در مركز تحقيقات ايران‌خودرو چه مي‌گذرد؟

شور و شوق جوانان در حوزه طراحی خودرو علاوه بر این که براي ما جالب بود برای مدیر مرکز طراحي ایران‌خودرو هم جذاب به نظر می‌رسید. البته او توصیه ای برای جوانان علاقه مند به طراحي خودرو داشت: تحصیل در رشته طراحی صنعتی را به طور جدی دنبال کنيد. او در گفته‌هایش تاکید کرد كه طراحی خودرو فقط استایل نیست؛ طراحی، یک فرايند علمی است که نیاز به پژوهش‌های علمی و صد البته تحصیلات دانشگاهی دارد. دوست‌داران طراحی خودرو باید دانش لازم را فرا بگیرند و بعد از آن می توانند در طراحی صنعتی به طور حرفه‌ای وارد شوند.

اما در گفت و گوی خود سعی کرده ایم که علاوه بر این دغدغه، سایر موضوعات را نیز بگنجانیم؛ فعالیت های مرکز تحقیقات را با هم مرور کردیم، به همکاری با مرکز علمی و دانشگاهی پرداختیم و همچنین از مهم‌ترین دستاوردهای این مر کز در سال گذشته شنیدیم.

در بخش دیگری نیز به موضوع پلاتفرم پرداختیم. براساس سند استراتژی خودرو و چشم‌انداز ۱۴۰۴، دو پلاتفرم ملی برای ایران‌خودرو هدف‌گذاری شده است؛ موضوعی که نيما مصلح با ظرافت خاصی در مورد آن صحبت کرد و یادآور شد که باوجود تمامی مشکلات سال گذشته و محدودیت های شدید مالی هیچ‌گاه فعالیت های مرتبط با تحقیق و توسعه فراموش نشده و مدیر ارشد شرکت همواره توجه ویژه ای به فعالیت های تحقیقاتی دارد.

مرکز طراحی و توسعه محصولات جدید چه كار مي‌كند؟

مرکز طراحی و توسعه محصولات جديد ايران‌خودرو بزرگ‌ترین مرکز براي تكوين و طراحی محصول در صنعت خودروسازی کشور است. این مرکز در سال 1375 تاسیس شده و در حال حاضر با 450 تا 500 نفر نيروي متخصص اقدامات لازم در توسعه و طراحی محصول را انجام می‌دهد. بیش‌تر کارهای ما طراحي محصولات جدید است و تغییرات محصولات موجود مربوط به مهندسی محصول است.

در کنار ما شرکت ایپکو قرار دارد که این شرکت نیز وظیفه توسعه قوای محرکه را دنبال می کند. ما نیز توسعه محصول نهایی را بر عهده داریم. در سال های گذشته پروژه هایی داشتیم که نهایی شدند، پروژه بزرگ رانا از جمله این اقدامات بود واین محصول به تولید انبوه رسید.همچنین توسعه برق و الکترونیک خودروی 206 بعد از مشکلاتی که در شرایط تحریم از جانب شرکت پژو ایجاد شد در برنامه های ما قرار گرفت و تولید آن را در کشور آغاز کردیم که این موضوع به عقیده من یک دستاورد مهم صنعتی محسوب می‌شود.

ما همچنین موضوعات توسعه‌ای را در صدر برنامه‌های خود قرار داده ایم، موتور دیزل، پروژه دنا و منبع دوم تامين مولتی پلکس و سامانه پرسرعت CAN از دیگر اقدامات ماست. پروژه پلاتفرم را با توجه به چشم‌انداز 1404 دنبال می کنیم که البته با توجه به شرایط اقتصادی شرکت نتوانستیم آن را به طور جدی عملیاتی کنیم، اما مقدمات آن فراهم است و همین که وضعیت شرکت از لحاظ تولید، فروش و درآمد به سطح پایداری برسد، حتما آن را پی‌]گيری و اجرایی خواهیم کرد.

