70 درصد دارایی های بانک ها موهوم است دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست / کنترل بانک های ناتراز مانند بانک آینده باید ادامه یابد /دلار آزاد تنها 5 درصد بازار است

اقتصاد گردان - در روزهایی که فشار اقتصادی، نرخ دلار، رقم تورم و آینده بودجه، نقل همه محافل -حتی خانوادگی- است، علیرضا معزی و محمد مهاجری دوعضو شورای سردبیری خبرآنلاین میزبان سعید لیلاز کارشناس اقتصادی در اتاق سردبیری بوده اند و موضوعات مختلف اقتصادی، از جمله ریشه ناترازی ها، تورم، عملکرد مدیران و راهکارهای رفع مشکلات اقتصادی را مورد بررسی قرار داده اند.
سعید لیلاز در این گفت وگو به نکات مختلفی اشاره دارد: 
 توجه به معیشت مردم در کنار کنترل تورم و اصلاح قیمت ها امکانپذیر است وسیستم آن را برای حفاظت از معیشت مردم داریم. تعیین دستمزد زیر نرخ تورم ۲۱ میلیون خانوار را به زیر خط فقر منتقل می کند. غارت مردم توسط بانک های ناتراز و بدهکاران بزرگ بانکی انجام می شود. مشکل تورم از غارت منابع توسط بانک های ناتراز و رشد نقدینگی است. 70 درصد دارایی های بانک ها موهوم است. دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست.
سیستم رانتی موجود، افراد وفادار و حامی دولت رانتی ایجاد می کند و نظام باید بین حفظ حکومت و حفظ افراد وفادار که به دنبال رانت هستند یکی را انتخاب کند. بروکراسی مانع بزرگ کارها و اقتصاد است. تحریم مسنله اصلی نیست اصل مشکل منافع و بی عملی مدیران و نداشتن جسارت آنها است که باعث می شود از ترس بروکراسی و دستگاه های نظارتی براساس مصالح عمل کنند. ما مشکل دانایی و اقتصاد دان نداریم. مشکل منافع داریم.
رفع تحریم ها اثر موقتی بر اقتصاد دارد  و رشد مثبت برای 65 ماه در شرایط تحریم داشته ایم. دلار آزاد تنها 5 درصد بازار است و نتیجه تورم است و اثری بر اقتصاد ندارد. 
بدون آزادسازی امکان رشد اقتصادی و خصوصی سازی وجود ندارد. مشکل خصوصی سازی و انتقال منابع مردم به گروه های خاص مشکل را حل نمی کند. عده ای به دنبال یک بناپارت هستند تا به اقتصاد نظم بدهد.

تاکید بر کنترل تورم در دولت های مختلف 
در دیدار با آقای رئیسی رئیس جمهور قبل، نکاتی را مطرح کردم. 
در اسفند 1400 از سیاست ایران در قبال اکراین به دلیل مسائل ژئو پلیتیک و به نفع ایران دفاع کردم. این به معنای دفاع از روسیه نیست زیرا روسیه یک نظام سرمایه داری بدتر از آمریکاست. البته در دولت رئیسی، فورا از ایران خودرو اخراج شدم، ممنوع الخروج شدم، پرونده... یک نفر از دفتر رئیس جمهور تماس گرفت که من به شکایت شما رسیدگی می کنم و در جلساتی که دعوت کردند گفتند از نظر شما راهکار مسائل اقتصادی چیست؟
توضیح دادم که از 20 مشکل اساسی اقتصاد ایران، من تورم را انتخاب می کنم. چون تورم نقطه اتصال همه مسائل امنیتی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است. بعد از آن مسئله بیکاری مطرح است. 
البته مسئله تورم سخت است باید جراحی دردناک انجام دهیم. خرداد 1403 نیز گفتم که جراحی در دولت پزشکیان سخت است و باید انجام شود. ممکن است یک روز به تاریخ قجر، صفویه و پهلوی برسیم. اولین گام این است که جلوی ناترازی بانک ها را بگیریم.

کنترل بانک های ناتراز مانند بانک آینده 
 انحلال بانک آینده قدم کوچکی بود. باید ناترازی بقیه بانک ها نیز برطرف شود. نباید با بی عملی، مشکلات را سخت تر کنیم. 
ما در ایران باید مدیرعامل بانک و شرکت را تغییر دهیم اما باید شاهد تغییر هم باشیم. در موضوع بانک آینده با وجود تغییر مدیرعامل، چیزی تغییر نکرد و بازهم در دولت روحانی، رئیسی و پزشکیان تنها استقراض کردیم و به سپرده گذاردادیم و مشکل را حل نکردیم و اضافه برداشت ها هر روز بیشتر شد. 

دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست
مقامات بانکی ایران می گویند که دو سوم مشکل نقدینگی و تورم، از ناترازی بانک هاست. آقای سیف اویل امسال گفته 40 درصد دارایی های شبکه بانکی ایران موهوم است. 30 درصد مسموم است. با این وضعیت نمی توان اقتصاد را اداره کرد.
ایران غارت شده و وجود خارجی ندارد. در تاریخ آمده که روز تشییع پیکر امام حسن، از امام حسین سوال کردند که چگونه ای؟ گفت که غارت زده ایم. 
وثایقی از مردم گرفته اند که وجود خارجی ندارد. مثلا چک گرفته اند و وام داده اند و نمی توان آن را وصول کرد. در حالیکه چک به درد کاغذ دیواری کردن می خورد و به کار وصول مطالبات نمی خورد. 

70 درصد دارایی های بانک ها موهوم است
آمار رسمی دولتی این را می گوید. اقتصاد ایران بانک محور است و 70 درصد دارایی های آن موهوم است. بانک های ناتراز، سپرده گذاران را سپر بلا می کنند و بانک مرکزی از ترس اعتراض سپرده گذار، خلق پول می کند و به بانک های ناتراز می دهد. بانک های ناتراز با بهره 36 درصد به برخی سپرده گذاران سود داده اند. عملکرد این گونه بانک ها باعث خلق پول بسیار و قرض گرفتن از بانک مرکزی شده و به رشد نقدینگی منجر شده است. 
تونی بلر در سال 2010 در بریتانیا این کار را انجام داد و تمام بانک های ناتراز را ملی کرد و اصلاحات انجام داد و با سود بالا به آنها پرداخت کرد. چون اقتصاد دارای رشد مثل آمریکا و بریتانیا قادر است که خود را احیا کند و پس از مدتی مشکل حل شد. 
اما در ایران، اقدامی برای مقابله با بانک های ناتراز انجام نشده است. دولت باید اخطار بدهد که حداقل وام در مقابل دارایی موهوم ندهند و قابل وصول باشد. همین امروز نیز وام های موهوم می دهند و بخشی از وثایق قابل وصول نیست. در واردات، صادرات و... همچنان بیش بود ارزش و کم اظهاری و بیش اظهاری داریم. اگر اقتصاد جنگی است چرا مانند اقتصاد در شرایط جنگ برخورد نمی شود؟ چرا قاطع عمل نمی شود؟
جنگ فقط در حوزه نظامی است در حوزه اقتصاد، جنگ نداریم. اگر فکر می کنید که اقتصاد جنگی است برخورد قاطعانه و عملی انجام دهید. 

توجه به معیشت مردم در کنار کنترل تورم و اصلاح قیمت ها
باید موتور خلق پول و نقدینگی خاموش شود. این کار حتما مشکل درست می کند حتما اعتراض ایجاد می شود، اما باید برخورد قاطعانه باشد. اگر رشد نقدینگی متوقف شود، پس از آن می توان با در نظر گرفتن معیشت مردم، اصلاح قیمت ها را به تدریج آغاز کرد. 
آقای دکتر میدری در وزارت رفاه و تامین اجتماعی، کل این سیستم را طراحی کرده و اطلاعات لازم را دارد که چگونه عدالت اجتماعی و یارانه ها و حفظ معیشت مردم را انجام دهد. اگر منابع لازم را داشته باشد می تواند معیشت مردم را حفاظت کند و با کنترل تورم، می توان زمینه اصلاح قیمت ها و جراحی های دیگر را آغاز کرد. 
اگر به قیمت بین المللی به نرخ سه حامل انرژی سالی 20 درصد اضافه کنیم، می توانیم در نقطه شروع به هر ایرانی سالی 24 میلیون تومان یارانه بدهیم. 
روزانه 250 میلیون لیتر بنزین و گازوئیل مصرف می کنیم و رئیس جمهور گفته در مجموع روزانه 8 میلیون بشکه مصرف انواع فرآورده، انرژی، گاز، برق و... داریم که قیمت گذاری درستی ندارد و هدر رفت منابع بسیار داریم که می توانیم از آن پول و درآمد داشته باشیم و خرج معیشت مردم کنیم. 
گفته می شود که سبد خانوار 38 میلیون تومان است که در خانوارها و نقاط مختلف تفاوت هایی دارد. اما باید توجه داشت که با شوک درمانی نمی توان کاری کرد. باید ابتدا موتور نقدینگی خاموش شود زیرا بدون کنترل تورم هیچ اصلاح و جراحی اقتصادی جواب نمی دهد. 
و در مرحله بعد، با اطلاعاتی که در وزارت رفاه داریم یک سیستم منسجم و کارآمد در وزارت رفاه برای ایجاد عدالت اجتماعی ایجاد کنیم و از معیشت مردم حفاظت شود. 
بیمه شده های تامین اجتماعی، بازنشستگی کشوری و.... روی هم 22 میلیون خانوار است که می تواند منابع حاصل از اصلاح قیمت ها را خرج کند. 

