روزانه 1323 ميليارد به سپرده ها و 840 ميليارد به تسهيلات اضافه شده است، سهم 75 درصدي تهران از رشد يكساله تسهيلات بانكي

اقتصاد گردان - محسن شمشیری|

آمارهای بانکی از وضعیت سپرده‌ها و تسهیلات در استان‌های کشور در دي  97 نشان می‌دهد که نسبت تسهیلات به سپرده‌ها در کل کشور کاهش یافته و به 72.3 درصد رسیده که نسبت به رقم 75 درصدی ماه‌های قبل از آن کاهش داشته است و در حالی که پیش از این حدود 24 درصد سپرده‌ها با عنوان سپرده قانونی و ذخیره احتیاطی یا سقف اعتباری حفظ می‌شد و مابقی یعنی 75 درصد به صورت تسهیلات بانکی پرداخت می‌شد، اما در دي ماه این شاخص به 27.7 درصد رسیده و 72.3 درصد تسهیلات پرداخت شده است. 

 نسبت تسهیلات یعنی تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی نیز که قبلا حدود 85 درصد بوده، در دي ماه به 80.6 درصد کاهش یافته و نشان می‌دهد که تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهيلات کاهش یافته و رقم بیشتری از سپرده‌ها را به صورت سقف اعتباری و سپرده قانوني در نظر گرفته و بانک‌ها تحت تاثیر سیاست انضباط مالی، کاهش مطالبات معوق و بهبود ساختار مالی، منابع بیشتری را در بانک‌ها حفظ کرده و رقم کمتری را از سپرده‌ها تسهیلات داده‌اند تا از اين طريق هم نقدينگي بيشتري را در بانك براي بازپرداخت سپرده ها حفظ كنند و هم بتوانند تاحدودي ميزان مطالبات معوق خود را كاهش دهند. 

اين نسبت در تهران به عدد 92.7 درصد و در بويراحمد به عنوان استان محروم به 105 درصد رسيده كه نشان دهنده اين واقعيت است كه تمايل بانك ها به پرداخت تسهيلات در يكسال اخير در تهران بالا بوده و به ميزان رشد سپرده ها در تهران، ميزان تسهيلات دهي نيز افزايش قابل توجهي داشته و نسبت تسهيلات در تهران عملا از 12.1 واحد درصد بالاتر از ميانگين كشوري بوده است و عملا بخش عمده اي از افزايش مانده تسهيلات بانك هاي كشور جذب امور كسب وكار تهران شده است. 

بانك ها 550 هزار ميليارد تومان از سپرده ها را حفظ كردند 

در كل شبكه بانكي كشور نيز از ميزان 1986 هزار ميليارد تومان سپرده به ميزان 27.7 درصد براي سپرده قانوني و نقدينگي مورد نياز بانك ها يا سياست سقف اعتباري،  در نظر گرفته شده و بقيه آن يعني 72.3 درصد معادل 1436 هزار ميليارد تومان به عنوان تسهيلات پرداخت شده است. 

رقم سپرده قانوني معادل 10.2 درصد سپرده ها يعني 203 هزار ميليارد تومان و رقم نقدينگي مورد نياز بانك ها براي  بازپرداخت سپرده ها معادل 17.5 درصد سپرده ها يعني 347 هزار ميليارد تومان بوده است و مجموع رقم سپرده قانوني به اضافه نقدينگي مورد نياز بانك ها معادل 27.7 درصد سپرده ها يعني 550 هزار ميليارد تومان بوده است. به عبارت ديگر، بانك ها معادل 550 هزار ميليارد تومان از مانده سپرده ها را در بانك نگه داشته و به عنوان پشتيبان براي بازپرداخت سپرده ها و نظارت و كنترل بازار پول حفظ كرده اند و نسبت به ماه ها و سال هاي قبل سهم كمتري از سپرده ها را به عنوان تسهيلات پرداخت كرده اند. 

    نسبت موثر سپرده قانونی كمتر از 2 درصد

نكته ديگر موضوع نسبت موثر سپرده قانوني است كه با توجه به بدهي 150 هزار ميليارد توماني بانك ها به بانك مركزي در گزارش آذرماه، و همچنين اعلام  رقم 166 هزار ميليارد تومان كه به تازگي از سوي دكتر اكبر كميجاني قائم مقام بانك مركزي اعلام شده است،  رقم موثر سپرده قانوني از 203 هزار ميليارد تومان به 37 هزار ميليارد تومان كاهش يافته و نسبت موثر سپرده قانوني نيز معادل 1.86 درصد است. 

