پرداخت سود 22 هزار ميليارد تومان در بازار بين بانكي با میانگین نرخ سود ۱۸.۶۹ درصد و ميانگين ماندگاري يك هفته اي

اقتصاد گردان  – محسن شمشيري

بازار بین بانکی در سال ۹۶ نسبت به سال ۹۵ از رشد قابل توجهی برخوردار و تعداد معاملات با ۳۳.۲۱ درصد افزایش و حجم معاملات با رشد بیش از ۱۰۶ درصدی همراه شد. همچنین میانگین نرخ سود بین بانکی ۱۸.۶۹ درصد اعلام شده است. 

 گزارش عملکرد کلی بازار بین بانکی ریالی در سال ۱۳۹۶  كه توسط بانك مركزي منتشر شده، نشان می‌دهد که در مجموع ۳۸ هزار و ۱۰۱ فقره معامله به ارزش 6405 هزار و 568 ميليارد تومان معادل  ۶۴۰۵۵۶۸۰ میلیارد ریال با محدوده نرخ ۱۶ تا ۲۵ درصد و با میانگین نرخ ۱۸.۶۹ درصد انجام شده است.

براين اساس، با توجه به حدود 292 روز كاري، روزانه به طور متوسط 22 هزار ميليارد تومان معامله بين بانكي انجام شده است كه نشان دهنده رقم قابل توجهي در معاملات بين بانك هاست و نشان مي دهد كه همواره تعدادي از بانك ها در معاملات پايا پاي بانكي با كسري منابع مواجه هستند و  تعدادي ديگر از بانك ها از مازاد منابع برخوردار هستند و به بانك هاي داراي كسري پول قرض مي دهند. حتي با فرض اين كه اين حجم انبوه تسهيلات بين بانكي يك روزه باشد نشان دهنده سود انبوه 3.3 هزار ميليارد توماني بابت تامين كسري بانك هاست. 

 همچنين اگر ميانگين تسهيلات سه روزه، يك هفته يا يك ماهه باشد، اين رقم سود مي تواند بين 10 تا 90 هزار ميليارد تومان نوسان داشته باشد كه البته در گزارش منتشر شده كل رقم سود پرداخت شده توسط بانك هاي وام گيرنده  معادل 22 هزار ميليارد تومان در سال 96 و  بيش از هزار ميليارد تومان در سال 95 گزارش شده است. 

براين اساس، با توجه به نرخ حدود 18.7 درصدي ميانگين سود پرداختي و بيش از 22 هزار ميليارد تومان هزينه سود پرداختي بابت تسهيلات بين بانكي، مي توان برآورد كرد كه به طور ميانگين رقمي معادل 118 هزار ميليارد تومان منابع بانك هايي كه مازاد دارند در طول سال در حال جابجايي دائمي است و اين رقم را تعدادي از بانك ها كه مازاد منابع دارند به صورت مستمر در اختيار تعدادي از بانك هاي ديگر كه كسري دارند قرار مي دهند. يعني رقمي حدود 8 درصد نقدينگي كشور در حال جابجايي پول در بازار بين بانكي است. 

 همچنين با توجه به 6405 ميليارد تومان تسهيلات پرداخت شده، ماندگاري اين تسهيلات براساس 365 روز سال يا 292 روز كاري تقريبا يك هفته بوده است يعني ميانگين هر وام پرداخت شده هر بانك به بانك ديگر يك هفته بوده است. براساس 292 روز كاري ميانگين هر وام 5.5 روز بوده كه با احتساب ايام تعطيل و روز جمعه يك هفته محسوب مي شود و بانك هايي كه مازاد داشته اند تقريبا به مدت يك هفته پول خود را بانك هايي داده اند كه كسري دارند. 

همچنین بررسی وضعیت سپرده‌گذاری بانک‌ها در بازار بین بانکی حاکی از آن است که ۶۱.۹۹ درصد کل معاملات در سال ۹۶ سهم بانک‌های دولتی با کمترین میزان سود یعنی ۱۸.۴۶ درصد بوده و بانک‌های خصوصی نیز ۲۰.۴۴ درصد کل معاملات را به خود اختصاص داده اند که میانگین نرخ سود آن ۱۹.۳۱ درصد بوده است. همچنین ۱۷.۲۳ درصد حجم معاملات سهم بانک‌های اصل ۴۴ از جمله بانک های ملت، صادرات، تجارت و رفاه کارگران و ۰.۳۳ درصد نیز سهم موسسات اعتباری بوده است.

 این در حالی است که سهم سپرده‌پذیری بانک‌های خصوصی ۵۱.۵۲ درصد کل معاملات بوده و بانک‌های اصل ۴۴ معادل ۲۶.۶۴ درصد، بانک‌های دولتی ۱۳.۷۲ درصد و موسسات اعتباری ۸.۱۲ درصد کل معاملات را به خود اختصاص داده‌اند. مقایسه سهم سپرده‌پذیری بانک‌ها در سال ۹۶ نسبت به سال ۹۵ مشاهده می‌شود که سهم بانک‌های خصوصی از سپرده‌پذیری حدود ۷.۵ درصد رشد داشته و سهم بانک‌های دولتی و اصل ۴۴ نسبت به سال گذشته کاهش یافته است.

در سال ۱۳۹۶ مجموعا ۳۸ هزار و ۱۰۱ فقره معامله به ارزش ۶۴۰۵۵۶۸۰ میلیارد ریال با محدوده نرخ ۱۶ تا ۲۵ درصد و با میانگین نرخ ۱۸.۶۹ درصد انجام پذیرفت. آمار نشان می‌دهد که در مقایسه با سال ۱۳۹۵ باز هم بازار بین بانکی از رشد قابل توجهی برخوردار بوده و تعداد معاملات با ۳۳.۲۱ درصد افزایش و حجم معاملات با رشد بیش از ۱۰۶ درصد همراه بوده است.

سهم بانک‌ها از سپرده‌گذاری بانک مرکزی

بانک مرکزی به عنوان تنظیم کننده بازار تمامی امور مربوط به برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی، تدوین مقررات، نظارت، کنترل و تسویه معاملات را بر عهده داشته و جهت اعمال سیاست‌های پولی در بازار شرکت می‌کند. ضمنا حمایت از نرخ سودی مشخص توسط بانک مرکزی از طریق مداخله در بازار باید بر حسب شرایط بازار و مقتضیات سیاست پولی و اعتباری صورت پذیرد.

بررسی آمار نشان می‌دهد ۴۳.۷۹ درصد کل معاملات سپرده‌گذاری بانک مرکزی در بانک‌های خصوصی و ۲۷.۹۷ درصد کل سپرده‌گذاری در بانک‌های اصل ۴۴ انجام شده است. همچنین سهم بانک‌های دولتی ۱۷.۳ درصد و سهم موسسات اعتباری ۱۰.۹۵ درصد بوده که این سپرده‌گذاری‌ها به صورت یک‌ماهه تا ۹ ماهه صورت گرفته است.

بررسی میانگین موزون نرخ سود معاملات بازار از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۶ نشان می‌دهد که نرخ سود بازار بین بانکی که از سال ۸۹ تا ۹۳ روند صعودی را طی کرد و از ۱۴.۴ درصد به ۲۷ درصد رسیده بود در سه سال گذشته با برنامه‌ریزی بانک مرکزی رو به کاهش گذاشته و در سال ۹۶ میانگین ۱۸.۴۹ را ثبت کرده که پایین‌ترین میزان در ۶ سال گذشته بوده است.