از رسوب کالا در گمرکات تا عدم بازگشت ارز صادرات نشانه بی عملی مدیران و نبود جسارت و انگیزه است

اقتصاد گردان – 
یکی از موضوعاتی که سعید لیلاز کارشناس اقتصادی در گفت وگوی اخیر با خبرآنلاین انجام داده به موضوعات رسوب کالا در گمرکات، ضعف مدیریت، بی عملی مدیران و نبود جسارت، اراده و انگیزه در تصمیم گیران، بیش اظهاری، کم اظهاری، آمارهای غیر واقعی از واردات و صادرات و مشکلات مختلف تجارت خارجی، گمرکات، عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات، عدم پیگیری خروج ارز و... اشاره دارد. موضوعاتی که رسانه های مختلف در هشدارها، گزارش ها و خبرهای مختلف خود در یک دهه اخیر به آن پرداخته و متاسفانه دولت و نهادهای نظارتی به آن بی توجه بوده اند. در حالیکه به عقیده کارشناسان اقتصادی، توجه به آنها می توانست به بسیاری از مشکلات حال حاضر کشور و گشایش در چالش های موجود کمک کند.  
 لیلاز در این گفت وگو اعلام کرد: باید جلوی غارت منابع ارزی و خروج ارز را بگیریم و دلایل عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات را بررسی کنیم.
امروز همچنان عده‌ای به شکل‌های مختلف به دنبال خروج ارز، خلق پول از طریق بانک ها، آمارسازی غیر واقعی از واردات و صادرات و دسترسی به ارز دولتی هستند. 
دولت اعلام کرده ۷۰ میلیارد دلار مجوز واردات صادر کرده در حالی که واقعیت آن شاید ۵۰ میلیارد دلار هم نباشد. اکثر آن بیش اظهاری است تا دلار بگیرند و خروج ارز داشته باشند. صادرات نیز دچار بیش اظهاری است. غارت اقتصاد به تمام اجزا رسوخ کرده و از توزیع بنزین تا ارز و واردات و صادرات وارد شده است.
در واردات، صادرات و... همچنان بیش بود ارزش و کم اظهاری و بیش اظهاری داریم. اگر اقتصاد جنگی است چرا مانند اقتصاد در شرایط جنگ برخورد نمی شود؟ چرا قاطع عمل نمی شود؟
جنگ فقط در حوزه نظامی است در حوزه اقتصاد، جنگ نداریم. اگر فکر می کنید که اقتصاد جنگی است برخورد قاطعانه و عملی انجام دهید.
چرا تجارت خارجی کشور یکسال به 97 میلیارد دلار رسید، بعد زیر 100 میلیارد دلار رسید و بعد در زیر 200 میلیارد دلار متوقف شد و... ؟ چون یک نیروی داخلی شامل گروه ها و طبقه خاص رانت خوار، بیماری های ساختاری، ناترازی ها، نبود اصلاحات، بی عملی مدیران و... باعث می شود که تجارت خارجی و تولید و صادرات در جایی متوقف شود و ظرفیت رشد بیشتر نداشته باشد و گویی مانع رشد و توسعه می شود. 

مدیران  باید جسارت و اراده اجرا را داشته باشند اما اگر جسارت و اراده نداشته باشند نمی‌توانند مشکل را حل کنند. همه راه حل‌ها را می‌دانند و ما مشکل دانایی نداریم بلکه مشکل این است که جسارت و اراده اجرا نداریم به دلیل مشکل مشروعیت، قادر به اجرای برخی برنامه‌ها نیستند.
من دو دستگاه آمبولانس وارد کردم که ۲۰۰ سی سی بالاتر از حجم مصوب دولت است. تمام مدیران مربوطه در دستگاه مربوطه می گویند که ترخیص آن غیر ممکن است و می‌گویند که ما را با دستگاه امنیت و با سازمان بازرسی در نیانداز. یعنی جسارت و انگیزه و اراده تصمیم گیری وجود ندارد. 
یک بار رئیس جمهور سوال کرد که چرا ۱۴۰ هزار کانتینر در گمرکات بندرعباس قبل از انفجار رسوب کرده است ؟ اما کسی جواب او را نداد. زیرا مدیران انگیزه و حوصله پاسخگویی به رئیس جمهور را ندارند که به چه دلیل این همه کانتینر در گمرکات رسوب کرده است. خود رئیس جمهور نیز دلیل این امر و رسوب کانتینرها را پیگیری نکرده است زیرا آنها به اندازه‌ای مشکلات و مسائل جزئی دارند که به این مسائل نمی‌پردازند. 
