وضعيت سپرده ها و تسهيلات بانك ها در استان هاي كشور؛ جذب 53 درصد رشد سپرده و 68 درصد افزايش تسهیلات در تهران

بررسي آمارهاي بانكي از وضعيت سپرده ها و تسهيلات استان هاي كشور در شهريور 97 نشان مي دهد كه مانده کل سپرده‌های ریالی و ارزی در پایان شهريور ماه 97، به 1805هزار میلیارد تومان رسیده که نشان می‌دهد میزان سپرده‌های ریالی و ارزی از میزان نقدینگی 1672 هزار میلیارد تومانی اعلام شده در شهريور ماه 97 به میزان 133 هزار میلیارد تومان بیشتر بوده  و بخش عمده اين مبلغ احتمالا در سپرده هاي ارزي قرار دارد. 

بررسی وضعیت سپرده‌ها و تسهیلات استان‌ها در شهريور 97 نشان می‌دهد؛ سهم تسهیلات از سپرده‌ها در کل کشور 75.5 درصد بوده و 24.4 درصد  به عنوان سپرده قانوني و نقدينگي مورد نياز يا سقف اعتباري در بانك ها موجود بوده است.  نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی نيز 84.3 درصد و در تهران معادل 97.7 درصد بوده است 

بیش از 188هزار میلیارد تومان یعنی بیش از 10.4 درصد سپرده‌ها را سپرده قانونی تشکیل داده و بیش از 254 هزار میلیارد تومان معادل 14 درصد نیز با عنوان سیاست سقف اعتباری، برای نقدینگی و ذخیره احتیاطی مورد نیاز در بانک‌ها در نظر گرفته شده که با مراجعه مشتری به آنها پرداخت شود. در مجموع معادل 442 هزار میلیارد تومان یا 24.4 درصد از سپرده‌ها با عنوان سپرده قانونی و سقف اعتباری و نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها در نظر گرفته شده و بقیه سپرده‌ها یعنی 75.5 درصد به عنوان تسهیلات پرداخت شده است.

مانده كل سپرده ها با 386 هزار ميليارد تومان افزايش معادل 27.2 درصد نسبت به شهريور 96 و معادل 159 هزار ميليارد تومان افزايش نسبت به اسفند 96 معادل 9.7 درصد رشد كرده  و به رقم 1805 هزار ميليارد تومان رسيده است. بيشترين مبلغ از اين سپرده ها متعلق به استان تهران با مانده 1004 هزار ميليارد تومان و كمترين آن مربوط به كهگيلويه و بويراحمد با 4920 ميليارد تومان بوده است. 

از سوي ديگر، مانده کل تسهیلات بانک‌ها نیز بالغ بر 1363هزار میلیارد تومان بوده كه نسبت به دوره مشابه سال قبل 296 هزار ميليارد تومان معادل 27.8 درصد و نسبت به پايان سال 96 معادل 105 هزار ميليارد تومان يا 8.3 درصد رشد كرده است. بيشترين مبلغ مانده تسهيلات نيز در استان تهران 886 هزار ميليارد تومان و كمترين آن در كهگيلويه و بويراحمد 4620 ميليارد تومان بوده  است. 

 رشد  27.8 درصدي مانده تسهيلات نسبت به شهريور 96 در مقايسه با رشد 27.2 درصدي مانده سپرده ها در اين مدت بيشتر بوده اما در شش ماه اول سال 97 نيز رشد 8.3 درصدي تسهيلات كمتر از رشد 9.7 درصدي مانده سپرده ها بوده است و اين نكته نشان مي دهد كه سرعت تسهيلات دهي بانك ها در  نيمه اول سال 97 در استان هاي كشور كمتر از رشد سپرده ها بوده است. 

یعنی رشد تسهیلات بانک‌ها به میزان 0.6 واحد درصد بیشتر از رشد سپرده‌ها در يكسال منتهي به شهريور 97 بوده است اما در شش ماه اول رشد تسهيلات 1.6 واحد كمتر از رشد سپرده ها بوده است. 

