جزییات عملکرد بانک‌های تجاری در پایان دولت دوازدهم

خبراقتصادی -  طبق برآورد گزارش رسمی بانک مرکزی ایران از «کل دارایی‌ها و بدهی‌های بانک‌های تجاری» در خردادماه سال ۱۴۰۰ میزان دارایی بانک‌های تجاری در آخرین ماه‌های منتهی به پایان دولت دوزادهم، رقمی نزدیک به  ۱۲۲۸۱ هزار میلیارد ریال محاسبه شده است.
این میزان در خردادماه سال ۹۸ رقم ۵۷۸۳ هزار میلیارد ریال بود که در خردادماه سال ۹۹ به رقم ۷۶۳۵ هزار میلیارد ریال و در نهایت در بهار ۱۴۰۰ به رقم ۱۲۲۸۱ هزار میلیارد ریال رسید. اما این اعداد به صورت جزئی به کدام دارایی و بدهی بانک‌های تجاری اشاره می‌کنند؟
بنا بر این گزارش، میزان دارایی‌های خارجی بانک‌های تجاری کشور در پایان سال ۱۴۰۰، معادل ۱۹۷۱ هزار میلیارد ریال است که نسبت به مدت مشابه سال ۹۹ بیانگر رشد ۱۵۱درصدی است.
میزان اسکناس و مسکوکات نیز در خرداد ۱۴۰۰، رقم ۳۰.۹ هزار میلیارد ریال بوده که در مقایسه با پایان سال ۹۹، رشد ۵۰.۷ درصدی را تجربه کرده است.
براساس آمار بانک مرکزی، سپرده بانک‌های تجاری نزد بانک مرکزی نیز ۸۹۷.۸ هزار میلیارد ریال بوده که به نسبت میزان ۵۶۲.۲ هزار میلیارد ریالی سال ۹۹ حدود ۵۹.۷ درصد افزایش یافته است. رقمی که در سال ۹۸،  ۴۳۷.۶ هزار میلیارد بود که در مقایسه با سال ۹۹ رشد ۲۸.۵درصدی داشته است.
میزان بدهی بخش دولتی به بانک‌های تجاری که در خرداد ۹۹ حدود ۹۶۰.۷ هزار میلیارد ریال بود در خرداد ۱۴۰۰ به عدد ۱۱۹۳ هزار میلیارد ریال رسیده است که حاکی از رشد ۲۴.۲ درصدی در این بخش دارد.
از سوی دیگر، دیون و بدهی‌های بخش غیردولتی به بانک‌های تجاری نیز که در خرداد ۹۸ رقمی نزدیک به ۲۲۰۲.۲ هزار میلیارد ریال بود در خرداد ۹۹ به ۲۸۵۶.۲ هزار میلیارد ریال رسید و در آخرین بررسی در خرداد ۱۴۰۰ بالغ بر ۳۸۸۴ هزار میلیارد ریال است که حاکی از رشد ۳۶ درصدی این رقم نسبت به زمان مشابه در سال قبل دارد.
در مجموع این بخش، جمع دارایی‌های بانک‌های تجاری از قبیل دارایی‌های خارجی، اسکناس و مسکوکات، سپرده‌های نزد بانک مرکزی و بدهی بخش‌های دولتی و غیردولتی به آنها، ۱۲۲۸۱.۵ هزار میلیارد ریال است که نسبت به زمان مشابه در سال گذشته که ۷۶۳۵.۴ هزار میلیارد ریال بوده است رشدی نزدیک به ۶۰.۸ درصد را تجربه کرده است.
اما در بخش بدهی‌های بانک‌های تجاری، به بخش های مختلف، در خرداد ۱۴۰۰ بالغ بر ۶۶۲۹.۴ هزارمیلیارد ریال از سپرده‌های بخش غیر دولتی نزد بانک‌های تجاری بوده است که نسبت به خرداد ۹۹ که این رقم ۵۱۴۴ هزار میلیارد ریال بود، رشد ۲۸.۹ درصدی داشته است.
همچنین، تا خرداد ۱۴۰۰ بانک‌های تجاری رقمی نزدیک به ۷۴.۷ هزار میلیارد ریال به بانک مرکزی بدهکار شده‌اند که نسبت به خرداد ۹۹ که این رقم ۹۸.۲ هزار میلیارد ریال بوده است که کاهش حدود ۲۳.۹ درصدی را شاهد بوده است.
تا خرداد ۱۴۰۰ میزان سپرده‌های بخش دولتی و وام‌های آنها که بر عهده بانک‌های تجاری بوده است به رقم ۲۶۸.۴ هزار میلیارد ریال رسیده است که نمایانگر رشد ۹۱ درصدی این بخش از تعهدات بانک‌های تجاری به دولت نسبت به خرداد ۹۹ است. چرا که تا خرداد ۹۹ رقم تعهدات مالی بانک‌های تجاری به بخش دولتی چیزی در حدود ۱۴۰.۵ هزار میلیارد ریال بود.