همین جا تاکید کنیم که وقتی ۱۴۰ هزار کانتینر در گمرکات رسوب کرده به این معنی است که تحریم مانع آن نبوده است و مسئله ما تحریم نبوده بلکه نبود جسارت تصمیم گیری و اراده و انگیزه کافی برای ترخیص کانتینرهاست.
تحریم مانع هست مشکل هست اما وقتی جسارت و اراده و انگیزه در مدیران اجرایی را نه به خاطر نداشتن دانش بلکه بنا به مصالح مختلف نداریم مشکلات بیشتر می‌شود. نظر دادن به رئیس جمهور و به بقیه مدیران نتیجه‌ای ندارد چون خود آنها می‌دانند مشکل کجاست. 
در بهترین سال اجرای برجام حجم تجارت خارجی کشور ۱۹۷ میلیارد دلار بود. این رقم در سال ۱۴۰۳ و با وجود تحریم‌ها به ۲۰۴ میلیارد دلار رسید. تمام آثار تحریم و کرونا در سال ۱۴۰۰ پشت سر گذاشته شد. رقم تولید ناخالص داخلی کشور در سال ۱۴۰۰ از بهترین سال یعنی سال ۹۶ جلو زد.
کسانی که به مسئله تحریم بیش از اندازه اهمیت می‌دهند در واقع به حاکمیت مشروعیت می‌دهند که این وضعیت را ادامه دهد. یعنی مشکل با کوتاه آمدن در مقابل آمریکا و یا رفع تحریم‌ها حل نمی‌شود بلکه موضوع اصلی مسائل داخلی و نبود مدیریت و غیره است. 
اگر اقتصاد ایران بخواهد به سال ۱۳۹۰ برگردد که ۱۲۰ میلیارد دلار نفت فروختیم و ۹۷ میلیارد دلار واردات داشتیم اما رشد اقتصادی فقط 3.5 درصد بود، باید قیمت نفت به ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار برسد تا بتوانیم نیازهای داخلی را تامین کنیم. معنای این حرف آن است که شرایط امروز با سال ۱۳۹۰ متفاوت است و شرایط ثابت نیست حتی اگر تحریم‌ها رفع شوند ما به وضعیت قبلی برنمی‌گردیم. 
در واقع تحریم‌ها چیزی جز افزایش هزینه‌ها یا تعرفه‌های واردات نیست. آمریکا عملاً تعرفه‌هایی که بر کشورهایی مثل چین بسته بیشتر از هزینه‌های تحریم ایران بوده است و این یک جنگ تجاری جهانی است. تنها ایران است که موضوع تحریم را تا این حد بزرگنمایی کرده است. 
اگرچه جلوی فروش نفت و کشتی‌های نفتی را می‌گیرند اما با این حال ما در سال گذشته ۶۳ میلیارد دلار صادرات نفت داشتیم. البته در بازگشت ارز حاصل از صادرات مشکلاتی وجود دارد.‌
تحریم اثرگذار هست اما اصل مشکل نیست. اصل مشکل منافع است که یک عده با هم نشستند روی سفره و با هم می‌خورند و حاضر نیستند که دست به تغییر سیستم و فضای کسب و کار موجود بزنند.
چرا جراحی‌های عمیق انجام نمی شود؟ زیرا ساختار اقتصاد فاسد شده است. مثال تاریخی بزنم. در اواخر دوره صفویه بخش عمده‌ای از نیروهای حکومتی به دنبال آن بودند که کاروان حج داشته باشند.  چون مسئله کشور خروج طلا از کشور بود و آنها تحت عنوان موضوع کاروان حج به دنبال خروج طلا از کشور بودند.حکومت نمی‌توانست جلوی آنها را بگیرد چون این کاروان‌ها و افراد جزئی از خود حکومت بودند.

