شاخص بورس مرداد ماه را با كاهش 7.57 درصدي به پايان رساند / ادامه كاهش قيمت سهام يا اصلاح تصميمات اشتباه؟

اقتصاد گردان - محسن شمشيري

هر چند كه بسياري از صاحب نظران، متاثر از رفتار مالي دولت، كسري بودجه، رشد نقدينگي و پايه پولي و تورم، تزريق پول به بورس، ورود و خروج حقيقي ها و حقوقي ها، افزايش قيمت دلار و ادامه فشارهاي اقتصادي و تحريم، معتقدند كه روند شاخص بورس و قيمت هاي سهام در مجموع مثبت خواهد بود و به دنبال تداوم تورم در اقتصاد ايران و رشد قيمت ها، شاهد رشد شاخص بورس و قيمت سهام شركت هاي مختلف خواهيم بود، اما بازار سرمايه متاثر از طبيعت بازار و اقتصاد ايران، و  فروش اوراق بدهي دولت، عرضه سهام شركت هاي جديد دولتي از جمله صندوق هاي ETF  پتروشيمي و پالايشي و فولادي، افزايش نرخ سود سپرده، نوسان بازار ارز و طلا، رفتار حقوقي هاي بازار و جمع كردن يا عرضه كردن و خارج شدن از بازار و... با نوساناتي مواجه خواهد شد. 

شايد مهمترين عاملي كه در روزهاي اخير روي عملكرد و آينده بورس اثرگذار بوده، انتظارات تورمي و انتظار سهامداران از افزايش قيمت ها و كاهش مصرف و تقاضا در اقتصاد بوده است كه  ارتباط بيشتري بين آينده شركت هاي بورسي با شاخص هاي كلان و بخش حقيقي اقتصاد يعني كاهش رشد اقتصادي و سرمايه گذاري و توليد، كاهش مصرف خانوار و قدرت خريد و درآمد سرانه ايجاد كرده و كمتر به اثر نرخ دلار و ارزش دارايي ها توجه كرده است. 

براين اساس، متناسب با تحولات اخير بازار دارايي و عملكرد مالي دولت و بانك مركزي، كاهش قيمت دلار و طلا در هفته هاي اخير و نوسان قيمت طلا در بازار جهاني، همچنين در آستانه عرضه سهام شركت هاي دولتي،  شاخص سهام در هفته اخير نزولي بوده و وضعيت قيمت سهام بسياري از شركت ها قرمز شده است. بازار ارز و سکه نيز در هفته هاي گذشته در مجموع كاهشي بوده است.  معامله‌گران به‌دنبال خروج از موقعیت خرید و قرار گرفتن در صف فروش بودند که روند کاهشی در این بازارها را به دنبال داشت. هر چند كه قيمت جهاني طلا كاهش و سپس افزايش داشت  و قيمت دلار هم به كانال 23 هزار تومان رسيد، اما تمايل حضور در بازار ارز و طلاي ايران در هفته هاي اخير كاهش يافته است.  به عبارت ديگر، در مجموع بازار دارايي در ايران با كاهش جذابيت مواجه شده و بسياري از سرمايه  گذاران منتظر تحولات بخش حقيقي اقتصاد و تحولات سياسي هستند. 

 بورس روز چهارشنبه يعني آخرين روز معاملات مرداد 99 یکی از کم‌حجم‌ترین روزهای معاملاتی را شاهد بود. ارزش معاملات خرد با ثبت رقم ۵هزار و ۱۲۰میلیارد تومان به کمترین رقم از ۶ اردیبهشت‌ماه رسید.  بورس در كل مرداد  99 در مجموع  7.57  درصد کاهش را تجربه کرد و از 1 ميليون و 901 هزار به 1 ميليون و 757 هزار رسيده است. شاخص کل بورس تهران در آخرین روز کاری در نهایت در ایستگاه یک میلیون و ۷۵۷ هزار واحد متوقف شد. رکوردی که در این هفته از بازار سرمایه به ثبت رسید کاهش ۱۱ درصدی هفتگی شاخص کل بورس بود؛ این رخداد در تاریخ فعالیت بورس سابقه نداشته است.

