چالش‌های حذف دلار از مبادلات ایران با روسیه و ترکیه / كاهش 11 دلاري قيمت اونس جهاني طلا

اقتصاد گردان - 

رییس کل بانک مرکزی ایران روز چهارشنبه از تلاش برای حذف دلار از مبادلات تجاری ایران با روسیه و ترکیه خبر داد وافزود که در حال حاضر بخش مهمی از مبادلات ایران و روسیه از طریق پول ملی دوکشور انجام می‌شود. یورونیوز با این مقدمه در تحلیلی نوشت: استفاده از این شیوه ۳۰ تا ۴۰ درصد تجارت ایران و ترکیه را نیز در برگرفته ولی مابقی آن با استفاده از یورو در حال انجام است. اما آیا حذف دلار از مبادلات تجاری کشورها آنگونه که ایران، ترکیه، روسیه و حتی چین از آن یاد می‌کنند یک ابتکارعمل است یا واکنشی ناگزیر به رویارویی تجاری و سیاسی با آمریکاست؟

 رییس کل بانک مرکزی ایران هدف از این اقدام را گشودن مسیر تجارت بدون تحریم اعلام کرده، اقدامی که در عمل امکان نظارت آمریکا بر مبادلات را به دلیل عدم ثبت آن در معابر بین‌المللی تسویه و پایاپای دلار از میان می‌برد.

این گزارش می‌افزاید: هر چند بنا بر اظهارات همتی بسیاری از کشورها تمایل دارند که با پول ملی خود مبادله تجاری کنند ولی چرا عملی کردن این تمایل و حذف دلار از مبادلات بین‌المللی پرریسک به نظر می‌رسد؟ دلار در حال حاضر فراگیرترین ارز بین‌المللی است، چون نه تنها ارزش با ثبات‌تری داشته بلکه امنیت و نقدشوندگی آن بیش از سایر ارزهای بین‌المللی بوده و تبدیل آن به سایر دارایی‌های قابل سرمایه‌گذاری از جمله طلا و اوراق بهادار بین‌المللی ساده‌تر است.

گذشته از این، تبادل دو جانبه با دلار، مشکل تفاوت معیار ارزش‌گذاری را از بین می‌برد. لذا در مجموع ذخیره مازاد تجاری بر پایه دلار برای بانک‌های مرکزی مطلوب‌تر بوده است. ارزهای ملی معمولا  پُر نوسان‌تر هستند، به عنوان نمونه، طی ۹ ماه گذشته نرخ برابری لیر ترکیه در مقابل دلار آمریکا در فاصله ۵.۱ تا ۶.۱ بالا و پایین رفته و نوسانی ۱۹.۶ درصدی را تجربه کرده است. همچنین نرخ مبادله هر روبل روسیه در برابر دلار آمریکا نیز از ابتدای سال ۲۰۱۹ تاکنون در فاصله ۶۲.۵ تا ۶۷ متغیر بوده و بیش از ۷ درصد نوسان داشته است.

در نتیجه طی یک فرآیند تجاری که در اکثر موارد تسویه مالی در چند مرحله‌ انجام می‌شود، ارزش‌گذاری معامله دچار تغییر می‌شود. این تغییر دارای ریسک و هزینه‌ است که در نهایت به یک طرف معامله تحمیل می‌شود. گذشته از این، آنگونه که رییس کل بانک مرکزی ایران نیز تایید کرده، برای تعیین ارزش نسبی ارزهای ملی نیاز به یک ارز پایه است که به گفته آقای همتی در مبادلات این کشور با ترکیه و روسیه، یورو تعیین شده است.

همچنین حتی اگر تبادل کشورها به صورت پایاپای انجام شود، در تسویه‌های دوره‌ای، نیاز به تسویه مابه‌التفاوت‌ها وجود دارد و اینکه این تسویه‌ها بر پایه کدام ارز ملی و طی چه دوره‌ای انجام شود با توجه نوسان بالای آنها نکته مهمی خواهد بود.