مقايسه سپرده ها و تسهيلات نشان می‌دهد، غول نقدینگی و پول رشد زیادی داشته است و بیش از 1750هزار میلیارد تومان نقدینگی تا پايان آذر 97 اعلام شده است و ميزان سپرده در بانک‌ها نيز نزديك به 1600 هزار ميليارد تومان در شهريور 97 بوده است که از این مقدار به میزان 1363هزار میلیارد تومان تسهیلات بانکی پرداخت شده و بدهی مردم و فعالان اقتصادی به بانک‌ها نیز رشد زیادی داشته است و تا پایان سال 97 نه تنها نقدینگی و سپرده‌های بانکی از مرز 1800هزار میلیارد تومان عبور می‌کند بلکه بدهی مردم به بانک‌ها نیز افزایش داشته که البته این ارقام بزرگ، در صورت بهبود فضای کسب و کار می‌تواند در جهت رشد سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال به کار گرفته شود. اما در صورت رکود تورمی و چالش‌های بزرگ اقتصادی، می‌تواند به نکته‌ای نگران‌کننده برای افزایش قیمت‌ها تبدیل شود و باعث رشد مطالبات معوق خواهد شد كه اكنون رقم مطالبات معوق، مشكوك الوصول، سررسيدگذشته، خريد دين و اموال معاملات به رقم بيش از 152 هزار ميليارد تومان رسيده است. 

بیشترین مبلغ سپرده مربوط به استان تهران با 1004 هزار میلیارد تومان بوده که معادل 55.6درصد کل سپرده‌های کشور است. کمترین رقم مانده سپرده نیز مربوط به کهگیلویه وبویراحمد معادل 4918میلیارد تومان بوده است. به عبارت دیگر تهران بیش از تمام استان‌های کشور سپرده جذب کرده است و اکثر شرکت‌ها و فعالان اقتصادی ترجیح داده‌اند به دلایل مختلف پول خود را در حساب‌های بانکی در استان تهران سپرده‌گذاری کنند و همچنین بابت فعالیت‌های خود از بانک‌های تهران وام و تسهیلات بگیرند. 

بیشترین مبلغ تسهیلات نیز مربوط به استان تهران با مانده 886هزار میلیارد تومان یعنی معادل 65 درصد تسهیلات دریافتی کشور و کمترین مربوط به کهگیلویه وبویراحمد معادل 4620میلیارد تومان بوده است.

به عبارت دیگر استان تهران تقریبا به اندازه 9.4 واحد درصد بیش از سهم خود در جذب سپرده‌ها از پرداخت تسهیلات سهم داشته است. زیرا سهم تهران از کل سپرده‌ها نزديك به 56 درصد و سهم تهران از کل تسهیلات نزديك به 65 درصد بوده است

با توجه به رقم 1805 هزار میلیارد تومان سپرده، 1363هزار میلیارد تومان تسهیلات، 1617 هزار میلیارد تومان سپرده بعد از کسر سپرده قانونی در شهريور ماه 97، نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی 84.3 درصد، بوده است. این نسبت در تهران معادل 97.7 درصد بوده است. نسبت تسهیلات دهی به سپرده‌ها، در کهگیلویه وبویراحمد 105.9درصد بوده است. به عبارت دیگر در برخی استان‌های کمتر برخوردار یا در استان‌هایی که ضرورت حمایت‌های اجتماعی و بانکی لازم بوده، نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی بالاتر از 100درصد بوده است.

سهم تسهیلات از سپرده‌ها در کل کشور 75.5 درصد بوده است. به عبارت دیگر بیش از 188هزار میلیارد تومان یعنی بیش از 10.4 درصد سپرده‌ها را سپرده قانونی تشکیل داده و بیش از 254 هزار میلیارد تومان معادل 14 درصد نیز با عنوان سیاست سقف اعتباری، برای نقدینگی و ذخیره احتیاطی مورد نیاز در بانک‌ها در نظر گرفته شده که با مراجعه مشتری به آنها پرداخت شود. در مجموع معادل 442 هزار میلیارد تومان یا 24.4 درصد از سپرده‌ها با عنوان سپرده قانونی و سقف اعتباری و نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها در نظر گرفته شده و بقیه سپرده‌ها یعنی 75.5 درصد به عنوان تسهیلات پرداخت شده است.

