افزایش روزانه رشد 123 درصدی سپرده ها و 170 درصدی افزایش روزانه تسهیلات در دو سال اخیر / رشد 48 درصدی تسهیلات بالاتر از رشد 43 درصدی سپرده های بانکی

خبراقتصادی – محسن شمشیری

---

براساس گزارش بانک مرکزی از وضعیت کل مانده سپرده‌ها و تسهیلات ریالی و ارزی بانک‌ها و مؤسسات اعتباری به تفکیک استان در پایان دی ماه سال گذشته، مانده کل سپرده‌ها به رقم ۳۶۱۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان رسیده است که نسبت به مقطع مشابه سال قبل و پایان سال گذشته معادل ۴۳.۷ و ۳۳.۱ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
 کل سپرده ها 3616 هزار میلیارد تومان، سپرده بعد از کسر سپرده قانونی 3252 هزار میلیارد تومان و تسهیلات پرداختی معادل 2627 هزار میلیارد تومان بوده است.
براین اساس معادل 10 درصد سپرده ها یعنی 364 هزار میلیارد تومان سپرده قانونی بوده است. 625 هزار میلیارد تومان نیز ذخیره احتیاطی موجود در شعب بوده که معادل 17.3 درصد کل سپرده هاست و مبلغ تسهیلات که 2627 هزار میلیارد تومان بوده معادل 73 درصد کل سپرده هاست. نسبت تسهیلات یعنی تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی نیز معادل  80.78درصد بوده است.
همچنین، بالاترین مبلغ سپرده‌ها مربوط به استان تهران با مانده ۱۹۴۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان و کم‌ترین مبلغ مربوط به استان کهگیلویه و بویراحمد معادل ۸۸۰۰ میلیارد تومان است.علاوه براین، مانده کل تسهیلات در این زمان ۲۶۲۷ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان است که نسبت به مقطع مشابه سال قبل و پایان سال گذشته معادل ۴۸.۱ و ۳۵.۸ درصد افزایش داشته است.
طبق این گزارش بیش‌ترین مبلغ تسهیلات نیز مربوط به استان تهران با مانده ۱۶۷۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان و کم‌ترین مبلغ مربوط به استان کهگیلویه و بویر احمد معادل ۸۹۰۰ میلیارد تومان است.
سهم تهران از کل سپرده های کشور با مانده 1942 هزار میلیارد تومان،  معادل 53.7 درصد و سهم تهران از کل مانده تسهیلات با 1676 هزار میلیارد تومان معادل 63.8 درصد بوده است. به عبارت دیگر سهم تهران از کل تسهیلات بانک ها 10.1 واحد درصد بیش از سهم تهران از مانده سپرده هاست.
نسبت تسهیلات به سپرده‌ها بعد از کسر سپرده قانونی ۸۰.۸ درصد است که نسبت به مقطع مشابه سال قبل و پایان سال قبل، به ترتیب ۲.۲ و ۱.۴ واحد درصد افزایش را نشان می‌دهد که نسبت مذکور در استان تهران ۹۴.۸ درصد و استان کهگیلویه و بویراحمد ۱۱۳.۵ درصد است.
در این گزارش، یکی از علل مهم بالا بودن رقم تسهیلات و سپرده‌ها در استان تهران استقرار دفاتر مرکزی بسیاری از شرکت‌ها و مؤسسات تولیدی سایر استان‌ها در استان تهران بیان شده و عمده فعالیت‌های بانکی آنها از طریق شعب بانک‌ها و مؤسسات اعتباری استان تهران انجام می‌شود.

روزانه 1323 میلیارد به سپرده‌ها و 840 میلیارد در 10 ماهه 97
مقایسه آمارهای بانکی از وضعیت سپرده‌ها و تسهیلات در استان‌های کشور در دی 97 نشان می‌دهد که در دو سال پیش روزانه 1323 میلیارد به سپرده‌ها و 840 میلیارد به تسهیلات اضافه شده است و رقم روزانه اضافه شدن سپرده ها که رقم 2950 میلیارد تومان شده عملا رشد 123 درصد داشته است یعنی ظرف دو سال خلق پول روزانه 123 درصد رشد کرده است.
همچنین رشد مانده تسهیلات روزانه نیز به 2269 میلیارد تومان رسیده که نشان دهنده رشد روزانه تسهیلات به میزان 170 درصد است.