ارزش صف‌های فروش تشکیل شده در بورس، فرابورس و بازار پایه از ۱۵ هزار میلیارد تومان فراتر رفت. این صف‌های فروش برای ۷۴ درصد از کل سهام شرکت‌های بورس تشکیل شد. سهام هیچ صنعتی شاهد ورود پول سرمایه‌گذاران حقیقی نبود، در طرف عرضه نیز آمار خروج پول حقیقی‌ها رکورد شکست. هزار و ۲۶۴ میلیارد تومان از پول سرمایه‌گذاران حقیقی در پایان مبادلات چهارشنبه از بازار خارج شد؛ تصویری که از ۱۴ دی ۹۸ در بازار سهام تکرار نشده بود.  

همچنين  ارزش بازار بورس تهران در روز چهارشنبه به ۶۵۷۷ هزارمیلیارد تومان رسید. این عدد نشان می‌دهد بورس تهران از ابتدای مردادماه، حدود ۴۹۵ هزار میلیارد تومان از ارزش بازار خود را از دست داده است. آنچه که در روند معاملات چهارشنبه به چشم می‌خورد افت شدید ارزش معاملات است. در این روز ارزش معاملات خرد بورس تهران به ۵۱۲۰ میلیارد تومان رسید. این رقم کمترین عدد  از تاریخ ۶ اردیبهشت‌ماه سال‌جاری تاکنون بوده است. همچنین ارزش صف فروش در مجموع بورس، فرابورس و بازار پایه به ۵/ ۱۵ هزار میلیارد تومان رسیده است. صف فروش در ۴۸۱ نماد معاملاتی تشکیل شد؛ این تعداد ۷۴ درصد از کل سهام را تشکیل می‌دهند.

همچنين گفته مي شود كه حدود ۱۲۶۴ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شده و این میزان خروج پول حقیقی از ۱۴ دی ماه ۱۳۹۸ و تنش با آمريكا بیشترین میزان خروج پول حقیقی از بازار بوده است

برخي كارشناسان گفته اند كه افت شاخص هاي بورس و قرمز شدن شركت ها بيشتر تحت‌تاثیر تصمیمات کارشناسی نشده و خدشه دار شدن اعتماد مردم بوده است و  بازار سرمایه برای تخلیه هیجان فروش و بازگشت اعتماد از دست رفته نیاز به زمان دارد.

وضعیت بورس طی هفته گذشته نشان می‌دهد بخشی از فروش بازار از سوی نهادهای حقوقی مربوط به صندوق‌های درآمد ثابت  صورت گرفته که طبق اخبار منتشر شده این صندوق‌ها ملزم شده‌اند حد نصاب سرمایه‌گذاری در سهام را تا ۵ درصد کاهش دهند. براساس این خبر صندوق‌های با درآمد ثابت تا پایان سال ۹۹ فرصت خواهند داشت نسبت به رعایت حد نصاب ۵ درصد سهام خود اقدام کنند. به‌نظر می‌رسد مبلغ فروش سهام از سوی این صندوق‌ها برای رعایت حدنصاب ۵ درصدی حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان است که با توجه به شرایط خاص بازار سهام در این روزها، لازم است مهلت بیشتری به این صندوق‌ها  داده شود. البته گفته مي شود كه گمانه‌زنی‌هایی در خصوص اصلاح مصوبه اخیر مطرح‌ شده است.

ساعت معاملات بورسی که هفته گذشته با هدف جلوگیری از ایجاد اختلال در هسته دو قسمتی شده بود و تا ساعت ۱۵:۱۵ادامه داشت، از شنبه دوباره به روال عادی بازمی گردد.

ساعت انجام معاملات در بازار سرمایه از روز دوشنبه ۲۷مردادماه دو قسمتی شد. بر این اساس زمان سفارش گیری کلیه صنایع، به غیر از صنعت فلزات اساسی، صنعت شرکت های چند رشته ای صنعتی و صنعت فراورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای به همراه مشتقات مربوطه اعم از اختیار معامله و اختیار فروش تبعی بین ساعت ۸:۳۰ تا ۸:۴۵ و زمان انجام معاملات نیز  بین ساعت ۸:۴۵ تا ۱۱:۴۵ بود.

