رشد دستمزدها و حقوق ها باید متناسب با تورم باشد/ باید جلوی غارت ارزی را بگیریم

اقتصاد گردان - در روزهایی که فشار اقتصادی، نرخ دلار، رقم تورم و آینده بودجه، نقل همه محافل -حتی خانوادگی- است، علیرضا معزی و محمد مهاجری دوعضو شورای سردبیری خبرآنلاین میزبان سعید لیلاز کارشناس اقتصادی در اتاق سردبیری بوده اند و موضوعات مختلف اقتصادی، از جمله ریشه ناترازی ها، تورم، عملکرد مدیران و راهکارهای رفع مشکلات اقتصادی را مورد بررسی قرار داده اند.
سعید لیلاز در این گفت وگو به نکات مختلفی اشاره دارد: 
 توجه به معیشت مردم در کنار کنترل تورم و اصلاح قیمت ها امکانپذیر است وسیستم آن را برای حفاظت از معیشت مردم داریم. تعیین دستمزد زیر نرخ تورم ۲۱ میلیون خانوار را به زیر خط فقر منتقل می کند. غارت مردم توسط بانک های ناتراز و بدهکاران بزرگ بانکی انجام می شود. مشکل تورم از غارت منابع توسط بانک های ناتراز و رشد نقدینگی است. 70 درصد دارایی های بانک ها موهوم است. دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست.
سیستم رانتی موجود، افراد وفادار و حامی دولت رانتی ایجاد می کند و نظام باید بین حفظ حکومت و حفظ افراد وفادار که به دنبال رانت هستند یکی را انتخاب کند. بروکراسی مانع بزرگ کارها و اقتصاد است. تحریم مسنله اصلی نیست اصل مشکل منافع و بی عملی مدیران و نداشتن جسارت آنها است که باعث می شود از ترس بروکراسی و دستگاه های نظارتی براساس مصالح عمل کنند. ما مشکل دانایی و اقتصاد دان نداریم. مشکل منافع داریم.
رفع تحریم ها اثر موقتی بر اقتصاد دارد  و رشد مثبت برای 65 ماه در شرایط تحریم داشته ایم. دلار آزاد تنها 5 درصد بازار است و نتیجه تورم است و اثری بر اقتصاد ندارد. 
بدون آزادسازی امکان رشد اقتصادی و خصوصی سازی وجود ندارد. مشکل خصوصی سازی و انتقال منابع مردم به گروه های خاص مشکل را حل نمی کند. عده ای به دنبال یک بناپارت هستند تا به اقتصاد نظم بدهد.
روش های قبلی جوابگو نیست
هر بامداد که بیدار می‌شویم جمهوری اسلامی شامل نهادهای امنیتی و نظارتی و دولت، دغدغه ای جز اقتصاد ندارد از روشی می‌خواهد مشکلات را حل کند که این روش دیگر جواب نمی‌دهد و برای امروز مناسب نیست. ۲۰ سال پیش جواب می‌داد اما برای امروز مناسب نیست. صبح تا شب جلسات اقتصادی دارند اما روش‌های دم دستی و غیر موثر را انتخاب می‌کنند. 
چند درصد جلسات دولت و نهادها و سازمان‌ها غیر اقتصادی است؟ و اصلاً موضوع غیر اقتصادی شامل چه مواردی است؟ مثلاً حجاب که کار دولت نیست ومسئله امنیت که در اختیار دولت نیست. بنابراین اکثر جلسات اقتصادی است اما نتیجه ای ندارد. انگیزه و اراده و جسارت کافی و سیاست درست به همراه ندارد. 

بروکراسی مانع بزرگ کارها
با روش‌های کهنه نمی‌توان مشکلات امروز را حل کرد و این روش‌ها متناسب با شرایط امروز اقتصاد ما نیست. در شرایطی که بحران‌هایی از بیرون به ما تحمیل شده مثل خطر جنگ و تحریم‌ها، با روش معمولی نمی‌توان مشکل را حل کرد. فرض کنید که شما یک خودرو وارد کرده‌اید می‌خواهید از اداره استاندارد تاییدیه و مجوز بگیرید. روش دریافت مجوز در شرایط جنگی با شرایط غیر جنگی مطلقا متفاوت نیست. در حالی که باید متفاوت باشد. کسانی که کارهای اجرایی عملی انجام می‌دهند می‌دانند که صبح تا غروب با بروکراسی ایرانی می‌جنگند. این بروکراسی باید با شجاعت و انگیزه حل شود وگرنه باعث بی عملی می شود و کارها پیش نمی رود. 
تحریم مشکل اصلی ما نیست زیرا قبل از اینکه مسئله تحریم مطرح شود بروکراسی مانع بزرگ کارهاست. مثلاً کالا وارد بنادر می‌شود و چند ماه در بنادر منتظر می‌ماند تا ترخیص شود. اگر موضوع تحریم مطرح باشد اساساً کالا به بنادر ایران نمی‌رسد. کالایی به بنادر ایران رسیده یعنی از تحریم عبور کرده است.
این سوال مهم مطرح است که چرا تلاش‌های دولت‌ها به نتیجه نمی‌رسد؟
معزی: موضوع این است که امروز وقتی نوسانات شدید ارزی داریم گویا که دولت و بانک مرکزی پذیرفته وکسی اقدامی نمی‌کند در حالی که در دوره آقای هاشمی رفسنجانی بعد از واکنش‌های شدید، رئیس جمهور اعلام کرد که نرخ ارز تثبیت شده و نرخ را اعلام کرد. در دولت امروز و دولت قبل جلوی این نوسانات شدید را نگرفتند و گویا پذیرفتند که این وضعیت باید ادامه داشته باشد و مردم خودشان مشکلشان را حل کنند. 
لیلاز: دلیل این موضوع را باید با مقامات بانکی و دولت مطرح کنیم و آنها توضیح دهند که به چه دلیل نوسانات شدید نرخ ارزی داریم. اگر قرار باشد که نرخ ارز را سرکوب کنیم و جمشید بسم الله را به زندان بیندازیم و رفتارهای اینگونه داشته باشیم جواب نمی‌دهد این‌ها روش‌های قدیمی است برای امروز نتیجه ندارد. 

