تحت فشار قرار گرفتند. این طرح تعرفه‌ها را برای برخی از محصولات نزدیک به ۵۰ درصد نگه می‌دارد و برخی دیگر را به حدود ۲۵ درصد کاهش می‌دهد که برای کل ارزش واردات اعمال می‌شود. این تغییر نگرانی‌هایی را در مورد تجارت جهانی و تقاضای فولاد ایجاد کرده و بر قیمت میلگرد تأثیر گذاشته است. علاوه بر این، سرمایه‌گذاران همچنان به ارزیابی فشارهای طرف عرضه مرتبط با جنگ ایران ادامه می‌دهند که هزینه‌های سوخت و حمل و نقل را افزایش داده است. تنش‌ها پس از آنکه ترامپ گفت درگیری "بسیار نزدیک" به پایان است، تشدید شد. او همچنین از حملات احتمالی به زیرساخت‌های حیاتی در صورت شکست مذاکرات خبر داد و ترس از تشدید تنش را تقویت کرد.

اثر حملات به کارخانه‌های فولاد ایران 
فولادسازی ایران، علاوه بر تولید قابل توجه بیش از 30 میلیون تن درسال، اشتغال وسیعی دارد و کارگران زیادی به آن وابسته هستند، درآمد ارزی قابل توجهی ایجاد کرده و دولت به درآمد آن وابسته است، بسیاری از صندوق های بازنشستگی  و سازمان تامین اجتماعی، صندوق بازنشستگی فولاد، بازنشستگان نظامی و... به درآمد آن وابسته هستند.  بازار ارز کشور به ارز حاصل از آن وابسته است. در نتیجه فعالیت صنعت فولاد و ابعاد اجتماعی و اقتصادی و سیاسی آن بسیار حایز اهمیت است و بازسازی صنایع فولاد بعد از جنگ، یکی از ضرورت های اساسی کشور است.
کارشناسان در گزارش ها و مقاله های خود در رسانه های معتبر جهان، به آثار حملات آمریکا و اسرائیل به دو کارخانه بزرگ فولاد ایران اشاره کرده اند که می تواند بر توانایی تهران برای جنگ و اقتصاد ایران آسیب بزند. 

بمباران دو کارخانه بزرگ فولاد ایران، فولاد مبارکه در اصفهان و فولاد خوزستان در اهواز، واکنش شدیدی را در داخل ایران برانگیخت  و این سوال مطرح است که آیا این دو کارخانه اهداف نظامی مشروع بوده‌اند یا خیر؟.
برخی استدلال کرده‌اند که این سایت‌ها، به طور مستقیم یا غیرمستقیم، به شبکه‌های اقتصادی مرتبط بوده‌اند. برخی دیگر این حملات را حمله‌ای به زیرساخت‌های صنعتی غیرنظامی در کشوری می‌دانستند که پیش از این به دلیل بمباران‌های آمریکا و اسرائیل تحت فشار شدید قرار داشت.
عده ای نیز نگران اثرات بلندمدت فلج کردن تولید فولاد ایران،  یکی از مهم‌ترین بخش‌های صنعتی ایران هستند.
در حالی که اقتصاد ایران به شدت به نفت متکی است، اما ایران در میان تولیدکنندگان برتر فولاد خام قرار داشته است. انجمن جهانی فولاد، تولید سالانه ایران را حدود ۳۱.۸ میلیون تن اعلام کرد. طبق گزارش‌های مرتبط با شرکت، فولاد مبارکه به تنهایی ۸۶۰ میلیون دلار (۷۴۱ میلیون یورو) درآمد صادراتی بین مارس ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ ایجاد کرده است.

احیای ظرفیت صادرات ایران
حمله هوایی به کارخانه‌ای با این اندازه، بیش از نیروهای نظامی ضربه‌ای به زنجیره‌های تأمین، اشتغال صنعتی، صادرات و تولید است. فولادسازی ایران یکی از معدود بخش‌های اقتصاد ایران است که هنوز تحت تحریم‌ها وزن واقعی خود را حفظ کرده و تولید و صادرات و ارزآوری دارد. 
میزان کامل خسارت هنوز به طور مستقل مشخص نیست. آرگوس مدیا، سازمانی که بر بازارهای جهانی انرژی و کالا تمرکز دارد، گزارش داد که این حملات به تأسیسات  در هر دو شرکت فولاد خوزستان و مبارکه آسیب رسانده است وانتظار می‌رود  تولید و ظرفیت صادرات ایران را کاهش دهد.
وال استریت ژورنال گزارش داد که فولاد خوزستان عملیات خود را متوقف کرده است، در حالی که مبارکه با وجود آسیب‌ها همچنان فعال است.
ترامپ تهدید جدیدی را علیه سایت‌های انرژی ایران مطرح می‌کند

تولید فولاد نیز به شدت به تأمین مداوم برق وابسته است. اگر پست‌های برق، نیروگاه‌ها یا خطوط تولید مورد اصابت قرار گیرند، اثرات آن اغلب فراتر از واحدهای آسیب‌دیده مستقیم گسترش می‌یابد.

