بازار سنگ آهن ایران، اولویت با تامین نیاز داخلی است یا صادرات به چین؟

خبراقتصادی: اگر چه در سال های اخیر، برخی اقتصاد دانان صاحب نام کشور، خواستار رشد تدریجی نرخ ارز متناسب با نرخ تورم بودند، تا علاوه بر کنترل واردات و جلوگیری از مصرف گرایی در کشور، عامل رشد صادرات غیر نفتی و کاهش وابستگی به صادرات مواد خام مانند نفت و مواد معدنی بودند و همچنین کارشناسان اقتصادی در کنار توجه به نرخ ارز، خواستار تنظیم مقررات صادرات و واردات مانند نرخ تعرفه و قیمت گذاری مناسب و... به نفع تولید واشتغال داخلی و رشد ارزش افزوده صنعتی بوده اند، اما به دلیل رشد درآمد نفت و بودجه عمومی کشور، این مهم به تاخیر افتاد.
اما در یک سال اخیر، به دنبال رشد نرخ ارز و  افزایش 80 درصدی نرخ دلار،  تحولات عمده ای به نفع تولید داخلی، رشد صادرات و کاهش واردات در حال تحقق است و همان طور که مقام معظم رهبری، سال جاری را سال حمایت از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی نامیده اند، لازم است که مسوولان اقتصادی و صنعتی کشور نیز در جهت حمایت از تولید و اشتغال داخلی، سیاست ها و تصمیم گیری های مکملی را در نظر بگیرند.
به خصوص در بازار فولاد لازم است که از یک سو، سنگ آهن تولیدی کشور، در جهت رشد تولید فولاد و تامین نیاز فولادسازان کشور به کار گرفته شود و در شرایطی که رشد نرخ دلار باعث انگیزه شرکت های سنگ آهن برای صادرات بیشتر شده، تمهیداتی به کار گرفته شود تا تامین نیاز شرکت های بزرگ فولاد از جمله فولاد مبارکه و ذوب آهن در اولویت باشد و به جای صادرات مواد خام معدنی مانند سنگ آهن، به رشد ارزش افزوده فولاد و محصولات فولادی و اشتغال داخلی توجه شود.
همچنین قیمت گذاری در بازار محصولات فولادی نیز باید به شکلی باشد که واحدهای مصرف کننده ، سهمیه فولاد خود را به کالای صنعتی و رشد ارزش افزوده و اشتغال بیشتر تبدیل کنند نه این که با صادرات آن، از مابه تفاوت نرخ صادراتی و تحویل در درب کارخانه فولاد مبارکه و ذوب آهن و... سود ببرند و تولید را رها کنند!
به دنبال افزایش ظرفیت تولید داخلی فولادسازان کشور از جمله ذوب آهن و فولاد مبارکه و همچنین اضافه شدن تعداد قابل توجهی از واحدهای جدید فولادسازی به عرصه تولید، برنامه ریزان و تصمیم گیران صنعتی و اقتصادی کشور باید تمهیداتی را در نظر بگیرند تا ظرفیت معادن و تولید سنگ آهن کشور در جهت رشد ارزش افزوده صنعتی کشور، ایجاد اشتغال و صنایع جانبی فولاد کشور به کار گرفته شود و به جای این که با خام فروشی و صادرات مواد معدنی و کلوخه های فلزی و معدنی، رقم کمی بابت صادرات عاید کشور شود، بهتر است که این مواد معدنی و معادن سرشار وغنی کشور، در جهت رشد تولید داخلی فولاد و انواع محصولات از جمله ورق های تخصصی وآلیاژهای ارزشمندو... به کار گرفته شود و کارآفرینی و رشد ارزش افزوده را بالا ببرد.
به دنبال افزایش نرخ ارز و افزایش 70 تا 80 درصدی نرخ دلار، وضعیت بازار فولاد و مواد معدنی و سنگ آهن نیز مانند سایر کالاها و تولیدات کشور با تحولاتی مواجه شده که لازم است با تحلیل موشکافانه جوانب آن بررسی شود.
واسطه ها و دلالان بازارهای مختلف، که نقدینگی خود را در بازارهای موقت وکوتاه مدت به کار می گیرند تا سود قابل توجهی نصیب خود کنند، به هنگام ارزانی ارز و دلار، به شدت بر طبل واردات می کوبیدند تا از مابه تفاوت واردات با فروش داخلی سود زیادی ببرند. اما به هنگام گران شدن و رشد نرخ ارز، متوجه بازار صادراتی شده اند اما عده ای از آنها به جای این که کالاهایی با ارزش افزوده صنعتی بالا را صادر کنند، اقدام به افزایش صادرات مواد معدنی، سنگ آهن و حتی سهمیه مصرف کنندگان داخلی فولاد کرده اند.