صادرات ایران به ترکیه در سال ۱۳۹۷ نزدیک به ۲.۳ میلیارد دلار بوده و به روسیه ۲۸۱ میلیون دلار ولی در مقابل ۲.۶ میلیارد دلار کالا از ترکیه و ۱.۳ میلیارد دلار کالای از روسیه وارد ایران شده است. این بدان معناست که کسری تجاری سالانه ایران در برابر ترکیه ۳۰۰ میلیون دلار و در برابر روسیه نزدیک به یک میلیارد دلار است.

در چنین شرایطی اگر ۱۰۰ درصد تجارت ایران با این دو کشور بر پایه ارزهای ملی آنها انجام شود، از یکسو ایران باید با تبدیل بخشی از ذخایر با ارزش دلاری یا یورویی خود به لیر ترکیه و روبل روسیه امکان تسویه کسری تجاری خود را داشته باشد. در طرف دیگر، بانک‌های مرکزی روسیه و ترکیه نیز با افزایش ذخایر ریالی مواجه می‌شوند.در نتیجه استمرار چنین مبادلاتی وابسته به نوع توافقی است که بانک‌های مرکزی دو کشور برای جبران ریسک ناشی از مبادله بر پایه ارزهای ملی پُر نوسان حاصل می‌کنند.

نرخ ها در بازار 

روز دوشنبه 8 مهر 98، بازار جهاني طلا با كاهش قابل توجه 11 دلار نرخ هر اونس طلا مواجه شد و قيمت اونس جهاني طلا به 1487 دلار رسيد. كارشناسان اين روند كاهشي را  متاثر از مسائل داخلي آمريكا از جمله موضوع استيضاح ترامپ و حاشيه هاي گفت وگوي تلفني او با رئيس جمهور اوكراين و فشار دموكرات ها، و همچنين موضوع مذاكرات تجاري آمريكا و چين، مشكلات اقتصاد اروپا و موضوعاتي از اين دست مرتبط مي دانند. در اين زمينه برخي كارشناسان معتقدند كه بازار جهاني طلا با پيش بيني رشد قيمت ها مواجه است اما برخي ديگر از صاحبنظران عقيده  ديگري دارند و در حال حاضر از اظهار نظر در مورد كاهش يا افزايش قيمت طلا خود داري مي كنند تا تب و تاب مسائل سياسي و مذاكرات تجاري كاهش يابد و بتوان شفافيت بيشتري در مورد عرضه و تقاضاي طلا و همچنين بازارهاي سهام و ارز  ارائه داد. 

به گزارش تعادل، روز دوشنبه 8 مهر 98، بازار طلا و ارز در داخل كشور همچنان از روند با ثبات چند هفته اخير برخوردار است و در عين حال كه به دنبال كاهش قيمت جهاني طلا، انتظار مي رفت كه نرخ سكه و طلا در ايران نيز كاهش يابد، اما متاثر از افزايش اندك قيمت دلار، همچنان شاهد تكرار نرخ هاي قبلي در طلا و سكه هستيم. 

در بازار طلاي داخل كشور، به دنبال اعلام نرخ دلار نقدي در بازار آزاد به قيمت 11520 تومان كه نسبت به هفته قبل اندكي افزايش داشته، و همچنين اعلام نرخ اونس جهاني به قيمت 1487 دلار كه با كاهش روبرو بوده، مظنه مثقال طلاي 17 عيار يا طلاي آبشده به قيمت 1 ميليون و771 هزار، هرگرم 18 عيار 408 هزار و 800 تومان، سكه طرح جديد 4 ميليون و 30 هزار، سكه طرح قديم 4 ميليون و 10 هزار، نيم سكه 2 ميليون و 60 هزار، ربع سكه 1 ميليون و 260 هزار، سكه گرمي 860 هزار تومان معامله شد. 