همچنین زمان سفارش گیری صنایع فلزات اساسی، شرکت های چند رشته ای صنعتی و فرآورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای به همراه مشتقات مربوطه اعم از اختیار معامله و اختیار فروش تبعی ساعت ۱۲ تا ۱۲:۱۵ و زمان انجام معاملات نیز ۱۲:۱۵ تا ۱۵:۱۵ بود.

اما عمر این اتفاق فقط دو روز بود و به گفته گودرزی-معاون بازار شرکت بورس- از روز شنبه اول شهریورماه، کلیه معاملات در بازار سهام در یک جلسه معاملاتی انجام خواهد شد.

بر این اساس، ۸:۳۰ تا ۹ زمان پیش گشایش و از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ زمان معاملات نماد شرکتها خواهد بود.

از سوي ديگر،  وزیر امور اقتصادی و دارایی با تاکید بر لزوم برگزاری دوره‌های آموزشی برای فعالان تازه وارد بازار سرمایه گفت: تمام فعالان بازار سرمایه که تازه وارد بازار شده اند حتما مشاوره بگیرند.

به گزارش ایسنا، فرهاد دژپسند وزیر امور اقتصادی و دارایی در حاشیه جلسه هیات وزیران در جمع خبرنگاران با اشاره ویژگی های بازار سرمایه اظهار کرد: ذات بازار سرمایه ریسکی است یعنی دارای یک روند ثابت و تضمین شده نیست؛ در این شرایط وقتی کسی می‌خواهد در بازار سرمایه فعالیت کند باید این نکات را در نظر داشته باشد.

دژپسند افزود: بازار سرمایه به گونه ای است که سهام برخی شرکت ها نوسان دارد؛ مثلا در دوره تشکیل مجامع ترتیباتی حاکم است که ممکن است بر سهام شرکت‌ها اثر بگذارد. تحولات بین‌المللی و تحولات بازارها و متغیرهای جایگزین نیز می‌توانند بر بازار سرمایه تاثیر گذار باشند.

وزیر اقتصاد بر تاکید بر اینکه پاسخ این پرسش که آنهایی که به بازار سرمایه ورود کرده‌اند، بمانند یا بروند، کلی نیست، گفت: فعالان بازار سرمایه و بویژه کسانی که اخیراً وارد بازار سرمایه شده‌اند باید دقیقا محاسبه کنند که سهام فلان شرکت که طبق اقتضائات و محاسبات نباید کاهش پیدا می‌کرده است، باید با صبر برخورد کنند، از طرفی اگر سهام شرکتی که طبق محاسبات نباید افزایش می‌یافته و اصلاح شده، باید اصلاح آن را بپذیرند؛ بنابراین این نوسانات بستگی به شرکت، صورت های مالی آن و روند تحولات بین المللی آن صنعت دارد.

وی تصریح کرد: دولت همچنان قائل به این است که بازار سرمایه باید مورد توجه باشد و تقویت شود.

دژپسند در پاسخ به پرسشی درباره تأخیر در پرداخت پول سهامداران عدالتی که ۳۰ درصد از سهام خود را فروخته‌اند و پرسش دیگری درباره علت عدم انتقال سهام عدالت به سبد سهام سهامداران گفت: این کار توسط کارگزاری ها انجام می‌شود اما اگر هرکسی نسبت به سهام عدالت اعتراضی دارد طبق سامانه‌هایی که اعلام کردیم که دادیم شکایت کنند و تاکنون برخوردهایی انجام گرفته است و بخشی از مشکلات اصلاح شده است.

وزیر اقتصاد با بیان اینکه «سهام عدالت، سهام شرکت‌های بسیار خوبی است» اظهار کرد: بر همین اساس خواهش من از سهامداران سهام عدالت این است که گرفتار هیجانات بازر نشوند، چراکه سهام عدالت ارزنده است.

وی در پاسخ به پرسشی درباره فضاسازی برخی رسانه‌های فارسی زبان خارجی درخصوص توصیه به مردم برای خروج از بورس، گفت: قرار نیست سرنوشت ما را آنها تعیین کنند، بلکه فعالان بازار سرمایه در کشور قدرت تحلیل دارند. امروز دوره‌های آموزشی زیادی برای بازار سرمایه برگزار می‌شود و کارگزاری ها نیز در این زمینه ورود کرده اند. از طرفی با صداوسیما وارد مذاکره شدیم که یک شبکه خاصی را تعیین کنیم که چند ساعت در روز بتوانیم آموزش ها در این خصوص ارائه دهیم. سازمان بورس در این ارتباط جلساتی با صداوسیما داشته است. تمام فعالان بازار سرمایه که تازه وارد بازار شده اند حتما مشاوره بگیرند و به حرف‌های شبکه‌های دیگر اتکا نکنند.

