15درصد مبلغ چک ها در آبان ماه و 22 درصد در تیرماه برگشت خورده است / مبلغ تراکنش های الکترونیکی در آبان ماه دو برابر مبلغ چک ها بوده است

اقتصاد گردان – محسن شمشیری
سهم چک های برگشتی از مبادله چک در کشور، و همچنین چک های رمزدار، شاخص مهمی برای ارزیابی وضعیت رونق کسب وکار، کسادی و رکود بازار است. براین اساس بررسی تعداد و مبلغ چک های برگشتی و رمزدار می تواند تصویری از وضعیت کسب وکارها، مبادلات تجاری و رونق و رکود، وضعیت فضای کسب وکار و محیط کلان اقتصاد کشور ارائه دهد. 
هرچند که سامانه چکاوک، روش های جدید بانک مرکزی در سال های اخیر، امکان پیگیری وضعیت صادرکنندگان چک و... باعث شده که سهم چک های برگشتی نسبت به سال های قبل کاهش یابد، اما همچنان نسبت چک های برگشتی به مبادله ای بالاست و بیش از 15 درصد مبلغ چک های صادر شده و مبادله ای عملا به دلیل کسری موجودی  برگشت خورده است. 

سهم 14 درصدی رمزدار از مبلغ وصولی
براساس آخرین گزارش بانک مرکزی از سامانه چکاوک در مورد چک های مبادله ای در آبان 1404، درکل کشوربيش از 8 ميليون و 63 هزار فقره چک وصول شد که از این تعداد بالغ بر 7 میلیون و 930 هزار فقره چک عادی و بیش از 133 هزار فقره رمزدار بوده است. به عبارت دیگر، 98.3 درصد تعداد چک های وصولی عادی و 1.7 درصد چک های وصولی رمزدار بوده است. 
از نظر ارزش چک ها نیز 1134 همت چک وصول شد که 973 همت آن چک عادی و 161 همت رمزدار بوده است. به عبارت دیگر، 85.8 درصد ارزش چک های وصولی را عادی و 14.2 درصد چک های وصولی را رمزدار تشکیل داده است.

برگشتی ها در آبان 1404
ازتعداد نزدیک به 8 میلیون و 690 هزار فقره و نزدیک به مبلغ 1147 همت چک مبادله ای در کشور ، 7 میلیون و 930 هزار فقره به مبلغ 973 همت چک وصولی، 760 هزار فقره به مبلغ 174 همت چک برگشتی بوده است. به عبارت دیگر 8.74 درصد تعداد و 15.18 درصد مبلغ چک های مبادله ای برگشت خورده است.

در آبان 1404، سهم تهران 28.9 درصد تعداد و 48.8 درصد مبلغ چک های مبادله ای، 29.1 درصد تعداد و 47.5 درصد مبلغ چک های وصولی و 27.3 درصد تعداد و 55.8 درصد مبلغ چک های برگشتی بوده است. 
همچنین در استان تهران بيش از5/2 میلیون فقره چک به ارزش بالغ بر 559هزار ميليارد تومان مبادله شد. 
درآبان ماه 1404 معادل 47.2 درصد از تعداد چکهای مبادله ای کل کشور در سه استان تهران 28.9، اصفهان 10.7 و خراسان رضوی 7.6 درصد مبادله شده است

برگشتی در آبان ماه
بیش از ۱۵ درصد مبلغ چک‌های مبادله‌ای در آبان ماه برگشت خورده است. همچنین سهم چک‌های برگشتی در تیر ماه و جنگ ۱۲ روزه معادل ۲۲.۶ درصد مبلغ چک‌های مبادله‌ای بوده است 
در آبان ۱۴۰۴ تعداد چک‌های وصولی ۷ میلیون و ۹۳۰ هزار فقره و تعداد چک‌های برگشتی ۷۶۰ هزار فقره معادل ۸.۷ درصد چک‌های مبادله شده بوده است. از نظر مبلغی نیز چک‌های وصولی در آبان ۱۴۰۴ معادل ۹۷۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان اعلام شده و مبلغ چک‌های برگشتی معادل ۱۷۴ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان معادل ۱۵.۲ درصد چک ‌های مبادله‌ای بوده است. 

چک برگشتی در تیرماه 1404
در تیر ماه 1404 و متاثراز جنگ 12 روزه، نیز ازتعداد نزدیک به 9.7 میلیون فقره به مبلغ 913 همت چک مبادله ای در کشور ، 8 میلیون و 290هزار به مبلغ 706 همت چک وصولی، 1.4 میلیون به مبلغ 206 همت چک برگشتی بوده است. به عبارت دیگر 14.5 درصد تعداد و 22.6 درصد مبلغ چک های مبادله ای برگشت خورده است.
در تیر ماه 1404 و متاثر از جنگ 12 روزه نیز سهم تهران 30.9 درصد تعداد و 48.2 درصد مبلغ چک های مبادله ای، 30.4 درصد تعداد و 47 درصد مبلغ چک های وصولی و 34 درصد تعداد و 52.1 درصد مبلغ چک های برگشتی بوده است.
در تیر ماه ۱۴۰۴ که در آن جنگ ۱۲ روزه رخ داده است مبلغ چک‌های برگشتی معادل ۲۲.۶ درصد مبلغ چک‌های مبادله‌ای بوده است و تعداد آن نیز معادل ۱۴.۵ درصد تعداد چک‌های مبادله‌ای اعلام شده است. به عبارت دیگر مبلغ چک‌های وصولی در تیر ۱۴۰۴ معادل ۷۰۶ هزار میلیارد تومان و مبلغ چک‌های برگشتی نزدیک به ۲۰۷ همت بوده است.‌ از نظر تعدادی نیز تعداد چک‌های وصولی معادل ۸ میلیون و ۲۹۱ هزار فقره بوده و تعداد چک‌های برگشتی معادل یک میلیون و ۴۰۹ هزار یا ۱۴.۵ درصد تعداد چک‌های مبادله ای در تیر ماه ۱۴۰۴ بوده است.

94 درصد چکهاي برگشتي به خاطر کسری موجودی بوده است
درآبان ماه 1404، درکل کشور حدود 739 هزار فقره چک به ارزش بالغ بر163 هزار ميليارد تومان به دليل کسری يا فقدان موجودی برگشت داده شده است. 97.2 درصد تعداد و 93.7 درصد مبلغ به دلیل کسری يا فقدان موجودی بوده است.

چکهاي رمزدار وصولي
درآبان ماه 1404، درکل کشور بيش از133هزارفقره چک رمزدار به ارزشي بالغ بر161 همت وصول شد. در استان تهران حدود 46 هزارفقره چک رمزدار به ارزش حدود 97 همت وصول شد. یعنی 34.4 درصد تعداد چک رمزدار معادل 60.4 درصد ارزش چک های رمزدار در تهران بوده است.

مبلغ تراکنش های بانکی دو برابر مبلغ مبادله چک بوده است

در آبان 1404، طبق اعلام بانک مرکزی و شاپرک، در مقابل 8.1 میلیون مبادله چک به ارزش 1134 همت، در بازار تراکنش های الکترونیکی بانک ها و شرکت های پرداخت از طریق کارت، اینترنت و موبایل نیز 4.5 میلیارد تراکنش به مبلغ 2227 همت انجام شده است. به عبارت دیگر، مبلغ مبادله چک ها در اقتصاد و تجارت، اکنون به میزان 51 درصد مبلغ تراکنش های الکترونیکی است یا مبلغ تراکنش های بانکی دو برابر مبلغ مبادله چک در اقتصاد ملی است.