از سوی دیگر، به گفته کارشناسان شبکه بانکی، با توجه به 188هزار میلیارد تومان رقم اسمی سپرده قانونی در شهريور 97، و همچنین رقم بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی که در شهريور 97 به رقم 150 هزار میلیارد تومان رسیده رقم واقعی سپرده قانونی 38 هزار میلیارد تومان است و لذا نسبت موثر سپرده قانونی پس از کسر بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی در پایان شهريور 97 معادل 2.1 درصد بوده است زیرا عملا معادل 38 هزار میلیارد تومان سپرده قانونی موثر وجود داشته که سهم آن از کل سپرده‌های کشور معادل 2.1 درصد بوده است.

 همچنین نسبت تسهیلات به سپرده‌ها بعد از کسر سپرده قانونی در شهريور 97 معادل 84.3 درصد بوده که نسبت به اسفند 96 با رقم 85.4 درصد به میزان 1.1 واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. این رقم نسبت به سهم 84 درصدی شهريور 96 نیز در این یکسال معادل 0.3 واحد درصد نسبت تسهیلات افزایش یافته و تمایل بانک‌ها به پرداخت تسهیلات در مقایسه با رشد و ظرفیت سپرده‌ها با روندی باثبات همراه بوده است.

 این نسبت تسهيلات به سپرده بعد از كسر سپرده قانوني در تهران در شهريور 97 به 97.7 درصد، و در اسفند 96 به 98درصد رسیده که از میانگین کشوری 84.3 درصدی بالاتر است و نسبت به رقم 89 درصد در بهمن 96 به میزان 8 واحد درصد بیشتر شده است. یعنی در هفت ماه اسفند 96 تا شهريور 97 اتفاق خاصی در میزان رشد تسهیلات و نسبت تسهیلات دهی در تهران رخ داده که احتمالا متاثر از سیاست‌های بازار ارز و طلا بوده است. تغییر شدید این شاخص در این پنج ماه، پایین بودن سهم تهران از سپرده‌ها در مقایسه با افزایش سهم تهران از رشد مانده تسهیلات کشور و همچنین نسبت بالای تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی به میزان 97 درصد، می‌تواند سه دلیل عمده داشته باشد. دلیل اول رشد مانده تسهیلات در استان تهران است که از رقم 721 هزار میلیارد تومان در بهمن به 886هزار میلیارد تومان در شهريور 97 رسیده و در هفت ماه به میزان 165 هزار میلیارد تومان زیاد شده است. همچنين از رقم 105 هزار ميليارد تومان افزايش مانده تسهيلات كل كشور، مانده تسهيلات در تهران از 814 به 886 هزار ميليارد تومان رسيده و 72 هزار ميليارد تومان بيشتر شده كه در مقايسه با رقم 105 هزار ميليارد تومان افزايش مانده تسهيلات كل كشور، به معناي سهم 68 درصدي تهران از رشد مانده تسهیلات بانك ها بوده است و اين موضوع نشان مي دهد كه همچنان سهم تهران از رشد مانده تسهيلات از بهمن 96 تا پايان شهريور 97 بالا بوده است و تهران بيش از سهم خود از سپرده ها، در جذب رشد تسهيلات جديد سهم داشته است. 

در نتیجه سهم تهران از 62.6 درصد مانده تسهیلات کل کشور در بهمن 96 به 68 درصد در شهريور 97 افزایش داشته و رشد تسهیلات دهی در اسفندماه در تهران به هر دلیلی بسیار بالا بوده است.

دلیل دوم آن است که به دلیل سیاست‌های فروش اوراق سپرده ریالی با نرخ 20 درصد به دلیل التهاب بازار ارز و خروج بخشی از سپرده‌ها از بانک‌های تهران برای خرید وفروش ارز و... جذب سپرده در بانک‌های تهران در مقایسه با رشد نقدینگی کشور کمتر بوده است. آمار نشان می‌دهد که از معادل 114 هزار میلیارد تومان رشد سپرده‌های کشور در اسفند، سهم تهران تنها 25 هزار میلیارد تومان بوده و مانده سپرده‌های تهران تنها 25 هزار میلیارد تومان در اسفند 96 بیشتر شده است.

