افزایش رقم چک های عادی و کاهش چکهاي رمزدار / 4 برابر شدن وصول چک در سه سال

خبراقتصادی  – نازنین شمشیری

حدود ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار فقره چک به ارزشی بیش از ۱۸۵۹ هزار میلیارد ریال در آذرماه ۱۳۹۹ در کل کشور مبادله شد که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد ۱۸ درصد افزایش و از نظر مبلغ ۲.۲ درصد کاهش نشان می‌دهد.
براساس تازه‌ترین آمار بانک مرکزی، حدود ۹ میلیون و ۵۰۰ هزار فقره چک به ارزشی بیش از ۱۸۵۹ هزار میلیارد ریال در آذرماه ۱۳۹۹ در کل کشور مبادله شد که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد ۱۸ درصد افزایش و از نظر مبلغ ۲.۲ درصد کاهش نشان می‌دهد. در ماه مورد گزارش در استان تهران حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار فقره چک به ارزشی بیش از ۸۹۳ هزار میلیارد ریال مبادله شد.
در آذرماه سال جاری ۴۸.۹ درصد از تعداد چک‌های مبادله‌ای کل کشور در سه استان تهران، اصفهان و خراسان رضوی مبادله شده است که به ترتیب با ۳۰.۵ درصد، ۱۰.۹ درصد و ۷.۵ درصد بیش‌ترین سهم را در مقایسه با سایر استان‌ها دارا بوده‌اند. همچنین ۶۱ درصد از ارزش چک‌های فوق در سـه استان تهران (۴۸ درصد)، اصفهان (۷ درصد) و خراسان رضوی (۶ درصد) مبادله شده است که بیش‌ترین سهم را در مقایسه با سایر استانها دارا بوده‌اند.
حدود ۸ میلیون و ۶۰۰ هزار فقره چک به ارزشی بالغ بر ۱۶۲۶ هزار میلیارد ریال در آذرماه ۱۳۹۹ در کل کشور وصول شد که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد ۱۶.۷ درصد افزایش و از نظر مبلغ ۳.۲ درصد کاهش نشان می‌دهد. از کل تعداد و مبلغ چک‌های مبادله شده در ماه مذکور به ترتیب ۹۰.۶ درصد و ۸۷.۵ درصد وصول شده است.
درصد تعداد و مبلـغ چک‌های وصول شده در آبان‌ماه ۱۳۹۹ به ترتیب معادل ۹۱.۵ درصد و ۸۸.۴ درصد و در آذرماه ۱۳۹۸ به ترتیب برابر ۹۱.۷ درصد و ۸۹.۵ درصد بوده است. در آذرماه ۱۳۹۹، در استان تهران بالغ بر ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار فقره چک به ارزشی حدود ۷۹۵ هزار میلیارد ریال وصول شد که از نظر تعداد ۹۱ درصد و از نظر ارزش ۸۹ درصد از کل چک‌های مبادله‌ای وصول شده است.
در ماه مذکور در بین سایر استان‌های کشور، بیش‌ترین نسبت تعداد چک‌های وصولی به کل چک‌های مبادله‌ای در استان، به ترتیب به استان‌های گیلان (۹۳.۴ درصد)، مازندران (۹۲.۲ درصد) و گلستان (۹۱.۸ درصد) اختصاص یافته است و استان‌های کهگیلویه و بویراحمد (۸۲.۴ درصد)، کردسـتان (۸۶.۵ درصد) و لرستان (۸۶.۹ درصد) پایین‌ترین نسبت تعداد چک‌های وصولی به کل چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.
در ماه مورد بررسی در بین سایر اسـتان‌های کشـور، بیش‌ترین نسبت ارزش چک‌های وصولی به‌ کل ارزش چک‌های مبادله‌ای در استان به ترتیب به استان‌های گیلان (۹۰.۳ درصـد)، البرز (۸۸.۴ درصد) و خوزستان (۸۸.۲ درصد) اختصاص یافته است و استان‌های کهگیلویه و بویراحمد (۸۰.۹ درصد)، خراسان جنوبی(۸۲.۱ درصـد) و لرسـتان (۸۲.۵ درصـد) کم‌ترین نسبت ارزش چک‌های وصولی به کل ارزش چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.
حدود ۸۹۳ هزار فقره چک به ارزشی حدود ۲۳۳ هزار میلیارد ریال در آذرماه ۹۹ در کل کشور برگشت داده شده است که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد و مبلغ به ترتیب ۳۱.۱ درصد و ۵.۶ درصد افزایش نشان می‌دهد. از کل تعداد و مبلغ چک‌های مبادله شده در ماه مذکور به ترتیب ۹.۴ درصد و ۱۲.۵ درصد برگشت داده شده است.
درصد تعداد و مبلغ چکهای برگشت داده شده در آبان ماه ۹۹ به ترتیب معادل ۸.۵ درصد و ۱۱.۶ درصد و در آذرماه سال ۹۸ به ترتیب برابر ۸.۳ درصد و ۱۰.۵ درصد بوده است. در ماه مورد گزارش در استان تهران حدود ۲۶۱ هزار فقره چک به ارزشی حدود ۹۹ هزار میلیارد ریال برگشت داده شد که از نظر تعداد ۹ درصد و از نظر ارزش ۱۱ درصد از کل چک‌های مبادله‌ای برگشت داده شده است.
در ماه مذکور در بین سایر استان‌های کشور، بیش‌ترین نسبت تعـداد چک‌های برگشـتی به کل چک‌های مبادله‌ای در استان، به ترتیب به استان‌های کهگیلویه و بویراحمد (۱۷.۶ درصد)، کردسـتان (۱۳.۵ درصــد) و لرسـتان (۱۳.۱ درصد) اختصاص یافته است و استان‌های گیلان (۶.۶ درصد)، مازندران (۷.۸ درصد) و گلسـتان (۸.۲ درصد) پایین‌ترین نسبت تعداد چک‌های برگشتی به کل تعداد چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.
در ماه مورد بررسی در بین سایر استان‌های کشور، بیش‌ترین نسبت ارزش چک‌های برگشتی به کل ارزش چک‌های مبادله شده در استان به ترتیب به استان‌های کهگیلویه و بویراحمد (۱۹.۱ درصد)، خراسان جنوبی (۱۷.۹ درصد) و لرستان (۱۷.۵ درصد) اختصاص یافته است و استان‌های گیلان (۹.۷ درصد)، البرز (۱۱.۶ درصد) و خوزستان (۱۱.۸ درصد) کم‌ترین نسبت ارزش چک‌های برگشتی به کل ارزش چک‌های مبادله شده در استان را به خود اختصاص داده‌اند.

