رشد نقدینگی، پایه پولی، بدهی دولت و بانک ها ریشه های تورم در 1404 / رشد بالای 50 درصدی پایه پولی دریکسال اخیر/ افزایش روزانه 12.5 همت نقدینگی در سه ماهه پاییز عامل تورم 1404

اقتصاد گردان – محسن شمشیری 
تورم شدید ماهانه 8.4 درصدی بهمن 1404 نسبت به ماه قبل، تورم نقطه به نقطه 62 تا 68 درصدی اعلام شده توسط بانک مرکزی و مرکز آمار ایران و تورم دوازده ماهه 46 درصدی، نتیجه رشد پایه پولی و نقدینگی، بدهی دولت به بانک مرکزی و بانک ها و بدهی بانک ها در سال 1404 بوده است. براین اساس تورم بدون مهار نقدینگی و پایه پولی و اجزای آن یعنی بدهی بانک ها و بدهی دولت امکان پذیر نیست.
براساس گزارش 9 ماهه 1404 بانک مرکزی، بدهی 1264 همتی بانک ها به بانک مرکزی، بدهی 774 همتی دولت به بانک مرکزی، بدهی 1669 همتی دولت به بانک ها، رشد 37 درصدی مطالبات معوق بانک های غیر دولتی، بدهی 599 همتی دولت به بانک های خصوصی، بدهی 305 همتی دولت به بانک های تخصصی، بدهی 765 همتی دولت به بانک های تجاری دولتی و رشد 9 ماهه آنها، نشان دهنده وضعیت شاخص های پولی و بانکی در یکسال اخیر است. 
نقدینگی کشور طی سه ماه پاییز 1404 روزانه 12511 میلیارد تومان، در 9 ماه نخست 1404 روزانه 12205 میلیارد تومان و در یکسال منتهی به آذر 1404 روزانه 10770 میلیارد تومان افزایش داشته است.
به عبارت دیگر حجم نقدینگی در یکسال اخیر حدود 3931 همت، در 9 ماه نخست 3368 همت و در سه ماه پاییز 1404 حدود 1126 همت افزایش داشته است. 
نقدینگی در 9 ماه نخست رشد 33.1 درصدی و در یکسال اخیر رشد 40.9 درصدی داشته و از 9603 همت در آذر 1403 به 10166 همت در اسفند 1403 و 13534 همت در آذر 1404 رسیده و رشد نقدینگی روزانه در 9 ماه نخست 1404 معادل 12205 میلیارد تومان بوده است. 

رشد بالای 50 درصدی پایه پولی دریکسال اخیر
پایه پولی نیز رشد 34.3 درصدی در 9 ماه نخست و 50.1 درصدی در یکسال اخیر داشته و از 1216 همت در آذر1403 به 1359 همت در اسفند 1403 و 1826 همت در آذر 1404 رسیده است.
مهمترین عامل رشد پایه پولی و نقدینگی و تورم رشد مطالبات بانک مرکزی از بانک ها است که با رشد 8.1 درصدی در 9 ماه نخست 1404و 53.7 درصدی در یکسال اخیر مواجه بوده و به 1264 همت رسیده است. همچنین خالص دارایی خارجی بانک مرکزی نیز 3634 همت گزارش شده که رشد 14 درصدی در 9 ماه نخست 1404 و رشد 38.3 درصدی در یکسال اخیر داشته است. 

افزایش روزانه 12.5 همت به نقدینگی در سه ماهه پاییز 1404
نقدینگی از رقم 12408 همت در شهریور به 13534 همت در آذر 1404 رسیده و طی این سه ماه روزانه 12511 میلیارد تومان اضافه شده است. 

سهم 25 درصدی اسکناس و چک از نقدینگی
از رقم نقدینگی پول معادل 3385 همت با رشد 44 درصدی در یکسال اخیر و سهم 25 درصدی از نقدینگی بوده که شامل اسکناس223 همت با رشد 49 درصدی دریکسال اخیر و معادل 1.6 درصد نقدینگی است، همچنین سپرده دیداری یا چک 3162 همت با رشد 44 درصدی دریکسال اخیر و سهم 23.4 درصدی از نقدینگی اعلام شده است. 