رشد 483 هزار ميليارد توماني سپرده ها

آمار مانده سپرده و تسهيلات در دي ماه نشان مي دهد كه در يكسال قبل از آن، روزانه 1323 ميليارد تومان به سپرده ها و 840 ميليارد تومان به تسهيلات اضافه شده و اين موضوع نشان دهنده رشد بالاي نقدينگي، خلق پول، سپرده ها و تسهيلات در كشور است كه البته با وجود رشد 32 درصدي سپرده ها و رشد 27 درصدي تسهيلات در اين يكسال، عملا كمكي به كاهش بيكاري و رفع ركود تورمي، ايجاد رونق در توليد و رشد اقتصادي نكرده است. 

 مانده کل سپرده‌های ریالی و ارزی در پایان دي  ماه 97، به 1986هزار میلیارد تومان رسیده که تنها در دي ماه 38 هزار ميليارد تومان افزايش يافته و نشان مي دهد كه رشد سپرده هاو نقدينگي عملا از روزانه 1000 ميليارد تومان نيز بيشتر شده است. به عبارت ديگر، روزانه 1323 ميليارد تومان به حجم سپرده هاي ارزي و ريالي كشور اضافه شده است. 

 میزان سپرده‌های ریالی و ارزی از میزان نقدینگی 1830هزار میلیارد تومانی اعلام شده در بهمن ماه 97  نيز به میزان 136 هزار میلیارد تومان بیشتر بوده و از میزان سپرده غیردولتی 1780 هزار میلیارد تومانی دي  نیز به میزان 229 هزار میلیارد تومان بیشتر است که احتمالا تفاوت این دو رقم را سپرده‌های ارزی تشکیل می‌دهد.  

مانده کل سپرده‌ها در دي ماه نسبت به دي  96 به میزان 483 هزار میلیارد تومان معادل 32.1 درصد بیشتر شده و نسبت به اسفند 96 نیز معادل 339 هزار میلیارد تومان و 20.6 درصد رشد داشته است. به عبارت دیگر رقم رشد یک‌ساله سپرده‌ها 32.1 درصد رشد کرده در حالی که میزان نقدینگی در این مدت به میزان 20 درصد و میزان سپرده‌های غیر دولتی ریالی به میزان 22 درصد رشد کرده است.  بیشترین سپرده مربوط به استان تهران با رقم 1114 هزار میلیارد تومان و کمترین آن مربوط به کهگیلویه و بویراحمد با 5270 میلیارد تومان بوده است. سهم تهران از کل سپرده‌ها نیز معادل 56 درصد بوده که نشان‌دهنده تمرکز سپرده‌ها در استان تهران است و تهران به تنهایی بیش از تمام کشور سپرده در بانک‌ها دارد. 

رشد 306 هزار ميليارد توماني تسهيلات

  مانده کل تسهیلات بانک‌ها نیز بالغ بر 1436 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به دي  96 به میزان 306هزار میلیارد تومان معادل 27.1 درصد رشد کرده ودر واقع روزانه 840 هزار ميليارد تومان به مانده تسهيلات اضافه شده است. اين رقم نسبت به پایان سال 96 نیز به میزان 178 هزار میلیارد تومان یا 14.1 درصد رشد کرده است. از این رقم تسهیلات بیشترین سهم معادل 937 هزار میلیارد تومان مربوط به استان تهران و کمترین آن مربوط به کهگیلویه و بویراحمد معادل 4910 میلیارد تومان بوده است.

 به عبارت دیگر، تهران با سهم 65.2 درصد از کل تسهیلات، حدود دو سوم تسهیلات کل کشور را جذب کرده است. همچنین تهران با وجود سهم 56 درصدی از کل سپرده‌ها سهم 65 درصدی از کل تسهیلات داشته و به میزان 9.2 واحد درصد بیش از سهم خود در سپرده‌ها در تسهیلات سهم داشته است. به عبارت دیگر تهران بیش از تمام استان‌های کشور سپرده جذب کرده است و اکثر شرکت‌ها و فعالان اقتصادی ترجیح داده‌اند به دلایل مختلف پول خود را در حساب‌های بانکی در استان تهران سپرده‌گذاری کنند و همچنین بابت فعالیت‌های خود از بانک‌های تهران وام و تسهیلات بگیرند.