4 برابر شدن وصول چک در سه سال

با 6 برابر شدن قیمت ارز و رشد 111 درصدی نقدینگی در این سه سال، مبلغ وصول چک‌ها نیز 4برابر شده است و متناسب با رشد نقدینگی در این سال‌ها، وصولی چک‌ها نیز بیشتر شده است.در سال 96 و قبل از تحریم‌ها و حاکم شدن چک صیادی، سهم چک رمزدار روبه افزایش بوده است و رشد و سهم بالایی داشته است. اما در سال 99، با وجود رشد بالای نقدینگی در سه سال اخیر و همچنین 4برابر شدن مبلغ چک‌های وصولی، سهم و رشد چک رمزدار اندک بوده است و در واقع این رشد بالای وصولی چک‌ها را چک‌های عادی به خود اختصاص داده است

مقایسه آمار رشد نقدینگی، چک‌های وصول شده و سهم چک عادی و رمزدار از وصولی‌ها و وضعیت برگشتی‌ها در سه سال اخیر 99- 1396 نشان می‌دهد که با رشد 111 درصدی نقدینگی در فاصله اردیبهشت 96 تا تیرماه 99، به دلیل تحریم و رکود و کوچک شدن کیک اقتصاد ایران و رشد منفی اقتصاد در 8 فصل اخیر یعنی از تابستان 97 تاکنون، مبلغ چک‌های وصول شده 88 درصد رشد کرده که کمتر از رشد نقدینگی بوده است.
 اما در عین حال به دلیل حاکم شدن چک صیادی و امکان استعلام سوابق برگشتی حساب چک و از سوی دیگر، جمع‌آوری چک‌های تضمینی در حال گردش بازار که اثر قابل توجهی روی بازار ارز و طلا داشته است، عملا سهم چک رمزدار کاهش یافته و در سه سال اخیر تنها 15 درصد رشد کرده که البته در مقایسه با تورم و رشد نقدینگی به معنای کاهش سهم چک رمزدار از کل مبادلات و وصولی چک بوده است.  اما در عین حال سهم چک عادی رشد قابل توجه 304 درصدی داشته و 4 برابر شده است که رشد آن بالاتر از رشد نقدینگی بوده است.  از سوی دیگر، رقم چک برگشتی با وجود تورم و رشد 111 درصدی نقدینگی در این مدت، تنها 50 درصد رشد کرده که نشان‌دهنده کاهش و رشد منفی چک برگشتی از کل وصولی‌ها و مبادلات چک است.  
براین اساس می‌توان گفت که با وجود رشد نقدینگی و 6 برابر شدن نرخ ارز در این سه سال اخیر، سهم و رشد مبلغ چک عادی رشد بالا و سهم و رشد چک برگشتی و چک رمزدار روبه کاهش بوده است.  طبق اعلام بانک مرکزی، بالغ بر ٨٧٤ هزار فقره چک به ارزشی حدود ١٩٥ هزارمیلیارد ریال در تیرماه ١٣٩٩ در کل کشور برگشت داده شده است که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد ۰.۸ درصد کاهش و از نظر مبلـغ ۴.۹ درصد افزایش نشان می‌دهد. بیش از 9 میلیون و 100 هزار فقره چک به ارزشی حدود 2054 هزار میلیارد ریال در تیرماه ١٣٩٩ در کل کشور مبادله شد که از این تعداد بیش از ٨ میلیون و 200 هزار فقره چک به ارزشی حدود ١٨٥٩ هزار میلیارد ریال در تیرماه ١٣٩٩ در کل کشور وصول و بالغ بر ٨٧٤ هزار فقره چک به ارزشی حدود ١٩٥ هزارمیلیارد ریال برگشت خورد. یعنی بیش از 90 درصد تعداد و مبلغ چک مبادله شده وصول شده است و بیش از 9.6 درصد تعداد و مبلغ چک‌ها نیز برگشت خورده است.