آمارهای بانکی از وضعیت سپرده‌ها و تسهیلات در استان‌های کشور در دی 97 نشان می‌دهد که نسبت تسهیلات به سپرده‌ها در کل کشور کاهش یافته و به 72.3 درصد رسیده که نسبت به رقم 75 درصدی ماه‌های قبل از آن کاهش داشته است و در حالی که پیش از این حدود 24 درصد سپرده‌ها با عنوان سپرده قانونی و ذخیره احتیاطی یا سقف اعتباری حفظ می‌شد و مابقی یعنی 75 درصد به صورت تسهیلات بانکی پرداخت می‌شد، اما در دی ماه این شاخص به 27.7 درصد رسیده و 72.3 درصد تسهیلات پرداخت شده است.
نسبت تسهیلات یعنی تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی نیز که قبلا حدود 85 درصد بوده، در دی ماه به 80.6 درصد کاهش یافته و نشان می‌دهد که تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات کاهش یافته و رقم بیشتری از سپرده‌ها را به صورت سقف اعتباری و سپرده قانونی در نظر گرفته و بانک‌ها تحت تاثیر سیاست انضباط مالی، کاهش مطالبات معوق و بهبود ساختار مالی، منابع بیشتری را در بانک‌ها حفظ کرده و رقم کمتری را از سپرده‌ها تسهیلات داده‌اند تا از این طریق هم نقدینگی بیشتری را در بانک برای بازپرداخت سپرده‌ها حفظ کنند و هم بتوانند تاحدودی میزان مطالبات معوق خود را کاهش دهند. این نسبت در تهران به عدد 92.7 درصد و در بویراحمد به عنوان استان محروم به 105 درصد رسیده که نشان‌دهنده این واقعیت است که تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات در یکسال اخیر در تهران بالا بوده و به میزان رشد سپرده‌ها در تهران، میزان تسهیلات دهی نیز افزایش قابل‌توجهی داشته و نسبت تسهیلات در تهران عملا از 12.1 واحد درصد بالاتر از میانگین کشوری بوده است و عملا بخش عمده‌ای از افزایش مانده تسهیلات بانک‌های کشور جذب امور کسب وکار تهران شده است.
در کل شبکه بانکی کشور نیز از میزان 1986 هزار میلیارد تومان سپرده به میزان 27.7 درصد برای سپرده قانونی و نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها یا سیاست سقف اعتباری، در نظر گرفته شده و بقیه آن یعنی 72.3 درصد معادل 1436 هزار میلیارد تومان به عنوان تسهیلات پرداخت شده است.
رقم سپرده قانونی معادل 10.2 درصد سپرده‌ها یعنی 203 هزار میلیارد تومان و رقم نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها برای بازپرداخت سپرده‌ها معادل 17.5 درصد سپرده‌ها یعنی 347 هزار میلیارد تومان بوده است و مجموع رقم سپرده قانونی به اضافه نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها معادل 27.7 درصد سپرده‌ها یعنی 550 هزار میلیارد تومان بوده است. به عبارت دیگر، بانک‌ها معادل 550 هزار میلیارد تومان از مانده سپرده‌ها را در بانک نگه داشته و به عنوان پشتیبان برای بازپرداخت سپرده‌ها و نظارت و کنترل بازار پول حفظ کرده‌اند و نسبت به ماه‌ها و سال‌های قبل سهم کمتری از سپرده‌ها را به عنوان تسهیلات پرداخت کرده‌اند.
نکته دیگر موضوع نسبت موثر سپرده قانونی است که با توجه به بدهی 150 هزار میلیارد تومانی بانک‌ها به بانک مرکزی در گزارش آذرماه، و همچنین اعلام رقم 166 هزار میلیارد تومان که به تازگی از سوی دکتر اکبر کمیجانی قائم مقام بانک مرکزی اعلام شده است، رقم موثر سپرده قانونی از 203 هزار میلیارد تومان به 37 هزار میلیارد تومان کاهش یافته و نسبت موثر سپرده قانونی نیز معادل 1.86 درصد است.
آمار مانده سپرده و تسهیلات در دی ماه نشان می‌دهد که در یکسال قبل از آن، روزانه 1323 میلیارد تومان به سپرده‌ها و 840 میلیارد تومان به تسهیلات اضافه شده و این موضوع نشان‌دهنده رشد بالای نقدینگی، خلق پول، سپرده‌ها و تسهیلات در کشور است که البته با وجود رشد 32 درصدی سپرده‌ها و رشد 27 درصدی تسهیلات در این یکسال، عملا کمکی به کاهش بیکاری و رفع رکود تورمی، ایجاد رونق در تولید و رشد اقتصادی نکرده است.
 مانده کل سپرده‌های ریالی و ارزی در پایان دی ماه 97، به 1986هزار میلیارد تومان رسیده که تنها در دی ماه 38 هزار میلیارد تومان افزایش یافته و نشان می‌دهد که رشد سپرده هاو نقدینگی عملا از روزانه 1000 میلیارد تومان نیز بیشتر شده است. به عبارت دیگر، روزانه 1323 میلیارد تومان به حجم سپرده‌های ارزی و ریالی کشور اضافه شده است.

