آیا پتروشیمی ایران توان مقابله با تحریم های جهانی را دارد؟

مخاطبین این سوال علاوه بر مسئولین ارشد کشور می توانند تمامی کارشناسان، صاحب نظران و مدیران و مسئولین حال حاضر و گذشته این صنعت باشند. همچنین سرمایه گذارانی  که علیرغم تمامی محدودیت های بین المللی اعمال شده علیه کشورمان با اعتقاد به پتانسیل و سودآوری بالقوه موجود در این صنعت، سرمایه های خود را در جهت توسعه آن به کار می گیرند.

واقعیت این است که اکثریت مطلق این افراد به وییژه در ملاقات های حضوری در پاسخ به این سوال اعتقاد راسخی به توانائی توسعه پتروشیمی داشته می گویند حتی در این شرایط نیز امکان اجرای برنامه های توسعه ای پتروشیمی وجود دارد. البته  آنچه از اظهار نظرهای آنان دریافت می شود این است که باید به نسبت شرایط موجود در هر دوره راهکارها و برنامه ریزی های پیش بینی شده را تعدیل یا اصلاح نمود.

اینکه عمده محدودیت های بین المللی اعمال شده از سوی امریکا و اتحادیه اروپا می باشد اگرچه در نگاه اول چشم انداز شرایط پیش رو را دشوار نشان می دهد ولی بررسی وضعیت اقتصادی، بحران یورو، بیکاری و دیگر شرایطی که کشورهای عضو اتحادیه اروپا این روزها با آن دست به گریبان می باشند، حاوی نکته ای اساسی است و آن اینکه اگر محدودیت های
بین المللی و تحریم ها نبود باز هم ادامه مشارکت و همکاری با این کشورها بیشتر از نفعی که برای کشور ما داشت اقتصاد بحران زده آنان را از گرفتاری نجات می داد. بر همین اساس حتی با فرض عدم وجود این تحریم ها یک راه مناسب برای توسعه پتروشیمی می تواند تغییر نگاه همکاری و مشارکت از غرب به قدرت های تازه اقتصادی جهان باشد. از جمله کشورهائی که می توانستند و هنوز هم این قابلیت را دارند تا شرکای جدید ایران در توسعه پتروشیمی باشند، کشورهای عضور گروه " بریک( برزیل، روسیه، هند و چین) می باشند". این کشورها از جمله قدرت های بزرگ و جدید اقتصادی هستند که طی یک دهه اخیر توانسته اند بسیاری از کشورهای اروپائی را پشت سر گذاشته، حجم وسیعی از بازارهای جهانی را از ان خود نمایند.

تازه ترین گزارش منتشر شده در " تایمز اقتصادی" حکایت از جهش خیره کننده این کشورها دارد. این گزارش اشاره می کند که کشور هند تا سال 2017 با پشت سر گذاشتن انگلیس به یکی از بزرگ ترین قدرت های اقتصادی تبدیل خواهد شد.

در این گزارش آمده بریتانیا که جایگاه خود به عنوان ششمین اقتصاد بزرگ جهان را از کشور برزیل بازپس گرفته، براساس پیش بینی ها همچنان تا سال 2022از فرانسه جلوتر باقی ماند.

اما براساس گزارش موسسه تحقیقاتی "CEBR” قادر نخواهد بود از کاهش رتبه خود در دهه پیش رو جلوگیری کرده و با نزول به رتبه هشتم پشت سر کشورهای هند، برزیل و روسیه قرار خواهد گرفت. اما بدترین شرایط کاهش رتبه  پیش بینی شده مربوط به کشورهای فرانسه و ایتالیا می باشد.

برزیل سال گذشته توانسته بود بریتانیا را پشت سر بگذارد ولی به دلیل کاهش ارزش پول این کشور مجددا از سوی موسسه CEBRبه رتبه هفتم در جدول رنکینگ بزرگ ترین اقتصاد های جهان سقوط کرد. البته پیش بینی های کارشناسان این است که این قدرت بزرگ امریکای جنوبی مجددا در سال 2014 بریتانیا را پشت سر می گذارد.

گزارش موسسه CEBR به این نکته مهم اشاره می کند که دهه آینده شاهد این خواهیم بود که کشورهای گروه BRIC ( برزیل، روسیه، هند و چین) به موازات نزول قدرت اقتصادی کشورهای اروپائی پایه های اقتصادی خود را به شدت تقویت و مستحکم خواهند کرد.