امید ایران به بهبود اقتصادی
یک اقتصاددان گفت: هر چه جنگ بیشتر ادامه یابد، سرمایه و منابع دولتی بیشتری به سمت درگیری و دور از مدیریت اقتصاد منحرف می‌شوند. اثرات عمیق‌تر ممکن است تنها پس از جنگ آشکارتر شوند.
ایران علاوه بر تحریم‌ها، تورم و سوءمدیریت، با خسارات جنگ نیز دست و پنجه نرم می‌کند. این منبع هشدار داد که اگر جنگ بدون تغییر سیاسی و با وجود تحریم‌ها پایان یابد، بسیاری از کارگران ماهر ممکن است کشور را ترک کنند و بهبود اقتصادی ایران را حتی دشوارتر کنند.

راه برگشت افزایش تولید فولاد ایران 
تحلیلگران اقتصادی، می گویند که اگر تخریب خیلی گسترده نباشد، برخی از واحدهای آسیب‌دیده از نظر فنی ممکن است ظرف چند ماه تعمیر شوند. اما مشکل جدی‌تر این است که برخی صنایع فولاد سود کمی دارند. برخی فناوری قدیمی دارند که دیگر توجیه اقتصادی ندارد. برخی در مرکز کشور و مناطق کم آب هستند که باید به کنار دریای عمان منتقل شوند. بهتر است که به جای مرکز کشور، مدول هایی با ظرفیت 10 میلیون تن در کنار دریای عمان ایجاد شود و فولادسازی های کوچک تعطیل شوند یا انتقال یابند. 
بخش‌هایی از صنعت فولاد با حاشیه سود کمی فعالیت می‌کنند. اگر آن بخش‌ها به شدت آسیب دیده باشند، بازسازی آنها ممکن است دیگر توجیه اقتصادی نداشته باشد. در چنین مواردی، واردات فولاد می‌تواند ارزان‌تر از بازسازی برخی از واحدهای آسیب‌دیده باشد. 

آیا جنگ ایران واقعاً ظرف چند هفته تمام خواهد شد؟
اینجاست که ریسک بلندمدت آشکارتر می‌شود. آسیب قابل مشاهده ناشی از حملات هوایی تنها بخشی از داستان است. اثر ماندگارتر ممکن است بعداً ظاهر شود، اگر بخش‌های آسیب‌دیده هرگز به طور کامل بازسازی نشوند، تولید همچنان پایین می‌ماند و زنجیره‌های تأمین شروع به تضعیف می‌کنند.

نیاز معیشت مردم به صنعت فولاد 
پیامدهای اجتماعی نیز ممکن است قابل توجه باشد. وال استریت ژورنال گزارش داد که فولاد خوزستان حدود ۱۰ هزار کارگر استخدام کرده که بسیاری از آنها پیمانکاران هستند. تعلیق طولانی مدت تولید نه تنها بر کارگران کارخانه، بلکه بر پیمانکاران فرعی و صنایع وابسته نیز تأثیر خواهد گذاشت.
ایران سال‌هاست که به فولاد و سایر فلزات به عنوان یکی از مهمترین منابع غیرنفتی ارز خارجی خود متکی بوده است. به همین دلیل است که این بخش بارها تحت فشار تحریم‌ها قرار گرفته است. آنها به بخشی ضربه می‌زنند که در تقاطع تولید صنعتی، صادرات، اشتغال و درآمد دولت قرار دارد.
برای بسیاری از ایرانیان، این اهمیت واقعی حملات است. این اثرات فقط علیه کارخانه‌های فولاد نبودند - آنها علیه بخشی بودند که به حفظ بخش بزرگی از اقتصاد صنعتی کشور کمک می‌کند و اگر این بخش بیشتر تضعیف شود، بعید است که عواقب آن در داخل کارخانه باقی بماند. یعنی قطعا عواقب اجتماعی خواهد داشت و لذا در بازسازی فولادسازی بعد از جنگ، باید اقدامات سریع انجام شود و از بخش های دیگر اقتصاد برای یاری رساندن به بخش های فولاد و پتروشیمی کمک گرفته شود. 
اگر اصلاحات ساختاری گسترده ای صورت گیرد، ظرفیت های جدید اقتصاد به دولت و مردم کمک خواهد کرد که از طریق تولید و درآمد بخش های دیگر، به بخش های آسیب دیده حاصل از جنگ کمک کند. باید صنعت نفت و گاز، گردشگری، صنایع غذایی و کشاورزی، صنایع مختلف تقویت شود و نوسازی و بازسازی انجام شود و با مشارکت شرکت های معتبر بین المللی اقتصاد بازسازی شود تا فشارهای وارد شده بر پتروشیمی و فولاد را کمتر کند. 

جنگ بر بازارهای فولاد تأثیر می‌گذارد
کارشناسان در مورد خطرات مرتبط با ایران برای بازارهای آهن، زنجیره‌های تأمین فولاد و قیمت‌گذاری و تأثیرات مناقشه منطقه‌ای بر تجارت جهانی ارزیابی های مختلفی ارائه کرده اند.