گردشگری درها را به روی زنان می‌گشاید

شعار سال 2007 دریچه‌ای بود تا سازمان جهانی گردشگری با همکاری دو سازمان بین‌المللی دیگر تحقیق و پژوهشی را در ارتباط با نقش زنان در حوزه جهانگردی در پنج قاره دنیا انجام دهد. آنها نتیجه‌گیری کردند که گردشگری صنعتی زنانه است و زنان نقش پررنگي در مديريت آن دارند؛ به طوري كه بر اساس پژوهش انجام شده توسط سازمان جهاني جهانگردي 60 تا 70 درصد كاركنان اين بخش در دنيا زنان هستند.

این موضوع در ایران هم صدق می‌کند و تعداد زنان شاغل در بخش سفر و صنایع وابسته به آن نسبت به دیگر بخش‌ها بیشتر است. اگرچه آمار خاصی در این زمینه تاکنون ارائه نشده و شاید افراد خود تحقیق و پژوهشی را بنابه علایق و نیازها انجام داده باشند، اما آماری که از سوی یک مرجع رسمی اعلام شده باشد تاکنون وجود ندارد. آنچه مشخص است تعداد شاغلان در این بخش در مقایسه با دیگر بخش‌ها همانند بازرگانی، معدن و کشاورزی بیشتر است و اصولا زنان نیز به این بخش در مقایسه با دیگر بخش‌ها علاقه زیادی نشان می‌دهند.

اما نکته مهم اینجا است که با وجود میزان بالای زنان شاغل در حوزه گردشگری تعداد سرمایه‌گذاران و همچنین متصدیان پست‌های کلیدی زن دراین حوزه همچنان بسیار پایین است. این در حالی‌ است که مثلا در آفریقا و آمریکای جنوبی تصدی پست‌های وزارتی و ریاست سازمان گردشگری عمدتا به عهده زنان است. حتی در کشور‌های اسلامی نیز به همین صورت است؛ مثلا ریاست سازمان گردشگری در پاکستان برای سال‌ها بر عهده یک زن بود که در حال حاضر هم مشاور عالی رییس سازمان جهانی جهانگردی است. حال آنکه در ایران در سطوح بالای سازمانی و مدیریتی درطی 35 سال گذشته کمتر سمتی به زنان واگذار شده است؛ تنها در دو دوره (زمان تصدی آقایان بقایی و ملک‌زاده) معاون میراث فرهنگی از زنان بوده‌اند، که آن هم باید به لحاظ کیفی مورد بررسی قرار گیرد.

بله زنان توانمند ما در این حوزه کم نیستند. فراموش نکنید که بهترین مدیران ما درحوزه دفاتر و مراکز اقامتی زن هستند. آنها افرادی بسیار دقیق، موشکاف و مسوولیت‌پذیرند؛ ویژگی‌های کلی که برای تصدی مسوولیتی در حوزه گردشگری اصل است. زنان تا به حال بیشتر در سطوح میانی مدیریت به کار گرفته شده‌اند و انصافا امتحان خود را خوب پس داده‌ و موفق بوده‌اند. دیگر زمان آن رسیده که در سطوح بالاتر نیز توانشان سنجیده شود. البته این شامل طیف وسیعی از زنان می‌شود که در سطوح مختلف کار می‌کنند. ما خانمی داریم که در جواهرده از روستاهای رامسر از مردم در مركز اقامتي كوچك خود پذیرایی می‌کند و خانمی هم داریم که پس از 34 سال با دريافت مجوز از هواپيمايي كشوري پس از بهبود روابط سياسي و باز شدن مسير، اقدام به برگزاري پرواز مستقیم بین ایران و مصرنموده است. زنانی هم هستند که در بخش‌های اقامتی البته بیشتر مدیریت و اداره پانسیون فعال هستند. اینها همه در حوزه سرمایه‌گذاری و مدیریتی است .البته تاكيد مي‌كنم مديران خانم موفق بسياري در حوزه مديریت مراكز اقامتي، دفاتر و راهنمايان تور داريم كه در اجراي برنامه‌هايشان حساس و دقيق هستند. طي چند سال گذشته نيزهمزمان با راه‌اندازي كميسيون گردشگري در اتاق‌ها، زنان در اين بخش در اتاق‌هاي بازرگاني فعال شده‌اند تا علاوه بر انجام فعاليت‌هاي اقتصادي، در حوزه تصديگري بخش خصوصي نيز ورود داشته باشند. در تعدادي از اتاق‌ها زنان از سوي اعضا به‌عنوان نواب ریيس كميسيون‌هاي گردشگري انتخاب شده‌اند كه از آنها مي‌توان به اتاق‌های بازرگانی البرز و خرم‌آباد اشاره كرد. اما در مجموع معتقدم نباید نگاه جنسیتی را خیلی پر رنگ کنیم؛ چراکه مشکلات کاری در این حوزه دامنگیر همه است. البته در جزئیات تفاوت‌هایی هم وجود دارد؛ نظیر میزان دستمزدها، که برای کاری یکسان دستمزدهای مردان معمولا بیشتر است یا مسائلی از این قبیل که البته این موضوع تنها به ایران و حوزه گردشگری خلاصه نمی‌شود.

در بخش‌های دولتی کمی بعید به نظر می‌رسد؛ زیرا قانون خاصی نیز در این زمینه وجود ندارد. گفتم قانون خاص، برای آن که کشور مالزی سال گذشته قانونی را تصویب کرد که طی چند سال آینده 30 درصد مدیران ادارات و سازمان‌های دولتی باید از میان زنان این کشور انتخاب شوند و در این راستا نیز دوره‌های آموزشی فراوانی برای تربیت نسل جدیدی از مدیران زن برنامه‌ریزی نموده است تا در این زمینه قانون محقق شود. ما هم اگر خواهان حضور زنان به‌صورت جدی در بخش‌های اقتصادی و تصدی‌گری هستیم باید در این زمینه برنامه داشته باشیم تا بتوانیم موفق شویم. نمی‌توان بدون آموزش عملی و به‌کارگیری زنان از آنها انتظار معجزه داشت. هم‌اکنون نیز متاسفانه هنوز هیچ خبری در انتصابات جدید سازمان متولی گردشگری درارتباط با زنان شنیده نشده است. با توجه به وعده‌های پی در پی که برای انتخاب زنان و ورود آنها به سطوح کلان شنیدیم فعلا شاید باید روزهای بهتری را انتظار ‌کشید!