سهم 20 درصدی سپرده سه ساله از نقدینگی 
شبه پول یا سپرده های کوتاه مدت و بلندمدت نیز 10149 همت با رشد 39.8 درصدی اعلام شده که سهم 75 درصدی از نقدینگی دارد. قرض الحسنه پس انداز 1595همت با رشد 55 درصدی و سهم 11.8 درصدی از نقدینگی، کوتاه مدت 2787 همت با رشد 41 درصدی و سهم 20.6 درصدی از نقدینگی، سپرده یکساله 2471 همت با رشد 63 درصدی و سهم 18.3 درصدی از نقدینگی، دوساله 210 همت، سه ساله 2666 همت با رشد 25 درصدی و سهم 19.7 درصدی از نقدینگی، چهارساله 30 همت، پنج ساله 6 همت، متفرقه 381 همت با رشد 56 درصدی و سهم 2.8 درصدی از نقدینگی بوده است. 

بدهی 2694 همتی بخش دولتی به سیستم بانکی 
بدهی بخش دولتی به بانک ها و بانک مرکزی در آذرماه 1404 به 2694 همت رسیده که رشد 47.4 درصدی در یکسال اخیر و 15.6 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. 
از این رقم بدهی دولت به بانک ها و بانک مرکزی، به 2443 همت رسیده که رشد 50.7 درصدی دریکسال اخیر و 39.7 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. بدهی شرکت های دولتی به بانک ها و بانک مرکزی نیز 251 همت بوده که رشد 1.1 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است.

بدهی 774 همتی دولت به بانک مرکزی 
بدهی دولت به بانک مرکزی 774 همت بوده که رشد 87.5 درصدی در یکسال و 60.4 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. 
بدهی شرکت های دولتی به بانک مرکزی 184 همت بوده که رشد 15.8 درصدی در یکسال اخیر داشته است. 

بدهی 1264 همتی بانک ها به بانک مرکزی
بدهی بانک ها به بانک مرکزی 1264همت بوده که رشد 53.7 درصدی در یکسال و 8.1 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. 
بدهی بانک های تجاری دولتی به بانک مرکزی 529 همت با رشد 74.2 درصدی در یکسال اخیر و 39.4 درصدی در 9 ماه نخست 1404 اعلام شده است. 
بدهی بانک های تخصصی به بانک مرکزی 175 همت با رشد 24.3 درصدی در یکسال اخیر اعلام شده است.
 بدهی بانک های غیر دولتی به بانک مرکزی 559 همت با رشد 48.3 درصدی در یکسال اخیر اعلام شده است.

دور و تسلسل و زنجیره بدهی دولت به بانک ها و بدهی بانک ها و دولت به بانک مرکزی
بدهی 1669 همتی دولت به بانک ها و بدهی 773 همتی دولت به بانک مرکزی موجب شده که بانک ها نیز برای تامین کسری منابع خود، با اضافه برداشت از بانک مرکزی نیاز خود را تامین کنند و این دور و تسلسل زنجیره وار باعث رشد بدهی بانک ها به بانک مرکزی به مبلغ 1264 همت شده است. 

بدهی 765 همتی دولت به بانک های تجاری دولتی
بدهی دولت به بانک های تجاری 765 همت با رشد 44.5 درصدی یکساله و 18.5 درصدی 9 ماه نخست 1404 بوده است. 
بدهی بانک های تجاری به بانک مرکزی 529 همت با رشد 74.2 درصدی در یکسال اخیر و 39.4 درصدی در 9 ماه نخست 1404 اعلام شده است. مقایسه دو رقم بدهی دولت به بانک های تجاری دولتی و بدهی بانک های تجاری دولتی به بانک مرکزی نشان دهنده رابطه نزدیک این پدیده است و دولت به جای آنکه از بانک مرکزی استقراض کند، به بانک ها بدهکار شده و بانک ها به بانک مرکزی بدهکار شده اند.