 

سناریوی دو قسمتی شدن ساعت معاملات بورسی از روز 27 مردادماه به منظور جلوگیری از اختلالات هسته اجرا شد؛ راه حلی که عمر آن فقط دو روز بود و یک کارشناس بازار سرمایه که بر موقتی بودن این راه حل تاکید دارد، معتقد است که معماری هسته معاملات باید تغییر کند.

حجت اله فرهنگیان در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به دو شیفته شدن معاملات بازار سرمایه، اظهار کرد: دو قسمتی شدن معاملات بازار سرمایه یک راه حل موقت برای کاهش فشار بار روی هسته تا پیاده سازی راه حل های جایگزین بود. درواقع این سیاست بیشتر به کنترل عملکرد هسته معاملات برمی گردد.

وی درمورد مشکل هسته معاملاتی توضیح داد: خرید هسته معاملات در سال های 1384 و 1385 انجام شد و تا 1388 زمان برد؛ یعنی تکنولوژی و نیازمندی ها مربوط به آن سالها بود و پس از آن نیز به دلیل تحریم ها تا سال 1395 به روز رسانی هسته صورت نگرفت. در سال 1385 نیز درآمد کارگزاری ها در این حد نبود که بخواهند در حوزه IT سرمایه گذاری سنگینی انجام دهند. تعدادی از شرکت های IT که به OMS ها معروف شدند این موضوع را مدیریت کردند و کارگزاری ها به OMS ها و OMSها هم به هسته وصل شدند.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: البته معماری در دنیا اینطور نیست که همه به صورت مستقیم به هسته دسترسی داشته باشند. در آن زمان هم پیش بینی نمی شد این حجم از سهامدار وارد بازار شده و به صورت مستقیم به هسته دسترسی داشته باشند. درحالی که مزیت هسته سرعت عمل آن است، درحال حاضر نمی تواند پاسخگوی این حجم از متقاضی باشد و به همین دلیل با اختلال در هسته مواجه شده ایم.

فرهنگیان با تاکید بر اینکه  سازمان بورس، ارکان و شرکت های IT به دنبال راه حلی برای کم کردن فشار روی هسته هستند، گفت: برای مدیریت فشار روی هسته، دو زمانه شدن معاملات بازار، یک راه حل موقتی است. البته راه حل بهینه ای نیست و می تواند مشکلات جدی ایجاد کند. این موضوع می تواند معادلات سبدگردانی و بازارگردانی را به هم بریزد. نمادها در ساعات مختلف باید استراتژی معامله گران را بسازد اما فاصله زمانی بین معاملات مشکل ایجاد می کند که منطقی و منصفانه نیست اما چاره ای هم نیست تا راه حل های جایگزین پیاده شود.

سه راه حل برای رفع اختلالات هسته

وی با بیان اینکه بر ای رفع مشکل اختلال هسته معاملاتی، سه راه حل وجود دارد، توضیح داد: راه حل اصلی این است که هسته معاملات که تکنولوژی قدیمی دارد، عوض شود. این راه حل از طریق وندورهای ایرانی که می توانند هسته معاملات داخلی بنویسند و همچنین وندورهای خارجی که نگران تحریم ها نیستند و راه هایی برای خرید و انتقال تکنولوژی نیز وجود دارد، درحال پیگیری است.

این کارشناس ادامه داد: راه حل دوم این است که تعداد هسته های مچینگ معاملات بیشتر شود. درحال حاضر دو هسته مچینگ وجود دارد؛ هسته بورس و هسته فرابورس. البته کاربر متوجه جدا بودن هسته معاملات نمی شود. شرکت مدیریت فناوری در تلاش است تعداد هسته های بورس و فرابورس را افزایش دهد تا با قدرت پردازش موازی بتوانند بخش بیشتری از سفارش های بازار را مدیریت کنند.