این امر در حال حاضر متوقف شده است؟

به طور کامل متوقف نشده اما روند آن به دلیل کاهش تولید و محدودیت منابع مالی كمي کند شده است. طبيعي است كه در چنین شرایطی منابع مالی باید به سمت تولید سوق داده شود. ابتدا باید توضیحی در مورد پلاتفرم ارايه دهم؛ پلاتفرم در واقع اجزایی از خودرو است که می توانیم با تغییر محدود در مدل های مختلف از آن استفاده کنیم، مانند کفی خودرو، موتور، گیربکس، سیستم فرمان،  محور و سیستم مولتی‌پلکس از اجزای پلاتفرم است حتی ما اسكلت صندلی را هم گاه از اجزای پلاتفرمی می دانیم که می توان با تغییر فوم و روكش، از آن استفاده کرد.

به طور کلی در پروژه پلاتفرم ایران‌خودرو، باید کفی مناسب را برای محصولات دیگر طراحي كنيم. یکی از خودروها، چهار در سدان معمولی است، مانند 405، سمند و پارس. خودروهاي شاسي‌بلند، MPV يا ون چندمنظوره و وانت سمند از پروژه‌های دیگر ماست. ایکس‌پي‌‌یو پروژه ای است که برای سمند داریم كه روی پلاتفرم سمند، پروژه وانت را توسعه داده ایم و واقعا دوستان ما نبوغ، خلاقیت و تجربه خود را در طراحی این محصول به نمایش گذاشته اند.

در واقع در پروژه پلاتفرم یک کفی را در نظر مي‌گيريم و سپس بدنه های مختلف را استفاده می کنیم. شما تصور کنید که کار بدنه را انجام داده‌ایم، ولی باید نیاز به سرمایه‌گذاری را به حداقل برسانیم و طراحي و ساخت قطعات را به سازنده‌های ساپکو واگذار کنیم. سرمایه‌گذاری مربوط به داشبورد، تریینات خارجی، چراغ‌ها و خیلی از قطعات اصلا در دستور کار ایران‌خودرو نیست بلکه ایران‌خودرو این‌گونه اقدامات را پس از تعريف مشخصات فني محصول، به سازندگان واگذار می کند تا آن‌ها فعالیت های مربوط به طراحی، توسعه و تولید را انجام دهند.

تكوين را نیز آن ها انجام می دهند؟

فرض ما این است که این اتفاق باید بیفتد، چون احتیاج به سرمایه‌گذاری گسترده ای دارد و توان مالی ما اجازه این امر را نخواهد داد. در مورد سمند، کفی را از 405 برداشتیم که با این اقدام یک گام در این پروژه جلو افتادیم. نیاز داریم که شرکت های بزرگ تامین‌کننده با توان مالی مطلوب روی محصول جدید سرمایه‌گذاری کرده، کارهای طراحي و ساخت نمونه را انجام بدهند و در نهایت با هماهنگی مرکز تحقیقات این محصول را عرضه کند.

در مورد یک‌سری قطعات که ذکر شد طراحی را شما انجام می‌دهید؟

خیر. ما در حقیقت اصول و مستندات طراحی اولیه را در اختیار شرکت سازنده قرار می دهیم. درخواست فنی را به شرکت می فرستیم، به عنوان مثال اعلام می کنیم که چراغ خودرو با چه مشخصات فنی طراحی شود و سایر جزییات وظیفه ما نیست. استانداردهای لازم و سایر مشخصات فنی آن مشخص است و سازنده با توجه به مشخصات داده شده ما، کارهای طراحي را انجام می دهد.

الان سازندگان ما از نظر مالی دچار مشکل هستند و کارهای توسعه‌ای برای آن‌ها اولویت نخواهد داشت. برای ما هم به لحاظ مالی زمان مناسبی برای کارهای بزرگ توسعه‌ای نيست، ولی تاکید می کنم که طراحي پلاتفرم برای ایران خودرو ضروری است و اگر تاخیری در این موضوع بیفتد در سال های آینده در بازار داخلی دچار مشکل می‌شویم و این کار را باید در اولویت قرار دهیم. تمام تلاش خود را در مرکز تحقیقات می کنیم تا مقدمات کار را فراهم کنیم.

امسال اجرایی خواهد شد؟

با شرایط مالی مناسب سعی می کنیم اجرایی شود.