مقایسه رشد تسهیلات و سپرده‌ها نشان می‌دهد که در 10 ماه اول سال 97 رشد تسهیلات بانک‌ها به میزان 6.5 واحد درصدکمتر از رشد سپرده‌ها بوده و در یک‌سال اخیر نیز رشد تسهیلات 5 درصد کمتر از رشد سپرده‌ها بوده است و این موضوع نشان می‌دهد که تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات در سال 97 و در یکسال اخیر کمتر از رشد سپرده‌ها بوده است.

   کاهش سرعت رشد تسهیلات دهی در سال 97

از سوی دیگر، رشد 14.1 درصدی تسهیلات در 10 ماهه اول سال نسبت به رشد 20.6 درصدی سپرده‌ها در این مدت، نشان‌دهنده این واقعیت است که در سال 97 نوعی سیاست انضباط مالی در پرداخت تسهیلات در دستور کار قرار گرفته و بانک‌ها از میزان افزایش سپرده‌ها و نقدینگی خود، رقم کمتری را تسهیلات پرداخت کرده‌اند تا از این طریق، مطالبات معوق خود را کاهش داده و نسبت به بهبود منابع خود اقدام کنند.

وضعیت سپرده و تسهیلات نشان می‌دهد، غول نقدینگی و پول رشد زیادی داشته است و در حال حاضر در پايان فروردين98 حداقل بیش از 1900هزار میلیارد تومان نقدینگی و سپرده در بانک‌ها موجود است که از این مقدار تا دي 98 به میزان 1436هزار میلیارد تومان تسهیلات بانکی پرداخت شده و بدهی مردم و فعالان اقتصادی به بانک‌ها نیز رشد زیادی داشته است و تا پایان سال 97 نه تنها نقدینگی و سپرده‌های بانکی به مرز 1900هزار میلیارد تومان نزديك شده بلکه بدهی مردم به بانک‌ها نیز افزایش داشته که البته این ارقام بزرگ، در صورت بهبود فضای کسب و کار و كاهش مشكلات سياسي،‌می‌تواند در جهت رشد سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال به کار گرفته شود. اما در صورت رکود تورمی و چالش‌های بزرگ اقتصادی، می‌تواند به نکته‌ای نگران‌کننده برای افزایش قیمت‌ها تبدیل شود.

نکته قابل توجه این است که مقایسه مانده کل سپرده‌ها و تسهیلات در کل کشور و در استان تهران در دي  ماه 97 نسبت به اسفند ماه نشان می‌دهد که میزان مانده سپرده در کشور در 10 ماه اول 97 نسبت به اسفند 96 از 1646 به 1986 و در تهران از 920 به 1114 هزار میلیارد تومان رسیده و در حالی که در کشور 340 هزار میلیارد تومان زیاد شده در تهران 194 هزار میلیارد افزایش یافته است یعنی بیشترین جذب را در تهران داشته و57 درصد رشد سپرده‌ها در این 10 ماه جذب تهران شده است.

 از سوی دیگر، در حالی که میزان مانده تسهیلات بانک‌ها از 1258 به 1436 هزار میلیارد تومان رسیده و 178 هزار میلیارد تومان بیشتر شده، در استان تهران نیز از نزدیک 814 به 937 هزار میلیارد تومان رسیده و حدود 123هزار میلیارد تومان بیشتر شده و 69 درصد تسهیلات اضافه شده در 10 ماه اول 97 جذب تهران شده و این پرسش را مطرح می‌کند که به چه دلیل جذب تسهیلات در تهران تا این میزان بالا بوده است؟ چه عواملی باعث شده که 57 درصد رشد سپرده و 69 درصد رشد تسهیلات در 10ماه اول سال 97 جذب تهران شود و چرا تمركز شديد پرداخت و رشد تسهيلات در تهران داريم در حالي كه براي رونق توليد و ايجاد اشتغال به توزيع متناسب امكانات و تسهيلات در سراسر كشور نيازمند هستيم.  هرچند كه گفته مي شود همه شركت ها در تهران حساب بانكي و دفتر مركزي دارند، اما بايد بررسي شود كه اين مشكل عدم تناسب و تمركز تسهيلات در تهران، تاچه حد مرتبط با موضوع فعاليت شركت ها و دفاتر مركزي آنها و ايجاد حساب بانكي در تهران است و تاچه حد به معضل روابط بانكي و اقتصادي و سياسي و معضل رانت و تمركز وابسته است؟