دلار آزاد تنها 5 درصد بازار است
اگرچه رشد اقتصادی نزدیک صفر است و نرخ دلار بالا رفته اما نرخ بازار آزاد ارز تعیین کننده کل اقتصاد نیست. حجم بازار آزاد ارز حدود 2 تا 5 درصد کل حجم مبادلات ارزی ایران است که به خاطر بی عملی مسوولان اقتصادی، این وضع را داریم. این 5 درصد شاخص کل اقتصاد نیست. بقیه بازار و مبادله ارز، شامل حواله ها و دلار رسمی و دولتی و نرخ پایین است. اگر موتور نقدینگی و تورم مهار شود می توان قیمت ارز و طلا را نیز مهار کرد. 
تحقیقات یک استاد نشان داده که دلار استفاده شده گاز خانوار ایرانی حدود 1000 تومان است. خیلی از کالاها و خدمات در اقتصاد ایران هنوز به دلار قیمت های بسیار پایین است. بازار آزاد 5 درصدی نباید ملاک همه اقتصاد باشد. 
برخی فکر می کنند که چون دلار بازار آزاد گران شده تورم ایجاد شده است. در حالیکه برعکس، چون تورم و رشد نقدینگی بوده، دلار بازار آزاد بالا رفته و بی عملی مدیران نیز عامل این وضعیت است. 

راهی جز کنترل تورم نیست حتی اگر با مدیران و مجریان برخورد خشن شود
من با شوک درمانی و ایجاد رکود به قیمت کاهش تورم موافق نیستم اما باید به صورت تدریجی این کار انجام شود باید چشم انداز روشن باشد. یک راه بیشتر نمانده و آن کنترل نقدینگی و تورم است. ممکن است با کسانی که مدیر این کار هستند برخورد شود و دچار مشکل شوند. اما راهی غیر از این نیست. 

رفع تحریم ها اثر موقتی بر اقتصاد دارد
بستن رابطه با آمریکا و کارهای دیگر، راه حل سیاسی است و حتما رفع تحریم به اقتصاد کمک می کند اما تعیین کننده و دائمی نیست. یعنی ریشه مشکلات همچنان در داخل است و بعد از رفع تحریم، بازهم در داخل مشکل خواهیم داشت. در اقتصاد باید راهکار اقتصادی داد. 
ما یک نمونه عینی از رفع تحریم ها داریم. در سال اول برجام، رشد اقتصادی 15 درصد بود و از ظرفیت های خالی و کاهش هزینه تحریم استفاده کرد و رشد بالا رفت. اما در سال بعد رشد اقتصادی 3.5 درصد بوده است. چون اقتصاد پس از رفع تحریم ها، با همه مشکلات داخلی خود باقی ماند. بنابراین باید مشکلات اقتصادی در درون حل شود و تنها به رفع تحریم ها نگاه نکنیم. باید ظرفیت داخلی اقتصاد احیا شود. 

چرا تجارت خارجی کشور یکسال به 97 میلیارد دلار رسید، بعد زیر 100 میلیارد دلار رسید و بعد در زیر 200 میلیارد دلار متوقف شد و... ؟ چون یک نیروی داخلی شامل گروه ها و طبقه خاص رانت خوار، بیماری های ساختاری، ناترازی ها، نبود اصلاحات، بی عملی مدیران و... باعث می شود که تجارت خارجی و تولید و صادرات در جایی متوقف شود و ظرفیت رشد بیشتر نداشته باشد و گویی مانع رشد و توسعه می شود. 
در سال 1927 یکی از متفکران اعلام کرد که بروکراسی اتحاد شوروی را خواهد خورد و باعث فروپاشی شد و... در حکومت های انقلابی، نوعی بروکراسی به تدریج مانع بزرگ رشد و توسعه می شود. 
بنابراین وقتی صلح با آمریکا و رفع تحریم امکان پذیر نیست. مجلس موسسان امکان پذیر نیست، باید راه حل اقتصادی بدهیم. باید بروکراسی اداری را برطرف کنیم. راه حل اقتصادی بدهیم. موتور نقدینگی را خاموش کنیم و...

رشد مثبت برای 65 ماه در شرایط تحریم
65 ماه از بهمن 1398 تا خرداد 1404 رشد اقتصادی مثبت بوده، در دولت روحانی، حجم تولید ناخالص داخلی به سال 1396 رسید یعنی به قبل از تحریم های آمریکا رسید. 
کرونا بدترین تجربه در ایران و کشورهای جهان سوم بوده، تحریم ها نیز همین طور سخت ترین تحریم ها بوده است. اما در داخل می توان جلوی فروپاشی را گرفت. از سال 68 تا 86 نرخ متوسط رشد اقتصادی بالاتر از 5 درصد بوده است. در مدت 65 ماه در سال های اخیر رشد اقتصادی مثبت بوده است.