 غارت ارزی
براین اساس باید جلوی غارت منابع ارزی و خروج ارز را بگیریم و دلایل عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات را بررسی کنیم.
وقتی تورم زیاد می‌شود نشانه آن است که تقاضای کل افزایش یافته و نشانه رشد نقدینگی و تورم است. دولت‌ها ممکن است بتوانند کاری انجام بدهند و ممکن است نتوانند مانع تورم شوند.

مشکلات عمیق تر در دولت پزشکیان
 در دولت آقای رئیسی در سال ۱۴۰۱ نرخ تورم رکورد شکست. در دولت آقای پزشکیان هنوز باید فرصت داده شود تا بتواند با اقداماتی به ساماندهی اقتصاد بپردازد. 
در دولت آقای پزشکیان تعداد بحران‌ها و عمق آنها نسبت به دولت‌های قبلی از جمله دولت آقای رئیسی و دولت آقای خاتمی افزایش یافته است.
دولت آقای خاتمی از پایان سال دوم به تدریج نتیجه گرفت و توانست کارهایی انجام دهد و در مجموع بهترین دولت بعد از انقلاب بود.
در دولت آقای پزشکیان بحران‌ها بیشتر و عمیق‌تر است و دغدغه اقتصاد نیز دارد اما چرا نمی‌تواند جراحی کند چون مشروعیت جمهوری اسلامی به کف تاریخی خود رسیده است. 
در مورد مسائل اقتصادی آنچنان به مسائل جزئیات آن می‌پردازند که آن مسئله موضوعیت خود را از دست می‌دهد. 

شن ریزه ها نمی توانند کوه سنگ را جابجا کنند
ایران امروز هرچه هست ایران دستگاه امنیتی است. یعنی هرچه هست خوب یا بد محصول دستگاه امنیتی است. زیرا در گزینش‌ها، برخوردهای دستگاه‌های امنیتی و نظارتی، به گونه‌ای عمل کردند و صافی‌ها را آنچنان تنگ گرفتند که عملاً شن ریزه از آن عبور کرده است و افراد درشت و نخبه و کارآمد عبور نکردند. در نتیجه شن ریزه نمی‌تواند در مورد مشکلات کوه سنگ تصمیم بگیرد و از نظر اداری انگیزه و توانایی کافی برای حل مشکلات را ندارند.
به هر حال از نظر تاریخی جمهوری اسلامی به کف مشروعیت خود رسیده است و در حالی که انتظار می‌رود اقدامات غول آسا وجراحی‌های بزرگ برای اقتصاد خود انجام دهد به قدری وقت برای رفع مشکلات صرف می‌کند که آن مسئله موضوعیت خود را از دست می‌دهد. 

بی عملی در قیمت حامل های انرژی
دولت با وجود ۱۶ ماه زمامداری هنوز برای حامل‌های انرژی تصمیمی نگرفته است در حالی که قبل از انتخابات می دانست که باید در مورد قیمت بنزین و برق و گاز و سایر حامل‌های انرژی تصمیم‌گیری کند. در نتیجه این بحران همچنان ادامه دارد. 
اگر قیمت سوخت متناسب با تورم از ابتدا افزایش پیدا می‌کرد حالا بحران و کسری سوخت و بودجه و آلودگی هوا و مشکلات دیگر کمتر بود. این افزایش اخیر عملاً کمکی به حل بحران نمی‌کند. 

رشد دستمزدها و قیمت ها متناسب با تورم
البته من موافق افزایش قیمت‌ها و تورم نیستم اما قیمت‌ها به صورت نسبی باید درست و متناسب با تورم باشد. اگر ما نمی‌توانیم تورم را کنترل کنیم باید دستمزدها و قیمت کالاها و خدمات را متناسب و تورم افزایش دهیم. 
اما اگر قرار است که قیمت‌ها افزایش نیابد باید تورم را کنترل کنید. نمی‌شود سالی ۴۰ درصد تورم داشته باشیم و قیمت ها ثابت باشد حتما مشکل درست می کند. از سال ۹۸ تاکنون هیچ افزایشی در قیمت سوخت نداشته باشیم. در نتیجه روزی ۳۰ میلیون لیتر قاچاق می‌شود و ۳۰ میلیون لیتر هدر می‌رود و به دلیل ارزانی قیمت بنزین و سوخت رفتار رانندگان و مردم و استفاده از خودروهای شخصی و ترافیک موجود حاصل از آن درست نیست. 
این ترافیک شدید و استفاده از خودروهای شخصی و رفتار مردم و آلودگی حاصل از آن به خاطر آن است که قیمت بنزین و سوخت ارزان بوده است.
به هر حال قابل پیش بینی بود که دولت در یک دایره بسته تصمیم گیری بیفتد و نتواند مشکلات اقتصادی و تورم را حل کند زیرا با مشکل مشروعیت موجود و عدم امکان افزایش قیمت‌ها مواجه است.