فرصت‌ها و تهدیدهای آتی سهام تشریح شد; بازاری جدید برای کسب سودهای بیشتر

 خبراقتصادی;در این مرحله، معاملات آتی سهام با استفاده از نرم‌افزار یکپارچه معاملات قراردادهای آتی سهام موسوم به سما انجام می‌شد که به‌دلیل فراهم نبودن بستر ارتباطی آن با شبکه گسترده ایستگاه‌های کارگزاری در سراسر کشور، دسترسی معامله‌گران فقط به تالار اصلی (حافظ) محدود بود. دوره دوم معاملات از ابتدای مرداد ۹۰ تا حال حاضر است که در آن فعالیت سامانه معاملات بازار آتی (سما) متوقف شد و با انتقال معاملات قراردادهای آتی به سامانه معاملات بازار نقد، دسترسی همه معامله‌گران توسط ایستگاه‌های خارج از تالار حافظ به آن فراهم شد. اما مشکلاتی از نوع عدم امکان کنترل موجودی حساب مشتریان پیش از سفارش‌گذاری، سقف موقعیت‌های تعهدی بازار، کارگزار و مشتری، عدم دسترسی لحظه‌ای کارگزار به اطلاعات مورد نیاز مانند مشخصات قراردادها و... حجم معاملات را به شدت کاهش داد. حسن قالیباف‌اصل، مدیرعامل شرکت بورس با تاکید بر لزوم توسعه بازار قرار دادهای آتی سهام به تشریح مزیت‌های این قراردادها پرداخت.

 نخستین جذابیت 

مدیرعامل شرکت بورس در گفت‌وگو با خبرنگار گسترش‌صنعت، نخستین جذابیت قراردادهای آتی سهام را اهرم پنج برابری دانست و اظهار کرد: به این مفهوم که سرمایه‌گذاران با پرداخت تنها ۲۰ درصد از ارزش کل قرارداد، می‌‌توانند اقدام به معامله کرده و با این اهرم پنج برابری، نوسان‌های کوچک را نیز دریافت کنند.

قالیباف‌اصل پوشش ریسک را از دیگر مزیت‌های این بازار اعلام کرد و در تشریح این مزیت گفت: استراتژی پوشش ریسک از جمله استراتژی‌های قابل استفاده در قراردادهای آتی سهام برای سهامداران عمده، مدیران پرتفوی و دیگر سرمایه‌گذاران است. وی ادامه داد: سرمایه‌گذار با داشتن سهم در بازار نقد و گرفتن موقعیت فروش در قرارداد آتی آن یا برعکس می‌تواند ارزش دارایی خود را از نوسان‌های قیمتی تا حد ممکن محافظت کند. مدیرعامل شرکت بورس‌، کسب سود در بازار منفی را یکی از امتیازها و ویژگی‌های این بازار دانست و تصریح کرد: جذابیت دیگر قراردادهای آتی سهام آن است که چنانچه سرمایه‌گذار پیش‌بینی بازار منفی را در یک سهم داشته باشد می‌تواند با اتخاذ موقعیت فروش، بازدهی مناسبی را از روند منفی قیمتی سهم کسب کند.

 جایگزینی برای فروش استقراضی

وی آتی سهام را جایگزینی برای فروش استقراضی دانست و گفت: با توجه به این‌که در بازار سرمایه ایران، فروش استقراضی وجود ندارد، قراردادهای آتی جایگزین خوبی برای این نوع معاملات به‌شمار می‌روند، زیرا سرمایه‌گذار این امکان را خواهد داشت تا با تعهد فروش سهام از طریق اتخاذ موقعیت‌های فروش، بدون این‌که دارایی را در اختیار داشته باشد، برای خود بازدهی کسب کند. سرمایه‌گذار ملزم است که دارایی پایه را تنها در تاریخ سررسید در کد معاملاتی خود داشته باشد.

 کارمزد اندک، مزیتی دیگر

وی به کارمزد اندک معاملات و معافیت مالیاتی در این بازار اشاره کرد و افزود: کارمزدهای معاملات قراردادهای آتی سهام در مقایسه با معاملات سهام ۱۴درصد است. برای مثال خرید و فروش یک سهم با حساب کل کارمزد ۱/۵۱۵درصد برای خرید و فروش است که ۰/۵درصد آن متعلق به مالیات است، اما در معاملات قراردادهای آتی سهام مالیاتی بابت معاملات آن اخذ نمی‌شود و کارمزد آن پس از اصلاح دستورالعمل قراردادهای آتی ۲۸ اردیبهشت۹۲ از یک درصد به ۰/۲درصد کاهش یافته است. قالیباف‌اصل افزود: با توجه به جذابیت‌های ایجاد شده برای قراردادهای آتی سهام، ایجاد دسترسی برخط برای معامله این ابزار مالی، امکان معامله همزمان قراردادهای آتی و معاملات نقدی در یک سامانه معاملاتی توسط معامله‌گران برخط و همچنین امکان مبادله راحت وجوه بین این دو بازار، قراردادهای آتی سهام را به‌سرعت، به یک ابزار مالی جذاب برای سرمایه‌گذاران تبدیل کرده است، بنابراین پیش‌بینی می‌شود، شاهد افزایش حجم معاملات این نوع قراردادها در بازار سهام باشیم.