به نظر می‌رسد که خطوط کلی تاریخ مثل هم است و در هر دوره‌ای تکرار می‌شود. بر این اساس در سال ۹۶ اعلام کردم که نظام جمهوری اسلامی به جایی رسیده که باید بین خود نظام و اجزای نظام یکی را انتخاب کند.‌ امروز به این نقطه رسیده‌ایم که هنوز نظام بین حفظ نظام و اجزای نظام به نتیجه نرسیده است تا جلوی این ویژه خواری موجود در کشور را بگیرند. 
در ۶ سال گذشته ما حدود ۱۲۰ میلیارد دلار خروج ارز حاصل از صادراتی داشته ایم که ارز آن وارد کشور نشده و به کشور برنگشته است.

اقتصاد غارت شده
 فکر می‌کنید که کشور چگونه ورشکسته می‌شود؟ الان اگر این ۱۲۰ میلیارد دلار را داشتیم صد مشکل ما را حل می‌کرد. همین امروز نیز این موضوع در حال تکرار است. مابه التفاوت نرخ بهره بانکی با نرخ تورم موجب می‌شود که این غارت اتفاق بیفتد. همچنین غارت از طریق خروج سرمایه در حال رخ دادن است.
غارت در اختصاص دلار رانتی ارزان‌تر از بازار به نهاده‌های دامی در حال رخ دادن است. اما با وجود اختصاص دلار ارزان به نهاده‌های دامی و مواد غذایی، باز هم نرخ تورم مواد غذایی دو برابر نرخ تورم سایر کالاهاست. چرا با وجود اختصاص دلار ۲۸۵۰۰ تومانی در سال‌های اخیر شاهد نرخ تورم بالاتر مواد غذایی، نسبت به سایر کالاها هستیم؟
اما متاسفانه عده‌ای همین دلار ۲۸۵۰۰ تومانی را بین ۱۳۰ تا ۱۶۰ هزار تومان می‌فروشند و کسانی که این کارها را انجام می‌دهند همگی از اجزای نظام هستند.
ما شاهد هستیم که یغه کسانی که حدود ۵۰۰ هزار دلار تا یک میلیون دلار رفع تعهد ارزیشان به تاخیر افتاده را می‌گیرند اما به کسانی که میلیاردها دلار تاخیر در رفع تعهد ارزی دارند کاری ندارند.
 در یکی از شرکت‌های فولادسازی در سال ۱۴۰۰ حدود ۹۰ همت سود خالص داشته است اما امروز اگر بررسی کنیم یک دهم آن مقدار هم نیست.
در سال 1927 یکی از متفکران اعلام کرد که بروکراسی اتحاد شوروی را خواهد خورد و باعث فروپاشی شد و... در حکومت های انقلابی، نوعی بروکراسی به تدریج مانع بزرگ رشد و توسعه می شود.
توجه به معیشت مردم در کنار کنترل تورم و اصلاح قیمت ها امکانپذیر است وسیستم آن را برای حفاظت از معیشت مردم داریم. تعیین دستمزد زیر نرخ تورم ۲۱ میلیون خانوار را به زیر خط فقر منتقل می کند. غارت مردم توسط بانک های ناتراز و بدهکاران بزرگ بانکی انجام می شود. مشکل تورم از غارت منابع توسط بانک های ناتراز و رشد نقدینگی است. 70 درصد دارایی های بانک ها موهوم است. دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست.
سیستم رانتی موجود، افراد وفادار و حامی دولت رانتی ایجاد می کند و نظام باید بین حفظ حکومت و حفظ افراد وفادار که به دنبال رانت هستند یکی را انتخاب کند. بروکراسی مانع بزرگ کارها و اقتصاد است. تحریم مسنله اصلی نیست اصل مشکل منافع و بی عملی مدیران و نداشتن جسارت آنها است که باعث می شود از ترس بروکراسی و دستگاه های نظارتی براساس مصالح عمل کنند. ما مشکل دانایی و اقتصاد دان نداریم. مشکل منافع داریم.
رفع تحریم ها اثر موقتی بر اقتصاد دارد  و رشد مثبت برای 65 ماه در شرایط تحریم داشته ایم. دلار آزاد تنها 5 درصد بازار است و نتیجه تورم است و اثری بر اقتصاد ندارد. 
بدون آزادسازی امکان رشد اقتصادی و خصوصی سازی وجود ندارد. مشکل خصوصی سازی و انتقال منابع مردم به گروه های خاص مشکل را حل نمی کند. عده ای به دنبال یک بناپارت هستند تا به اقتصاد نظم بدهد.