در بازار ارز نيز صرافي هاي مجاز بانكي و ملي نرخ خريد دلار را 11400 و نرخ فروش دلار را 11500 تومان اعلام كردند. اين صرافي ها همچنين نرخ خريد يورو را 12600 و نرخ فروش يورو را 12700 تومان اعلام كردند. در سامانه سنا نيز نرخ لحظه اي دلار به 11500  و نرخ يورو به 12700 تومان رسيد. سامانه سنا همچنين نرخ ميانگين ارزهاي معامله شده براي روز يكشنبه 7 مهر 98 را براي دلار 11358، يورو 12615، درهم 3067، يوآن 1666، پوند انگليس 14018، ليرتركيه 2077 تومان اعلام كرده است. 

در بازار ارز رسمي نيز بانک مرکزی نرخ ۴۷ ارز را اعلام کرد که بر اساس آن نرخ ۱۵ ارز مانند پوند نسبت به روز گذشته افزایش و قیمت ۱۵ واحد پولی دیگر مانند یورو کاهش یافت. نرخ دلار و ۱۶ ارز دیگر نیز ثابت ماند. 

بر اساس اعلام بانک مرکزی هر دلار آمریکا برای دوشنبه هشتم مهر ماه ۹۸ بدون تغییر ۴۲ هزار ریال قیمت خورد. همچنین در روز جاری هر پوند انگلیس با دو ریال افزایش ۵۱ هزار و ۶۲۱ ریال و هر یورو نیز با ۲۰ ریال کاهش ۴۵ هزار و ۹۲۶ ریال ارزش‌گذاری شد

مسئولان و فعالان بازار نسبت به انجام هرگونه معامله طلا در فضای مجازی هشدار می‌دهند.با وجود هشدارها از سوی اتحادیه طلا و جواهر و فعالان این بازار، همچنان شاهد خرید و فروش مجازی طلا از طریق سایت ها و راه‌های ارتباط در فضای مجازی هستیم.

در معاملات اینچنینی بارها و بارها شاهد ایجاد مشکلات و کلاهبرداری از مردم بودیم اما همواره این افراد به فعالیت خود ادامه می دهند. کم فروشی، فروش طلا تقلبی، کلاهبرداری هایی همچون ماجرای سکه ثامن و بسیاری از این موارد، همگی ناشی از عدم توجه مردم به هشدارها و همچنین برخورد جدی با فعالیت اینگونه واحدها است. اما بحث خرید و فروش آنلاین طلا و جواهر و سکه در فضای مجازی و برنامه هایی مثل اینستاگرام و تلگرام بسیار متفاوت است.  

ابراهیم محمدولی، رییس اتحادیه طلا و جواهر در اینباره اظهار داشت: نامه نگاری‌هایی گسترده‌ با نهادهای ذیربط انجام داده و اعلام کردیم که به دلایل فنی هنوز زیرساخت‌ها و بستر خرید و فروش طلا در فضای مجازی فراهم نیست.

رییس اتحادیه طلا و جواهر تهران خاطر نشان کرد: فضای مجازی دارای مزیت‌های فراوانی برای مبادلات اقتصادی است، اما شرایط مناسبی برای معاملات طلا در آن، آماده نشده است زیرا خرید و فروش طلا و مصنوعات طلا به الزامات خاصی نیاز دارد.

محمدولی اضافه کرد: خریداران طلا تمایل دارند که از نزدیک مصنوعات طلا را مشاهده و آن را امتحان کنند، اما در فضای مجازی این امکان وجود ندارد. در حال حاضر معاملات طلا و سکه در فضای مجازی از طرف نهاد خاصی رصد نمی‌شود، بنابراین امکان رسیدگی به تخلفات وجود ندارد.

رییس اتحادیه طلا و جواهر تهران ادامه داد: مسایلی مانند عیار طلا، وزن و نحوه تحویل در دادوستد اینترنتی و مجازی طلا و سکه مطرح بوده که سازوکاری برای آنها شکل نگرفته است. محمدولی به برخی تخلفات رخ داده در این بخش اشاره کرد و اظهار داشت: در برخی پرونده‌ها، افرادی در فضای مجازی اقدام به کلاهبرداری تحت عنوان فروش طلا و سکه کرده‌اند.