شیب مثبت حساب‌های سرمایه نزد بانک‌های تجاری

در سوی دیگر ماجرا، میزان سرمایه حساب‌های موجود در بانک‌های تجاری که در سال ۹۸، منفی ۱۶۸.۳ هزار میلیارد ریال و در سال ۹۹، با کاهش چشمگیر به منفی ۱۹ هزار میلیارد ریال رسید در خرداد ۱۴۰۰ با رشد ۳۱۵ درصدی از عدد مثبت ۴۵۸.۵ هزار میلیارد ریال عبور کرد.
سپرده‌های ارزی و تعهدات آن نیز در خرداد ۱۴۰۰، رقمی بالغ بر ۱۷۶۰ هزار میلیارد ریال محاسبه شده است که نسبت به این مقدار در خرداد ۹۹ که حدود ۷۱۵ هزار میلیارد ریال بود، رشدی معادل ۱۴۶ درصد داشته است.
همچنین، سایر بدهی‌های پراکنده بانک‌های تجاری در کل کشور، ۱۸۷۱.۳ هزار میلیارد ریال در خرداد ۱۴۰۰ برآورد شده است که نسبت به خرداد ۹۹ که این مقدار ۱۰۵۵.۶ هزار میلیارد ریال برآورد شده بود، با رشد ۷۷.۳ درصدی همراه بوده است.

دولت‌ها برای جلوگیری از افزایش تورم و نقدینگی، پول واقعی مردم را به سمت شبه پول هدایت می‌کنند. منظور از شبه پول، نوعی از سپرده‌های مدت‌دار است که امکان نقد شدن آن و هزینه کردن آن به آسانی مقدور نیست. اوارق قرضه، سپرده‌های بلندمدت، اسناد خزانه یا هرگونه اوراقی که نقد شدن آن نیاز به صرف زمان داشته باشد، شبه پول است.

براساس آمار بانک مرکزی در خرداد امسال، شبه پول به میزان ۲ هزار و ۹۷۹ هزار میلیارد تومان رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۸.۲ درصد رشد داشت.

در خردادماه امسال، سپرده‌گذاران مبلغ ۲۲۹ هزار میلیارد تومان را به صورت قرض الحسنه پس انداز در اختیار بانک‌ها قرار دادند که نسبت به خرداد سال گذشته ۴۸.۹ درصد رشد داشته است.

همچنین در دوره مذکور با توجه به نوسانات سکه، طلا و دلار، سپرده‌های کوتاه مدت نیز مورد استقبال افراد بود و یک هزار و ۷۰ هزار میلیارد تومان به صورت سپرده کوتاه مدت موجودی بانک‌ها بوده است. در برابر استقبال از سپرده‌های کوتاه مدت، سپرده‌های بلندمدت یک تا پنج ساله کم بوده است به گونه‌ای که سپرده یک ساله ۹.۹ درصد، سه ساله ۶۰ درصد و پنج ساله ۱۷.۸ درصد کاهش یافته است.

البته براساس آمار میزان شبه پول در سه سال گذشته روند رو به رشدی داشته است و از یک هزار و ۶۶۹ هزار میلیارد تومان در خرداد ۹۸ به میزان ۲ هزار و ۹۷۹ هزار میلیارد تومان در خرداد ۱۴۰۰ رسیده است.
کاهش ۱.۴ درصدی بدهی ارزی بانک مرکزی در خردادماه ۱۴۰۰
براساس آخرین داده‌های اعلامی بانکی مرکزی، دارایی خارجی بانک مرکزی در خرداد سال گذشته ۵۵۰ هزار میلیارد تومان، در خرداد ۹۸ نیز ۴۵۲ هزار میلیارد تومان و در خرداد امسال برابر ۶۶۰ هزار میلیارد تومان بود.

همچنین دارایی خارجی در خرداد ۹۹ نسبت به سال قبل از آن ۲۱.۶ درصد، در خرداد ۱۴۰۰ نسبت به سال قبل از آن نیز ۱۹.۹ درصد و در خرداد امسال در مقایسه با اسفند سال گذشته ۲.۴ درصد افزایش یافته است.

بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی در خرداد امسال برابر ۲۰۱ هزار میلیارد تومان بود که در مقایسه با اسفند سال گذشته ۳۵.۱ درصد رشد داشت.

براساس این گزارش بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی در دوره مذکور به رقم ۱۱۳ هزار میلیارد تومان رسید.

میزان سپرده بانک‌ها و موسسات اعتباری نزد بانک مرکزی در خرداد امسال به ۴۲۰ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۴.۱ درصد رشد داشته است. همچنین سپرده بخش دولتی  نزد این بانک در خردادماه امسال ۱۶۰ هزار میلیارد تومان شد که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷۴.۹ درصد و نسبت به اسفندماه ۹۹ نیز ۶.۴ درصد کاهش داشت.

در مجموع می‌توان گفت که دارایی و بدهی‌های بانک مرکزی، در خرداد امسال یک هزار و ۲۷ هزار میلیارد تومان بود که نسبت به خرداد سال گذشته ۲۲ درصد و نسبت به اسفند سال گذشته ۵.۲ درصد و در خرداد ۹۹ نسبت به سال قبل از آن ۱۳.۸ درصد رشد داشته است.