در نتیجه سهم تهران ازمانده سپرده‌های کل کشور نیز از 58 درصد در بهمن به 55 درصد در شهريور کاهش داشته است. این افزایش سهم از تسهیلات و کاهش سهم از سپرده‌ها، باعث شده که نسبت تسهیلات به سپرده‌ها در استان تهران بعد از کسر سپرده‌های قانونی به‌شدت رشد کرده و به 97 درصد برسد که نشان می‌دهد سیستم بانکی در 7 ماه اسفند تا شهريور به هر دلیلی ترجیح داده که نسبت تسهیلات و سپرده‌ها در شبکه بانکی تهران تغییر قابل توجهی داشته باشد و از 89 درصد در بهمن به 97 درصد در شهريور برسد. سهم تهران از کل سپرده‌های کشور به 55 درصد کاهش داشته است در حالی که سهم تهران از تسهیلات به رقم قابل توجه 65 درصد افزایش داشته و سهم تهران از مانده تسهیلات بيش از 9 واحد درصد بیش از سهم تهران ازمانده سپرده‌ها شده است.

اگر به اعداد بهمن ماه و اسفند و شهريور توجه کنیم، سپرده‌های استان تهران از رقم 894  در اسفند ماه به1004 هزار میلیارد تومان در شهريور رسیده و سهم آن از کل سپرده‌های کشور نیز از 58 درصد به 55 درصد کاهش داشته است. براین اساس مشخص است که با وجود رشد سپرده‌ها و نقدینگی کشور در اسفندماه، سهم استان تهران و رقم رشد سپرده‌های تهران کمتر از رشد سپرده‌های کشور بوده و احتمالا بخشی از سپرده‌های تهران در بازار ارز و طلا و خودرو و... در حال گردش است. گزارش‌های اخیر از سهم بالای تهرانی‌ها در سپرده‌ها و تسهیلات موسسات غیرمجاز نیز نشان می‌دهد که تمایل به سفته بازی، سوداگری و گردش پول در بازارهای با سود بالاتر از بانک‌ها در تهران بیش از سایر نقاط کشور است و همین موضوع می‌تواند عامل عمده‌ای در تغییرات اساسی در سهم استان تهران از سپرده‌ها، تسهیلات و نسبت تسهیلات باشد. بنابراین می‌توان برآورد کرد که بخشی از نقدینگی یا سپرده‌ها به جای جذب بانک‌ها به بازار اوراق سپرده یا خرید وفروش ارز، خودرو و... هدایت شده است.

نکته قابل توجه این است که مقایسه مانده کل سپرده‌ها و تسهیلات در کل کشور و در استان تهران در شهريور ماه 97 نسبت به اسفند ماه نشان می‌دهد که میزان مانده سپرده در کشور در شش ماه اول 97 نسبت به اسفند 96 از 1646 به 1805 و در تهران از 920 به 1004 هزار میلیارد تومان رسیده و در حالی که در کشور 159 هزار میلیارد تومان زیاد شده در تهران 84 هزار میلیارد تومان افزایش یافته است یعنی بیشترین جذب را در تهران داشته و52.8 درصد رشد سپرده‌ها در این شش ماه جذب تهران شده است.

از سوی دیگر، در حالی که میزان مانده تسهیلات بانک‌ها از 1258 به 1363 هزار میلیارد تومان رسیده و 105هزار میلیارد تومان بیشتر شده، در استان تهران نیز از نزدیک 814 به 886 هزار میلیارد تومان رسیده و حدود 72 هزار میلیارد تومان بیشتر شده و تقریبا 68 درصد تسهیلات اضافه شده در پنج ماه اول 97 جذب تهران شده و این پرسش را مطرح می‌کند که به چه دلیل جذب تسهیلات در تهران تا این میزان بالا بوده است؟ چه عواملی باعث شده که 53 درصد رشد سپرده و 68 درصد رشد تسهیلات در شش ماه اول سال 97 جذب تهران شود و چه ضرورت هايي باعث جذب منابع قابل توجهي از بانك ها در استان تهران بوده است. 