وی گفت: هشدارهایی که اتحادیه طلا برای خرید و فروش طلا و سکه در فضای مجازی داده، توسط برخی مردم مورد بی‌توجهی قرار گرفته و جالب این است که پس از بروز مشکل، افراد خسارت دیده به اتحادیه طلا اعتراض می‌کنند، در حالی که ما نسبت به این نوع معاملات هشدارهای لازم را داده‌ایم.

رییس اتحادیه طلا و جواهر تهران افزود: تاکنون برای دو هزار و ۹۰۰ واحد طلا فروش در شهر تهران پروانه کار صادر شده و یک هزار و ۵۰۰ پرونده نیز در مرحله رسیدگی قرار دارد، اما تاکنون هیچ مجوزی برای معاملات طلا در فضای مجازی صادر نشده است.

همچنین محمد کشتی آرای، عضو اتحادیه طلا و جواهر نیز در گفتگو با ایبِنا در اینباره، گفت: بحث خرید و فروش طلا در فضای مجازی و به صورت اینترنتی همچنان ممنوع است و هیچ دستورالعملی جدیدی هم در این خصوص صادر نشده است.

به گفته وی، بحث سکه ثامن با توجه به جریحه دار شدن افکار عمومی درباره زیان حدود ۴ هزار نفر برای مردم هر بار مطرح می شود هشداری است برای مردم تا بدانند که در این فضا داد و ستد نداشته باشند.

طلا ارزان شد

 از سوي ديگر،  قیمت طلا در معاملات روز دوشنبه بازار جهانی تحت تاثیر رشد ارزش دلار به دلیل تسهیل نگرانی‌ها نسبت به تشدید جنگ تجاری آمریکا و چین، پایین آمد.هر اونس طلا برای تحویل فوری در معاملات روز جاری بازار سنگاپور ۰.۳ درصد کاهش پیدا کرد و به ۱۴۹۲ دلار و ۳۰ سنت رسید. بهای معاملات این بازار روز جمعه تا مرز ۱۴۸۶ دلار و ۶۰ سنت پیش رفته بود.

در بازار معاملات آتی آمریکا، هر اونس طلا با ۰.۵ درصد کاهش، به ۱۴۹۸ دلار و ۸۰ سنت رسید. بلومبرگ به نقل از مونیکا کرولی، سخنگوی وزارت خزانه داری نوشت: کاخ سفید به دنبال ممانعت از عرضه سهام شرکت‌های چینی در بازارهای سهام آمریکا نیست.     

این اظهارات پس از گزارش رویترز مطرح شد که روز جمعه خبر داده بود دولت آمریکا سرگرم بررسی حذف شرکت‌های چینی از بازارهای سهام آمریکا است.استفن اینس، استراتژیست بازار در شرکت اکسی تریدر در این باره گفت: در کوتاه مدت در خصوص اخبار متناقضی که پیرامون جنگ تجاری منتشر می‌شود، سردرگمی وجود دارد و در این وضعیت، کاری که سرمایه گذاران انجام می‌دهند، ترک بازار سهام و خرید دلار است که باعث گران شدن طلا می‌شود.

در آستانه مذاکرات تجاری چین و آمریکا، وانگ شوون، معاون وزیر بازرگانی چین گفت: این دو اقتصاد بزرگ اختلاف تجاری خود را با آرامش و رفتار منطقی حل خواهند کرد. در این بین پاتریک هارکر، رییس بانک فدرال فیلادلفیا روز جمعه اظهار کرد وی با کاهش نرخ‌های بهره بانک مرکزی در سپتامبر مخالف بوده و معتقد است بانک مرکزی باید در خصوص نرخهای بهره محکم بایستد.