به عبارت دیگر، به جای این که سنگ آهن در کارخانه های فولادسازی داخلی، تبدیل به محصولات فولادی مانند ورق فولادی و... شود، بخشی از سنگ آهن به بازار چین و.. صادر می کنند و رقم صادرات معادن کشور به کشورهای منطقه افزایش یافت و شنیده شده که صادرات سنگ آهن گل گهر و چادرملو که دو معدن بزرگ سنگ آهن کشور هستند، نیز افزایش یافته است.
از سوی دیگر، بخشی از محصولات فولادی که از سوی کارخانه هایی مانند فولاد مبارکه و ذوب آهن، با قیمت پایین تر از بازار در اختیار واحدهای مصرف کننده داخلی قرار می گیرد تا تبدیل به ظروف، لوازم خانگی، مصالح ساختمانی و... شود و ارزش افزوده بالاتر و اشتغال بیشتری ایجاد کند،  متاسفانه به خاطر گران شدن دلار و افزایش صرفه صادراتی، از بازارهای خارجی سردر آورده است و واحدهای مصرف کننده بخش عمده ای از سهمیه خود را به جای تولید واشتغال و ارزش افزوده صنعتی و کارآفرینی،  به صورت مواد مصرفی و واسطه ای به خارج صادر می کنند تا به جای در گیر شدن در امور تولیدی، از سود قابل توجه صادرات و اختلاف قیمت صادراتی با قیمت درب کارخانه فولاد مبارکه وذوب آهن سود ببرند.
این تحولات بازار فولاد کشور و سنگ آهن نشان می دهد  که اگر چه افزایش نرخ ارز می تواند در جهت حمایت از تولید کشور در سال حمایت از تولید ملی مفید باشد و مصرف و واردات کالای خارجی را کاهش می دهد و صادرات را افزایش می دهد، اما واقعیت این است که این سیاست به تنهایی راهگشا نیست و در هر شرایطی، دلالان و واسطه ها و سوداگری در بازار، به زیان تولید عمل می کند و اگر قیمت گذاری محصولات فولادی درست نباشد و همچنین معادن کشور، ملزم به تحویل سنگ آهن خود به فولاد سازان کشور مانند فولاد مبارکه وذوب آهن نباشند، نتیجه ای جز کاهش تولید یا عدم رشد تولید نخواهد داشت و عملا نوعی خام فروشی و صادرات مواد خام معدنی و صادرات مواد واسطه ای فولادی، تشویق خواهد شد.
در حالی که  ظرف يكي دو سال آينده با ورود واحدهاي جديد فولادسازي به مدار توليد، ايران ديگر سنگ‌آهن مازادي براي صادرات به چين نخواهد داشت لازم است که سیاست های قیمت گذاری و همچنین موانع غیر تعرفه ای برای صادرات سنگ آهن در نظر گرفته شود و همچنین قیمت گذاری درست و در حاشیه بازار را برای محصولات فولادی کارخانه های بزرگ مانند محصولات فولاد مبارکه و ذوب آهن شاهد باشیم تا سنگ آهن برای تولیدفولاد بیشتر در کشور به کار گرفته شود ومحصولات فولادی و مصرفی وواسطه ای کشور نیز در جهت اشتغال زایی و ارزش افزوده و رشد صنعتی و عمرانی کشور به کار گرفته شود و واحدهای صنعتی کشور، فولاد را برای سازندگی وعمران و تولید کالاهای مختلف و ساخت وساز به کار بگیرند و سهمیه محصولات فولاد داخلی خود را صادر نکنند بلکه در داخل کشور برای اشتغال و تولید به کار بگیرند.
سالی 10 میلیون تن صادرات سنگ آهن ایران به چین

چين در سال‌هاي اخير سالانه حدود 10 ميليون تن سنگ‌آهن دانه‌بندي شده از ايران وارد كرده است.

خوشبختانه چند وقت پیش،  وزارت بازرگاني چين نسبت به كيفيت سنگ‌آهن وارداتي از ايران هشدار داده و پس از آن نيز اعلام شد كه چين قصد دارد واردات سنگ‌آهن از ايران را كاهش دهد.
اما به نظر می رسد که رشد نرخ ارز، بسیاری از شرکت های سنگ آهن داخلی را وسوسه کرده تا بخشی از تولید خود را صادر نمایند. براین اساس، حتی اگر صادرات به چین کاهش یابد، افزایش صادرات سنگ آهن به کشورهای دیگر همچنان مورد توجه شرکت های معدنی داخل کشور خواهد بود.
به نظر می رسد که مسوولان صنعتی و اقتصادی کشور، باید هر چه سریعتر، سیاست ها و تصمیم گیری متناسب با تحولات نرخ ارز، حمایت از تولید داخلی در سال حمایت از تولید ملی، کار وسرمایه ایرانی، و کاهش صادرات مواد خام مانند سنگ آهن را اجرایی کنند.