 میزان سپرده‌های ریالی و ارزی از میزان نقدینگی 1830هزار میلیارد تومانی اعلام شده در بهمن ماه 97 نیز به میزان 136 هزار میلیارد تومان بیشتر بوده و از میزان سپرده غیردولتی 1780 هزار میلیارد تومانی دی نیز به میزان 229 هزار میلیارد تومان بیشتر است که احتمالا تفاوت این دو رقم را سپرده‌های ارزی تشکیل می‌دهد.
مانده کل سپرده‌ها در دی ماه نسبت به دی 96 به میزان 483 هزار میلیارد تومان معادل 32.1 درصد بیشتر شده و نسبت به اسفند 96 نیز معادل 339 هزار میلیارد تومان و 20.6 درصد رشد داشته است. به عبارت دیگر رقم رشد یک‌ساله سپرده‌ها 32.1 درصد رشد کرده در حالی که میزان نقدینگی در این مدت به میزان 20 درصد و میزان سپرده‌های غیر دولتی ریالی به میزان 22 درصد رشد کرده است. بیشترین سپرده مربوط به استان تهران با رقم 1114 هزار میلیارد تومان و کمترین آن مربوط به کهگیلویه و بویراحمد با 5270 میلیارد تومان بوده است. سهم تهران از کل سپرده‌ها نیز معادل 56 درصد بوده که نشان‌دهنده تمرکز سپرده‌ها در استان تهران است و تهران به تنهایی بیش از تمام کشور سپرده در بانک‌ها دارد.
 مانده کل تسهیلات بانک‌ها نیز بالغ بر 1436 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به دی 96 به میزان 306هزار میلیارد تومان معادل 27.1 درصد رشد کرده ودر واقع روزانه 840 هزار میلیارد تومان به مانده تسهیلات اضافه شده است. این رقم نسبت به پایان سال 96 نیز به میزان 178 هزار میلیارد تومان یا 14.1 درصد رشد کرده است. از این رقم تسهیلات بیشترین سهم معادل 937 هزار میلیارد تومان مربوط به استان تهران و کمترین آن مربوط به کهگیلویه و بویراحمد معادل 4910 میلیارد تومان بوده است.

 به عبارت دیگر، تهران با سهم 65.2 درصد از کل تسهیلات، حدود دو سوم تسهیلات کل کشور را جذب کرده است. همچنین تهران با وجود سهم 56 درصدی از کل سپرده‌ها سهم 65 درصدی از کل تسهیلات داشته و به میزان 9.2 واحد درصد بیش از سهم خود در سپرده‌ها در تسهیلات سهم داشته است. به عبارت دیگر تهران بیش از تمام استان‌های کشور سپرده جذب کرده است و اکثر شرکت‌ها و فعالان اقتصادی ترجیح داده‌اند به دلایل مختلف پول خود را در حساب‌های بانکی در استان تهران سپرده‌گذاری کنند و همچنین بابت فعالیت‌های خود از بانک‌های تهران وام و تسهیلات بگیرند.
مقایسه رشد تسهیلات و سپرده‌ها نشان می‌دهد که در 10 ماه اول سال 97 رشد تسهیلات بانک‌ها به میزان 6.5 واحد درصدکمتر از رشد سپرده‌ها بوده و در یک‌سال اخیر نیز رشد تسهیلات 5 درصد کمتر از رشد سپرده‌ها بوده است و این موضوع نشان می‌دهد که تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات در سال 97 و در یکسال اخیر کمتر از رشد سپرده‌ها بوده است.

    کاهش سرعت رشد تسهیلات دهی در سال 97

از سوی دیگر، رشد 14.1 درصدی تسهیلات در 10 ماهه اول سال نسبت به رشد 20.6 درصدی سپرده‌ها در این مدت، نشان‌دهنده این واقعیت است که در سال 97 نوعی سیاست انضباط مالی در پرداخت تسهیلات در دستور کار قرار گرفته و بانک‌ها از میزان افزایش سپرده‌ها و نقدینگی خود، رقم کمتری را تسهیلات پرداخت کرده‌اند تا از این طریق، مطالبات معوق خود را کاهش داده و نسبت به بهبود منابع خود اقدام کنند.
اما در سال 99 به خاطر کرونا و تحریم ها، تسهیلات دهی رشد 48 درصدی داشته و رشد آن بیش از رشد سپرده ها بوده است.