     رشد 4.5 درصدي نسبت تسهيلات در تهران 

همچنین از دی ماه 96 که وضعیت بازار ارز و سکه با التهاب شدید مواجه شد و دولت و بانک مرکزی برای مقابله با آن، پیش فروش بیش از 60 تن سکه و همچنین فروش اوراق سپرده 20 درصدی به میزان 230 هزار میلیارد تومان در اسفندماه 96 را در دستور کار قرار داد، جذب تسهیلات در استان تهران نیز به شکل قابل توجهی بالا رفته و نسبت مانده تسهیلات به مانده سپرده‌ها نیز به‌شدت رشد کرده است.

بطوری که میزان سپرده‌ها در تهران در دی 96 معادل 883 هزار میلیارد تومان، سپرده بعد از کسر سپرده قانونی 800 هزار میلیارد تومان، میزان تسهیلات 707 هزار میلیارد تومان بوده و نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی معادل 88.3 درصد بوده است.

اما در دي  97، میزان سپرده‌ها در تهران 1114 هزار میلیارد تومان، میزان سپرده بعد از سپرده قانونی 1011 هزار میلیارد تومان، میزان تسهیلات 937 هزار میلیارد تومان بوده و نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی به 92.7 درصد رسیده است. یعنی نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی معادل نزدیک به 4.5 درصد افزایش داشته است که نشان می‌دهد در يكسال  بهمن 96 تا دي  97، نیاز استان تهران به تسهیلات و بالارفتن مانده تسهیلات و اقداماتی که به خصوص در دو ماه پایان سال 96 صورت گرفته باعث این تغییر معنادار در نسبت تسهیلات شده است.

سهم 75 درصدي تهران از رشد يكساله تسهيلات 

 همچنین مانده سپرده‌ها در تهران از 883 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 1114 هزار میلیارد تومان در دي ماه 97 رسیده و ظرف يكسال  معادل 231 هزار میلیارد تومان افزایش داشته است. میزان سپرده‌ها در کل کشور نیز از 1503 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 1986 هزار میلیارد تومان در دي ماه 97 رسیده و معادل 483هزار میلیارد تومان افزایش داشته است. براین اساس، تهران معادل 48 درصد رشد سپرده‌ها در کشور را جذب کرده است.  اما میزان جذب رشد تسهیلات در تهران در این يكسال از میزان جذب رشد سپرده‌ها بیشتر بوده است. مانده تسهیلات در استان تهران نیز از 707 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 937 هزار میلیارد تومان در دي  97 رسیده و 230 هزار میلیارد تومان در این  يكسال اضافه شده است. همچنین رقم مانده تسهیلات بانک‌ها در کل کشور از 1130 به 1436 هزار میلیارد تومان در دي  97 رسیده و معادل 306 هزار میلیارد تومان بیشتر شده است.

به عبارت دیگر، از رقم 306 هزار میلیارد تومان افزایش مانده تسهیلات بانک‌ها در این  يكسال، سهم تهران به تنهایی معادل 230 هزار میلیارد تومان یا 75 درصد بوده و تنها 76 هزار میلیارد تومان یا 25 درصد آن مربوط به بقیه استان‌های کشور بوده است.  همچنین نسبت تسهیلات به سپرده‌ها بعد از کسر سپرده قانونی معادل 80.9 درصد بوده که نسبت به اسفند 96 با رقم 85.4 درصد به میزان 4.5 واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. این رقم نسبت به سهم 83.7 درصدی دي  96 نیز نشان می‌دهد که در این یک‌سال معادل 2.8 واحد درصد نسبت تسهیلات کاهش یافته و تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات در مقایسه با رشد و ظرفیت سپرده‌ها با روندی کاهشی همراه بوده و بانک‌ها از میزان رشد سپرده‌های خود، سهم کمتری را به تسهیلات اختصاص داده و در تلاش بوده‌اند که منابع بیشتری را در بانک حفظ کنند و در جهت کاهش مطالبات معوق و بهبود ساختار مالی و نسبت‌های مالی حرکت کنند