فرهنگیان در ادامه با تاکید بر اینکه باید معماری بازار را تغییر داد، گفت: تغییر و راه حل اساسی که انقلاب در معماری بازار محسوب می شود و عمده بورسهای جهانی نیز از همین مدل استفاده می کنند،  این است که یوزر هسته نباید یوزر نهایی باشد. یوزر هسته باید نهادهای مالی باشند که تعداد آن ها بین 1000 تا 2000 نفر است نه 40 میلیون نفر.

وی گفت: سازمان بورس روی این پیشنهاد به عنوان ORMS کار می کند. در این مدل هرکدام از کارگزاری ها می توانند تبدیل به یک سپرده گزاری کوچک شوند؛ یعنی دارایی مشتریها توسط OMS نگهداری می شود و سمت یوزر تغییری دیده نمی شود. یوزر زمانی که می خواهد به هسته مراجعه کند، از جایگاه کارگزاری وارد می شود. در آن سو کارگزاری به جای یوزر سفارش را می گذارد، ادیت می کند، لغو می کند و... .

این کارشناس بازار سرمایه با تاکید بر اینکه با روش مذکور، بار روی هسته به شدت کم می شود و سرعت بالا می رود، اظهار کرد: اما اگر این معماری عوض نشود و یوزر هسته 40 میلیون نفر باشد به جای 2000 هیچ سیستمی در دنیا نمی تواند پاسخگوی آن باشد. به هر حال این روزها یک دوران گذار بوده و ممکن است اختلال های پیش آمده موجب نارضایتی سهامداران شده باشد اما این موضوع در بازه شش ماه تا یک ساله برطرف می شود. هرچند ممکن است آسیب هایی نیز وارد کند اما باید صبر و همکاری کرد.

 

از میان نمادهای بورسی، ۲۹ نماد تا ۲۸ مردادماه به دلایل مختلف متوقف شده اند. تعلیق نماد معاملاتی باعث توقف نمادهای کنتورسازی ایران(آکنتور)، سایر اشخاص بورس انرژی(انرژی۳)، گسترش نفت و گاز پارسیان(پارسان)، صنایع آذر آب(فاذر)، پارس الکتریک(لپارس)، نساجی بروجرد(نبروج)، بانک انصار(وانصار)، هلدینگ گروه صنعتی ملی(وملی) و  سرمایه گذاری نیرو(ونیرو) شده است.

برگزاری مجمع عمومی عادی سالیانه نمادهای سرمایه گذاری صدرتامین(تاصیکو)، کارتن ایران(چکارن)، گروه مپنا(رمپنا)، تولیدی کاشی تکسرام(کترام)، داده گستر عصرنوین های وب(های وب) و لیزینگ ایران(ولیز)، برگزاری مجمع عمومی فوق العاده(درخصوص تغییر سرمایه) نمادهای کارخانجات تولیدی شهید قندی(بکام)، تولید مواد اولیه دارو و پخش(دتماد) و  بانک ملت(وبملت) و برگزاری مجمع عمومی عادی به طور فوق العاده(تصویب صورت های مالی) نیز نماد  بانک سینا(وسینا) را متوقف کرده اند.

سرمایه گذاری سیمان تامین(سیتا) به دلیل تغییرات بیش از ۵۰ درصد در ۱۵ روز متوالی و نماد نوش مازندران(غنوش) نیز به دلیل بررسی بیشتر معاملات متوقف شده اند.

افشای اطلاعات با اهمیت گروه الف- ادامه توقف حداکثر برای دو روز کاری نمادهای  لبنیات کالبر(غالبر)، کشت و صنعت چین چین(غچین) و افشای اطلاعات با اهمیت گروه ب-ادامه توقف حداکثر برای دو روز کاری نیز نمادهای پتروشیمی پارس(پارس)، سرمایه گذاری خوارزمی(وخارزم) را متوقف کرده اند.

سازه پویش(خپویش) برگزاری مجمع عمومی عادی به طور فوق العاده(انتخاب اعضا) : مهندسی نصیر ماشین(خنصیر) نیز به دلیل افشای اطلاعات با اهمیت گروه الف و نهادهای مالی بورس انرژی(انرژی۱)، فعالان بورس انرژی(انرژی۲) به دلیل توقف نماد اصلی، متوقف شده اند.