 براین اساس به نظر می‌رسد که با حاکم شدن چک صیادی و امکان کسب اطلاع از اعتبار و سابقه صاحبان چک، اکنون ضمن آنکه موجب افزایش اعتبار چک‌های عادی شده و سهم چک‌های عادی بیشتر شده است بلکه تعداد چک‌های برگشتی نیز بیشتر شده است و می‌توان انتظار داشت که با توجه به محدودیت‌های ارقام تراکنش بانکی و سقف تراکنش‌ها، مردم به استفاده از چک بیش از گذشته توجه نمایند.  در تیرماه ١٣٩٩، در کل کشور بیش از 9 میلیون فقره چک وصول شد کـه از ایـن تعـداد بالغ بر 8.2 میلیون فقره عادی و بیش از 800هزار فقره رمزدار بوده است.
 بر این اساس درکل کشـور 91 درصد ازکل تعداد چک‌های وصولی، عادی و 9 درصد رمزدار بوده است. در ماه مورد بررسی درکل کشور بالغ بـر ٣٤٣٨ هـزار میلیـارد ریـال چـک وصـول شد کـه حـدود ١٨٥٩ هزار میلیارد ریال چک عادی و بیش از ١٥٧٩هزار میلیاردریال چک رمزدار می‌باشد. به عبارتی درکـل کشور ٥٤ درصد ازکل ارزش چک‌های وصولی، عادی و 46 درصد رمزدار بوده است. مقایسه وضعیت بازار چک در سال 99 با چند سال قبل مثلا سال 96 نشان می‌دهد که از نظر تعداد چک مبادله شده تفاوت زیادی ایجاد نشده و در سال 96 ماهانه بیش از 9 میلیون چک مبادله شده است. اما تعداد برگشتی حدود 1.5 فقره بوده که در سال 99 به 55 درصد سال 99 کاهش یافته است. مبلغ چک برگشتی نیز 13 هزار میلیارد تومان بوده که حالا به 19 هزار میلیارد تومان رسیده که البته اثر تورم را باید روی آن در نظر گرفت.  در اردیبهشت ماه 96 حدود 9.6میلیون فقره چک به مبلغ حدود ۵۹هزار میلیارد تومان مبادله شده است. چک‌های وصولی در اردیبهشت 96 حدود 8.1میلیون فقره بوده که در تیر 99 به 8.2 میلیون رسیده و از نظر تعداد فرق زیادی با سال‌های قبل ندارد.

   وصولی سال 99  چهار برابر سال 96

از سوی دیگر مبلغ چک‌های وصولی در سال 96 ماهانه حدود ۴۶هزار میلیارد تومان بوده که در سال 99 به 186 هزار میلیارد تومان افزایش داشته و تقریبا چهار برابر شده است. در مجموع در اردیبهشت‌ماه در کل کشور 84 درصد از کل تعداد چک‌های مبادله‌‌ای و 78 درصد از کل مبلغ آن وصول شده است. این مقایسه نشان می‌دهد که با 6 برابر شدن قیمت ارز در این سه سال، مبلغ وصول چک‌ها نیز 4برابر شده است و متناسب با رشد نقدینگی در این سال‌ها، وصولی چک‌ها نیز بیشتر شده است.  همچنین جزییات دیگری از گردش چک در نظام بانکی در دومین ماه سال 96 نشان می‌دهد که بالغ بر ۷۹۳هزار فقره چک رمزدار به مبلغی حدود ۱۳۷هزار میلیارد تومان وصول شده که تعداد آن ۶۹‌درصد و مبلغ تا ۱۱۲‌درصد افزایش دارد. اما رقم چک رمزدار در تیرماه 99 و سه سال بعد حدود 158 هزار میلیارد تومان بوده است. یعنی با وجود 4 برابر شدن مبلغ وصولی چک‌ها، رقم چک رمزدار تنها 15 درصد رشد کرده است. این نکته می‌دهد که در سال 96 و قبل از تحریم‌ها و حاکم شدن چک صیادی، سهم چک رمزدار روبه افزایش بوده است و رشد و سهم بالایی داشته است. اما در سال 99، با وجود رشد بالای نقدینگی در سه سال اخیر و همچنین 4برابر شدن مبلغ چک‌های وصولی، سهم و رشد چک رمزدار اندک بوده است و در واقع این رشد بالای وصولی چک‌ها را چک‌های عادی به خود اختصاص داده است.

   124 میلیون چک در سال 95