امكانات و تجهيزات مركز

مرکز تحقیقات چه امکانات خاص و ویژه‌ای دارد؟

ما در دو زمینه صاحب نظر هستیم، یکی مقوله طراحی است که معمولا فرایند آن از طرح اولیه شروع می شود؛ یعنی معاونت استراتژی ايران‌خودرو، یک درخواست رسمی برای طراحی محصول به ما مي‌فرستد. ما نیز یک کانسپت يا ايده اولیه را آماده می کنیم تا در روندهای مشخص به طرح اولیه تبدیل شود. فرایند طراحی صنعتی، مراحل کانسپتی کار است که انجام می شود و در واقع مدلی از خودرو است.

 این مرحله چقدر طول می کشد؟

بستگی به کار دارد. در ایجاد سطوح طراحی ترجیح می دهیم از متخصصان خارج از کشور استفاده کنیم، چون کیفیت این سطوح بسیار مهم است و در صورت وجود مشکل، بعدها طراحی قالب دچار مشکل خواهد شد. این سطوح تبدیل به کار طراحی می شود، مانند گل‌گیر، سقف و سپر كه با همکاری سازندگان شکل می گیرد، فرایند طراحی در يك جایی متوقف شده و سپس سراغ نمونه‌سازی می رویم.

ما یکی از مهم‌ترین مراکز نمونه‌سازی و تست خودرو را داریم. همچنین شش آزمایشگاه بسیار مجهز برای اجرای تست های خودرو داریم. البته یک‌سری تست‌ها را نمی توانیم انجام بدهیم، مانند تست تصادف که با توجه به هزینه های سرمایه‌گذاری، در حال حاضر برای ما توجیه ندارد که این مراکز را راه‌اندازی کنیم و ترجيح ‌مي‌دهيم از خدمات پيمان‌كار استفاده كنيم.

اما آن دسته آزمون‌هایی که می توانیم انجام بدهیم با کیفیت قابل قبول در این مرکز انجام می شود که مورد تایید خیلی از مراجع است. ما در حال اخذ ایزو 17025 هستیم که این استاندارد قبلا وجود داشته اما به دلایلی تمدید نشده است.

به عبارت دیگر یکی از نقاط قوت ما در کنار دانش فنی لازم، آزمایشگاه های ماست. ما شش آزمایشگاه مجهز و فعال داریم. همچنین چند کارگاه داریم در دو زمینه کار می کنیم؛ نمونه‌سازی خودرو و قطعات. در زمینه نمونه‌سازی خودرو، کارگاه مونتاژ و بدنه‌سازی ازجمله امكانات است. کارهای مربوط به برق و الکترونیک هم در کارگاه‌هاي ديگري پی‌گیری می شود.

یک کارگاه یا آتلیه طراحی صنعتی هم داریم که از مراکز مجهز و عالی در ایران است و کارهای بسیار خوبی در آن انجام شده است. یکی از نکات مورد توجه این است که باید نیروهای خود را از لحاظ دانش طراحی به‌روز نگه داریم و یکی از زمینه های این امر، گردش مرتب پروژه هاست. البته بحث های دیگری از جمله خودروهای مفهومي را در مرکز داریم تا طراحان و مهندسان ما همواره درگير كار طراحي و تكوين محصول باشند و دانش‌شان به‌روز باقي بماند.

 یعنی علاوه بر مواردی که از استراتژی به شما ابلاغ می شود همكاران شما در زمینه کانسپت فعال هستند.

 بله مدل هایی مانند دو پنجم و یک به یک را می‌سازند تا از این طریق در دانش روز نیز قرار بگیرند؛ البته یک‌سری مشکلات هم وجود دارد. ارتباط با دنیای خارج دچار محدودیت هایی است که امیدواریم این مشکلات تا حدی برطرف شوند تا این افراد بتوانند از نظر طراحی به‌روز بمانند و محصولاتی مطابق با سلیقه مصرف‌کننده طراحی کنند.

