جواهرسازي، شغل رايج مردم در شهر سوخته, ايراني‌ها چه جواهري را مي‌پسنديدند؟
جواهرسازي، اين صنعتي بود که پنج هزار سال پيش ايرانيان باستان به آن علاقه داشتند و به عنوان يک شغل پرطرفدار به سراغش مي‌رفتند. وقتي هنوز دوره تمدن برنز بود و ساکنان شهر سوخته، از متمدن ترين مردمان جهان به شمار مي‌رفتند.
خبراقتصادی:به گزارش مجله مهر، باستان شناسان در کاوش شهر سوخته مهره‌هاي زيادي را پيدا کردند که از سنگ‌هاي لاجورد، عقيق، مرمر، فيروزه و ديگر سنگ‌هاي گرانبها و نيمه گرانبها ساخته شده بودند. سنگ‌هايي که تعداد زيادي از آنها از گورستان شهر به دست آمد و نشان داد که ايرانيان باستان در پنج هزار سال پيش به جواهرسازي علاقه داشته‌اند.
صنعتگران اين شهر از طلا و سنگ‌هاي گرانبها مهره‌هاي بسيار ظريف و شکيلي مي‌ساختند که استفاده تزئيني داشت.
سيد منصور سيد سجادي سرپرست گروه باستان شناسي شهر سوخته در اين باره مي‌گويد: «مطالعه و آزمايش‌هاي انجام شده روي آثار به دست آمده از کاوش‌هاي شهر سوخته به شناسايي مشاغل گوناگون رايج در اين شهر چون دامداري، کشاورزي، معماري، مديريت، صيادي و شکار، سفالگري، فلزکاري، سنگ‌تراشي، تجارت و پزشکي کمک کرده است.
اما يکي از مشاغل ساکنان شهر سوخته در دوران رونق و شکوفايي، مهره‌سازي و جواهرسازي بوده است و مردم اين شهر چون جوامع ديگر به زيبايي و آراستگي ظاهر و باطن توجه داشته‌اند.»
او ادامه مي‌دهد: «مهره‌سازان شهر سوخته، آماده‌سازي و ساختن انواع مهره‌ها از موادي مثل چوب، استخوان، گل، سفال، سنگ و فلز براي مراسم تدفين را بر عهده داشته‌اند.»
به گفته سيد سجادي، غنا و تنوع مواد باستاني و فرهنگي در شهر سوخته نسبت به بسياري از شهرهاي باستاني فلات ايران و سرزمين‌هاي همجوار بيشتر است و سلسله تپه‌هاي وسيع و کم ارتفاع محوطه تاريخي شهر سوخته واقع در 56 کيلومتري جنوب شهرستان زابل براي بسياري از باستان شناسان و علاقه‌مندان به تاريخ کهن جهان جذاب و ديدني است.
ايراني‌ها چه جواهري را مي‌پسنديدند؟
بيشتر اشياي زينتي پيدا شده در شهر سوخته با سنگ‌هاي نيمه بهادار وارداتي مانند لاجورد، عقيق و فيروزه که از معادن دوردست به اين شهر وارد مي‌شده ساخته شده‌اند. سنگ‌هاي لاجورد وارداتي توسط صنعتگران اين شهر به شئي زينتي يا بلوک‌هاي تراشيده شده تبديل و به سرزمين‌هاي دور دست آن سوي خليج‌فارس صادر مي‌شد. اين طور که سرپرست گروه باستان شناسي شهر سوخته مي‌گويد، اشيا و لوازم مدفون در قبور نشان دهنده درجه فقر، غنا و طبقه اجتماعي و در برخي موارد شغل، جايگاه و خاستگاه اصلي افراد است.
صنعتگران شهر سوخته قلوه سنگ‌هاي عقيق را از بستر رودخانه‌ها پيدا مي‌کردند و مهره‌ها را مي‌ساييدند و به اشکال متنوع استوانه‌اي، کروي و ديســــک تبـديل مي‌کردند. گردنبندها يا دستبندهاي کشف شده در شهر سوخته از ترکيب چند سنگ با رنگ‌هاي مختلف ساخته مي‌شدند و در ساخت آنها بيشتر از مهره لاجورد، فيروزه و عقيق استفاده شده است. با اين حال، مقدار سنگ‌ها و مهره‌هاي فيروزه اي که در شهر سوخته پيدا شده، بسيار کمتر از لاجورد است. فيروزه‌هايي که استفاده مي‌شدند، در اندازه‌هاي کوچک و حداکثر به بزرگي تخم پرندگان استخراج مي‌شده و نيازي به برش اوليه و قطعه قطعه شدن نداشته‌اند.
نخستين مته‌هاي صنعتي
باستان شناسان در تعدادي از گورهاي شهر سوخته نوک مته، اره، تراشه و قطعات نيمه تمام مهره‌ها و ابزارهاي سنگ تراشي را پيدا کرده‌اند. ابزارهايي که وقتي روي مهره‌هاي چوبي، سنگي و استخواني به کار مي‌رفت، زيورآلاتي با کاربردهاي تزئيني و حتي مذهبي مي‌ساخت. سيدسجادي مي‌گويد: «در زميني به مساحت 100 متر مربع از اتاق‌هاي دوره دوم استقرار در شهر سوخته، بيش از 200 نوك مته جمع‌آوري شده و هزاران تراشه و خرده سنگ لاجورد و عقيق، چه به صورت مهره‌هاي شكسته و چه به صورت خرده ريزه، ديده شده است. علاوه بر آن تعداد 71 قطعه فيروزه كه حدود 20 درصد فيروزه‌هاي پيداشده شهر سوخته را تشكيل مي‌دهد نيز از همين قسمت جمع‌آوري شده است.»