بدهی 305 همتی دولت به بانک های تخصصی
بدهی دولت به بانک های تخصصی 305 همت با رشد 26 درصدی یکساله و 40.7 درصدی 9 ماه نخست 1404 بوده است. 
بدهی بانک های تخصصی به بانک مرکزی 175 همت با رشد 24.3 درصدی در یکسال اخیر اعلام شده است. مقایسه دو رقم بدهی دولت به بانک های تخصصی و بدهی بانک های تخصصی به بانک مرکزی نشان دهنده رابطه نزدیک این پدیده است و دولت به جای آنکه از بانک مرکزی استقراض کند، به بانک ها بدهکار شده و بانک ها به بانک مرکزی بدهکار شده اند.

بدهی 599 همتی دولت به بانک های خصوصی
بدهی دولت به بانک های خصوصی و غیر دولتی 599 همت با رشد 37.3 درصدی یکساله و 48.3 درصدی 9 ماه نخست 1404 بوده است. 
بدهی بانک های تجاری به بانک مرکزی 559 همت با رشد 48.3 درصدی در یکسال اخیر اعلام شده است.
مقایسه دو رقم بدهی دولت به بانک های غیر دولتی و بدهی بانک های غیر دولتی به بانک مرکزی نشان دهنده رابطه نزدیک این پدیده است و دولت به جای آنکه از بانک مرکزی استقراض کند، به بانک ها بدهکار شده و بانک ها به بانک مرکزی بدهکار شده اند. 

رشد 37 درصدی مطالبات معوق بانک های غیر دولتی
همچنین با توجه به مانده 10972 همتی تسهیلات بانک ها، مطالبات معوق بانک ها نیز رشد بالایی دارد و به رقم 1115 همت در آذر 1404 با رشد 33.8 درصدی در 9 ماه نخست 1404 رسیده و سهم آن از مانده تسهیلات بانک ها به رقم 10.2 درصد رسیده است. از این رقم مطالبات معوق بانک های تجاری 169 همت با رشد 22 درصدی، مطالبات معوق بانک های تخصصی 105 همت با رشد 29.3 درصدی، مطالبات معوق بانک های خصوصی و غیر دولتی و اصل 44 به 840 همت با رشد 37.1 درصد در 9 ماه نخست 1404 رسیده است. 
 
بدهی 1669 همتی دولت به بانک ها 
بدهی دولت به بانک ها 1669 همت بوده که رشد 38.2درصدی در یکسال و 31.8 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. 
بدهی شرکت های دولتی به بانک ها 67همت بوده که رشد 33.5 درصدی در 9 ماه نخست 1404 داشته است. 

تورم در بهمن 1404
 پس از سال ها توقف در اعلام آمار تورم از آبان 98 و حداقل عدم اعلام آمار تورم از اسفند 1404 تاکنون، سرانجام بانک مرکزی بر مبنای سال پایه 1400، نرخ تورم جدید در بهمن ماه 1404 را اعلام کرد. 
براساس اعلام بانک مرکزی، شاخص تورم بهمن ماه 1404 به 558.1 رسید و در نتیجه تورم ماهانه 8.4 درصد، تورم نقطه ای یا نسبت به بهمن 1403 معادل 62.2 درصد، تورم دوازده ماهه 46.3 درصد اعلام شده است. 
اکنون باید منتظر ماند تا میزان شاخص تورم برای ماه های قبل، سال های قبل و حداقل برای یک دوره 80 ساله بر مبنای 1400 اعلام شود تا امکان مقایسه شاخص ها و تورم فراهم شود. 
تورم یک ماهه خوراکی ها 14.7 درصد، دخانیات 27.4 درصد، پوشاک و کفش 7.5 درصد، اثاث و لوازم خانگی 13.5 درصد، رستوران و هتل 16.7 درصد، اعلام شده است.