نرخهای بهره بالاتر از ارزش دلار پشتیبانی کرده و طلا که به دلار قیمت گذاری می‌شود را برای خریداران غیرآمریکایی گران‌تر می‌کند و به تقاضای سرمایه گذاران برای این فلز ارزشمند ضربه می زند.بر اساس گزارش رویترز، موجودی طلای "اس پی دی آر گلد تراست" که بزرگترین صندوق سرمایه گذاری تحت پشتوانه طلا در جهان است روز جمعه ۰.۲۲ درصد کاهش پیدا کرد و به ۹۲۲.۸۸ تن رسید.

در بازار سایر فلزات ارزشمند، هر اونس پالادیم برای تحویل فوری ۰.۸ درصد افزایش داشت و ۱۶۹۴ دلار و ۷۷ سنت معامله شد. هر اونس نقره برای تحویل فوری با ۰.۸ درصد کاهش، به ۱۷ دلار و ۴۰ سنت رسید. هر اونس پلاتین برای تحویل فوری ۰.۳ درصد کاهش یافت و به ۹۲۷ دلار و ۶۸ سنت رسید

همچنين بانك مركزي در گزارش ماهانه اقتصادي مرداد 98 اعلام كرد كه  متوسـط قيمـت فـروش يـک دلار امريكـا در بـازار آزاد شـهر تهـران در مرداد  ١١٨٩٦٤ ريال بود كه در مقايسه با ماه قبل 5.9  درصد کاهش و نسـبت بـه مـاه مشـابه سـال قبـل 16.4 درصد افزايش داشته است همچنـين حـداقل و حـداکثر نـرخ فـروش يـک دلار امريکـا در مـاه مـذکور بـه ترتيـب ١١٦٣٠٧ ريال و ١٢٢٩١٧ ريال بوده است. در مردادماه ١٣٩٨ متوسط قيمت فروش يک يورو در بازار آزاد شهر تهران ١٣٤١٥٦ ريال بود كه در مقايسه با ماه قبل 7.3 درصد کاهش و نسبت به ماه مشـابه سـال قبـل 12.6 درصـد افـزايش داشته است. همچنين حداقل و حداکثر نرخ فروش يک يورو در ماه مذکور به ترتيـب ١٣٠٤٦٧ ريـال و ١٤١٣٢٢ ريال بوده است. در پنج ماه اول سال ١٣٩٨ متوسط قيمت فروش يک دلار امريكا و يک يورو در بـازار آزاد شهر تهران به ترتيب ١٣١٩٣٠ ريال و ١٤٩٨٢٠ ريال بوده است

همچنين  در مردادماه ١٣٩٨ متوسط قيمت فروش يك سكه تمام بهار آزادي طـرح قـديم در بـازار آزاد شهر تهران 4 ميلوين و 111 هزار تومان بود كه در مقايسه با ماه قبل 3.9 درصد کاهش و نسبت به مـاه مشابه سال قبل 17.6 درصد افزايش نشان ميدهد همچنـين حـداقل و حـداکثر نـرخ فـروش سـکه مـذکور در مـاه يـاد شـده بـه ترتيـب 4 ميليون و 40 هزار تومان و 4 ميليون و 241 هزار تومان بوده است. 

در مردادماه ١٣٩٨ متوسط قيمت فروش يك سكه تمام بهار آزادي طـرح جديـد در بـازار آزاد شهر تهران 4 ميليون و 203 هزار تومان بود كه در مقايسه با ماه قبل ٦ درصد کاهش و نسبت به مـاه مشابه سال قبل 10.2 درصد افزايش نشان ميدهد. 

همچنـين حـداقل و حـداکثر نـرخ فـروش سـکه مـذکور در مـاه يـاد شـده بـه ترتيـب 4 ميليون و 115 هزار تومان و 4 ميليون و 380 هزار تومان بوده است.

در پنج ماه اول سال ١٣٩٨ متوسط قيمت فروش يك سـكه تمـام بهـار آزادي در بـازار آزاد شـهر  تهران با طرح قديم 4 ميليون و 470 هزار،  و با طرح جديد 4 ميليون و 622 هزار تومان بـود کـه نسـبت بـه دوره مشابه سال ١٣٩٧ به ترتيب 82  درصد و 78 درصد افزايش يافته است.