ما باید برای محصولات خود هویت ایجاد کنیم، مانند کاری که خودروسازان پیشرفته انجام می دهند. شما از چندصد متري می‌توانید خودروهایی مانند بنز و ب‌ام‌و را تشخیص دهید. انتظار نداریم که در کوتاه‌مدت این اتفاق روی دهد، اما باید به سمتی برویم که خودروهای ما دارای هویت و شخصیت باشند. این مرکز از سال 75 تاسیس شده ولی خودروسازان بزرگ مانند پژو و بنز بیش از 100 سال است كه كار طراحی را دنبال می کنند. زمانی خودروهای کره‌ای دارای طراحی خوبی نبودند اما مصرف‌کنندگان صرفا به دلیل ارزانی، آن‌ها را می خریدند. الان این خودروها دارای طراحی خوبی هستند. یک نکته را نیز نباید فراموش کنیم؛ ما با امکانات محدود کارهایی می کنیم که آن‌ها با امکانات پیشرفته انجام می دهند.

نحوه طراحي و شكل‌گيري خودرو

فرایند طراحی و توسعه محصول به چه شکل است؟

نیازمندی های یک محصول را از ما درخواست می کنند؛ یعنی ما طراحی یک خودرو را بر اساس نیازهایی که از معاونت های استراتژی و فروش اعلام شده است دنبال مي کنیم.

بعد چه مراحلی دنبال می شود؟

كار طراحی مطابق الگويي استاندارد به نام PDP يا «برنامه تكوين محصول» (Product Development Plan) انجام می شود. یعنی در حقیقت مشخصات مربوط به خودرو، تبیین شده و سپس در اجزا شکسته می شود. كل کار یک خودرو در زیرمجموعه ها شکسته می شود، سپس طراحی را انجام می دهیم و بعد از آن، کار صحه‌گذاری انجام شده و به محصول کامل تبدیل می شود.

و بعد محصول برای نمونه‌سازی فرستاده می شود؟

نمونه‌سازی در چند مرحله می تواند صورت بگیرد که بستگی به نوع پروژه دارد. در یک سری از خودروها سطح سیستم برای یک کاربرد یا برای یک پروژه مشخص ارزیابی می شود، یا این که طراح تصمیم می گیرد که طراحی در چه سطحی است. ما همچنین خودروهای VP را می سازیم که در این نوع، فرض بر این است که قطعات آن بر اساس مستنداتی است که تامین‌کنندگان بر اساس آخرین نسخه، نمونه‌سازی کرده‌اند. در VP، قطعات توسط سازندگان معتبر مطابق با مستندات معتبر آماده می شوند و خودروهای ما آماده است و کارهای مربوط به صحه‌گذاری، تصدیق محصول و آزمون‌ها به صورت کامل انجام می شود.

به صورت ساده چه زمانی به خط تولید سفارش‌گذاری مي‌كنيد؟

 به صورت هم‌زمان انجام می شود. درپروژه های درجه دو، فرایند صنعتی‌سازی و فرایند کیفی در MDP انجام می شود.

مثل سورن ELX سال؟

بله. ELX سال یا پروژه ایکس‌یو‌ام از پروژه هایی بود که سال گذشته آغاز شد.

پروژه موتور XUM را شما انجام دادید یا ایپکو؟

با همکاری شرکت ایپکو انجام دادیم.

پایلوت شما بودید؟

 پایلوت کار ما بودیم و همکار ما برای توسعه محصول، شرکت ایپکو يا همان مركز تحقيقات موتور ايران‌خودرو بود. در واقع این کار یک پروژه مشترک بود. ما باید از ظرفیت های طراحی در داخل کشور استفاده کنیم. شرکت ایپکو در فرایند تولید موتور نه تنها در موقعیت ضعف نیست، بلکه ما آن را به عنوان یکی از مراکز معتبر طراحی موتور پذیرفته ایم و دارای پتانسیل های خوبی است، ضمن این‌که قرار نیست که ایپکو بهترین موتور دنیا را طراحی کند، بلکه قرار است در راستای نیازمندی‌های ایران خودرو کارهای توسعه‌ای انجام بدهد. اذعان داریم که شرکت ایپکو می تواند این کارها را انجام بدهد و می تواند در صورت نیاز، از منابع دانش ایران‌خودرو و خارج از کشور استفاده کند. موتور ایکس‌یو ام یک کار مشترک با مرکز تحقیقات موتور ایران‌خودرو بود كه خوش‌بختانه پس از فراز و نشیب فراوان عملیاتی شد و در حال حاضر هم در پژو پارس سال تولیدی شده است.نشریه ایران خودرو