 نگاه کارشناس

شهریار شهمیری کارشناس بازار سهام نیز با اشاره به این‌که بازار قراردادهای آتی سهام تا رسیدن به نقطه رشد، یک دوره زمانی همراه با آموزش و فرهنگ‌سازی برای فعالیت نیاز دارد، گفت: وضعیت بازار قراردادهای آتی سهام همراه با رشد معاملات و چشم‌انداز روشن از آینده بورس می‌تواند در شرایط مطلوبی قرار گیرد، اما در صورتی که نتوانیم از آینده بازار تحلیل مناسبی برآورد کنیم، سرمایه‌گذاران به سمت بازار نقد سهام حرکت خواهند کرد. وی تاکید کرد: فرهنگ‌سازی و آموزش بیشتر به فعالان بازار سهام و امتیازدهی به معاملات از سوی نهاد متولی می‌تواند پیش شرط‌های رونق این بازار را فراهم کند.

 مثال زیر را بخوانید

برای تشریح بیشتر این ابزار مالی که جذابیت زیادی نیز دارد به ذکر مثالی می‌پردازیم. فرض کنید قیمت سهام شرکت «الف» هم‌اکنون در بورس ۲۰۰تومان است. یک سرمایه‌گذار را درنظر بگیرید که براساس بررسی‌ها و مطالعات دقیق، به این نتیجه رسیده که قیمت سهام شرکت الف در چهار ماه آینده با ۲۰درصد افزایش، به ۲۴۰تومان خواهد رسید، بنابراین از دید این سرمایه‌گذار، خرید سهام شرکت الف می‌تواند سودآوری قابل قبولی داشته باشد.

نخستین گزینه‌ای که پیش روی این سرمایه‌گذار قرار دارد، این است که سهام مذکور را خریداری کند و منتظر باشد تا پس از چهار ماه، قیمت سهم رشد کرده و سود مورد نظر وی محقق شود. طبیعتا درصورتی که پیش‌بینی وی دقیق باشد و قیمت سهم از ۲۰۰تومان به ۲۴۰تومان برسد، وی در مدت چهار ماه ۲۰درصد سود خواهد کرد. اما این سرمایه‌گذار می‌تواند به‌جای آن‌که سهام شرکت الف را خریداری و همه پول موردنیاز برای آن را پرداخت کند، تنها با پرداخت درصدی از این پول، قرارداد آتی سهام شرکت الف با سررسید چهارماهه را در بورس خریداری کند. طبیعتا درصورتی که پیش‌بینی این سرمایه‌گذار درست باشد و قیمت سهم شرکت الف در چهار ماه بعد، به ۲۴۰تومان برسد، وی به ازای هر سهم ۲۰ تومان سود خواهد کرد، اما به هر دلیل اگر قیمت سهم در چهار ماه بعد، کمتر از مبلغ ذکر شده در قرارداد آتی یعنی ۲۲۰ تومان باشد، این سرمایه‌گذار متحمل زیان خواهد شد.

 اولین سوال

نخستین سوالی که برای شما به‌وجود می‌آید این است که تفاوت خرید سهام، با خرید قرارداد آتی سهام چیست؟ اگر به مثال ذکر شده دقت کنید، پاسخ این سوال را متوجه خواهید شد. برای خرید سهام، سرمایه‌گذار باید همه پول را بپردازد، اما در خرید قرارداد آتی سهام، سرمایه‌گذار تنها با پرداخت درصدی از پول که به‌عنوان وجه تضمین توسط بورس اخذ می‌شود، می‌تواند مطمئن باشد که سهام موردنظر خود را در تاریخ تعیین شده با قیمت مندرج در قرارداد خریداری خواهد کرد. وجه تضمین هم دقیقا به این علت، توسط بورس از خریدار و فروشنده قراردادهای آتی دریافت می‌شود که طرفین قرارداد به تعهدات خود مبنی‌بر تحویل سهام با قیمت مشخص در تاریخ تعیین شده پایبند باشند.

 سوال دوم 

دومین سوال این است که اگر قرارداد آتی، چنین مزیتی دارد که سرمایه‌گذار تنها با پرداخت درصدی از پول، می‌تواند کل سود ناشی از افزایش قیمت سهام را به‌دست آورد، چرا تنها تعداد محدودی از سرمایه‌گذاران در قراردادهای آتی، سرمایه‌گذاری می‌کنند؟ مثال قبل را در نظر بگیرید. فرض کنید پیش‌بینی سرمایه‌گذار مبنی‌بر این‌که قیمت سهام شرکت الف در چهار ماه بعد به ۲۴۰تومان برسد، محقق نشود و به‌جای آن، قیمت سهم به ۱۸۰تومان کاهش یابد. در این حالت، سرمایه‌‌گذار نه‌تنها سود به‌دست نخواهد آورد، بلکه متحمل زیان ۴۰تومان نیز خواهد شد، زیرا وی متعهد شده است در تاریخ مذکور، تعداد معینی از سهام شرکت الف را با قیمت ۲۲۰تومان بخرد، درحالی‌که قیمت این سهم در بورس هم‌اکنون ۱۸۰تومان است. بنابراین به همان اندازه که احتمال کسب سود در قراردادهای آتی بیشتر است، احتمال کسب زیان بر اثر پیش‌بینی نادرست قیمت سهام در آینده نیز در قراردادهای آتی، بیشتر از دیگر انواع اوراق بهادار است و بنابراین شاید سرمایه‌گذار به علت پیش‌بینی نادرست قیمت سهم، متحمل زیانی سنگین در مقایسه با مبلغ سرمایه‌گذاری خود شود، از این‌رو به همان اندازه که احتمال کسب بازده در قراردادهای آتی بیشتر از سهام است، ریسک این اوراق نیز در مقایسه با سهام بسیار بیشتر است.

مهدیه انوشه