همچنین از دی ماه 96 که وضعیت بازار ارز و سکه با التهاب شدید مواجه شد و دولت و بانک مرکزی برای مقابله با آن، پیش فروش بیش از 60 تن سکه و همچنین فروش اوراق سپرده 20 درصدی به میزان 230 هزار میلیارد تومان در اسفندماه 96 را در دستور کار قرار داد، جذب تسهیلات در استان تهران نیز به شکل قابل توجهی بالا رفته و نسبت مانده تسهیلات به مانده سپرده‌ها نیز به‌شدت رشد کرده است.

به‌طوری که میزان سپرده‌ها در تهران در دی 96 معادل 883 هزار میلیارد تومان، سپرده بعد از کسر سپرده قانونی 800 هزار میلیارد تومان، میزان تسهیلات 707 هزار میلیارد تومان بوده و نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی معادل 88.3 درصد بوده است.

اما در شهريور 97، میزان سپرده‌ها در تهران 1004 هزار میلیارد تومان، میزان سپرده بعد از سپرده قانونی 907 هزار میلیارد تومان، میزان تسهیلات 886 هزار میلیارد تومان بوده و نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی به 97.7 درصد رسیده است. یعنی نسبت تسهیلات به سپرده بعد از کسر سپرده قانونی معادل نزدیک به 9 درصد افزایش داشته است که نشان می‌دهد در هشت ماه بهمن 96 تا شهريور 97، نیاز استان تهران به تسهیلات و بالارفتن مانده تسهیلات و اقداماتی که به خصوص در دو ماه پایان سال 96 صورت گرفته باعث این تغییر معنادار در نسبت تسهیلات شده است. برخي كارشناسان، موضوع التهابات بازار سكه و ارز و تحولات سال 97 به دنبال شروع تحريم ها، را عاملي مهم در تحولات سپرده و تسهيلات  و نسبت هاي تسهيلات به سپرده ارزيابي مي كنند. 

  جذب 78 درصد رشد مانده تسهیلات هفت ماه اخیر در تهران 

همچنین مانده سپرده‌ها در تهران از 883 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 1004 هزار میلیارد تومان در شهريورماه 97 رسیده و ظرف هشت ماه معادل 121 هزار میلیارد تومان افزایش داشته است. میزان سپرده‌ها در کل کشور نیز از 1503 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 1805 هزار میلیارد تومان در شهريورماه 97 رسیده و معادل 302 هزار میلیارد تومان افزایش داشته است. براین اساس، تهران معادل 40 درصد رشد سپرده‌ها در کشور را جذب کرده است.  اما میزان جذب رشد تسهیلات در تهران در این هشت ماه از میزان جذب رشد سپرده‌ها بیشتر بوده است.

مانده تسهیلات در استان تهران نیز از 707 هزار میلیارد تومان در دی 96 به 886 هزار میلیارد تومان در شهريور 97 رسیده و 179 هزار میلیارد تومان در این هشت ماه اضافه شده است. همچنین رقم مانده تسهیلات بانک‌ها در کل کشور از 1130 به 1363 هزار میلیارد تومان در شهريور 97 رسیده و معادل 233 هزار میلیارد تومان بیشتر شده است و 76.8 درصد آن متعلق به تهران بوده است. 

به عبارت دیگر، از رقم 233 هزار میلیارد تومان افزایش مانده تسهیلات بانک‌ها در این هشت ماه، سهم تهران به تنهایی معادل 179هزار میلیارد تومان یا نزديك به 77 درصد بوده و تنها 54 هزار میلیارد تومان آن مربوط به بقیه استان‌های کشور بوده است.

در حالی که میزان مانده تسهیلات بانک‌ها در شش ماه اول سال 97 از 1258 به 1363 هزار میلیارد تومان رسیده و 105 هزار میلیارد تومان بیشتر شده، در استان تهران نیز از نزدیک 814 به 886 هزار میلیارد تومان رسیده و حدود 72 هزار میلیارد تومان بیشتر شده و تقریبا 68 درصد تسهیلات اضافه شده در شش ماه اول 97 جذب تهران شده و این پرسش را مطرح می‌کند که به چه دلیل جذب تسهیلات در تهران تا این میزان بالا بوده است؟ چه عواملی باعث شده که 53 درصد رشد سپرده و 68 درصد رشد تسهیلات در شش ماه اول سال 97 جذب تهران شود و چه ضرورت هايي باعث جذب منابع قابل توجهي از بانك ها در استان تهران بوده است.