بر اساس این گزارشتنها کشورهای امریکا (که رتبه اول در اختیار دارد)و همچنین ژاپن به عنوان حائز رتبه سوم بزرگ ترین اقتصاد جهان قادر خواهند بود جایگاه خودشان را حفظ کنند.

کشور آلمان طبق پیش بینی های این موسسه از رتبه چهارم به جایگاه ششم نزول می کند ولی فرانسه و ایتالیا بیشترین ضرر و زیان را در آینده خواهند داشت. پیش بینی ها در مورد فرانسهنزول جایگاه این کشور از رتبه پنجم به نهم بوده و در مورد ایتالیا انتظارات به گونه ای است که از رتبه هشتم به رده سیزدهم برود.

با توجه به این گزارش برزیل به رتبه پنجم صعود کرده و کشور روسیه نیز با دو رده صعود به جایگاه هفتم خواهد رسید.

نتایج حاصل از گزارش این موسسه می افزاید چین نیز به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان باقی خواهد ماند هرچند فاصله خود با ایالات متحده را کم تر کرده و خود را به جایگاه آن شور نزدیک تر خواهد کرد.(1)

گزارش های منتشره در ارتباط  آمار وزارت انرژی روسیه حاکی از این است که تولید نفت این کشور به دلیل افزایش تولید شرکت روس‌نفت در سال گذشته بالاتر از عربستان سعودی بوده است.

 

متوسط تولید نفت روسیه در سال 2012 باحدود یک درصد افزایش به رکورد 10 میلیون و 370 هزار بشکه در روز رسیده است. این کشور که تقریبا نیمی از بودجه خود را با استفاده از درآمدهای نفت و گاز تامین می کند قصد دارد تولید خود را تا سال 2020 بالای 10 میلیون بشکه در روز نگه دارد.د ر این گزارش آمده روسیه توانسته تولید نفت خود در ماه دسامبر 2012 به 10 میلیون و 480 هزار بشکه در روز برساند.(2)

 

 

جدول تحریم های اعمال شده توسط امریکا علیه ایران(3)

 

تحریم های جدید:

تحریم های ایالات متحده اخیرا(18 بهمن ماه سال جاری) با تصویب قانون جدیدی در سنا علیه ایران شدیدتر شده و کشورهای خریدار نفت ایران را موظف کرده پول خرید نفت را در بانک های کشور خود نگهداری کرده و فقط در ازای خرید محصولات غیر مشمول تحریم از همان کشورها هزینه شوند.

اخیرا نیز  اعلام شده کنگره آمریکا در حال آماده کردن قانون تحریم های جدید علیه ایران است که سیستم بانک مرکزی اتحادیه اروپا برای پرداخت های بانکی خارج از مرز ها را نشانه می گیرد.

به گزارش فایننشال تایمز، طرح پیشنهادی بخشی از بسته عملیاتی است که به منظور فشار بر بانک مرکزی اتحادیه اروپا طراحی شده تا به منظور بازداشتن شرکت ها و بانک های ایرانی از استفاده از سیستم پرداختی «هدف ۲ » برای نقل و انتقال های یورویی، اقدامات بیشتری به عمل آوردند.

بر اساس این طرح امریکا قصد دارد راه های فرار در تحریم های مالی آمریکا علیه ایران را مسدود کند. تحریم هایی که در ۱۸ ماه گذشته علیه ایران تشدید شده و به زعم آنان تا حدودی در کند کردن روند برنامه های هسته ای جمهوری اسلامی موثر بوده است.

به گزارش این روزنامه انگلیسی، تحریم های ایران یکی از معدود موضوعاتی است که حمایت دو حزبی در کنگره آمریکا برخوردار است آن هم در زمانی که اختلافات تک حزبی در واشنگتن رو به افزایش است.

همراهی اتحادیه اروپا با تحریم ها:

اتحادیه اروپا از27 فوریه سال 2007و در پیروی از قطعنامه شورای امنیت اقدام به اعمال برخی محدودیت‌ها در ارسال قطعات، تجهیزات و فناوری‌هایی به ایران کرد که می‌توان در گسترش فناوری‌های موشکی و هسته‌ای کاربرد داشته باشد. این محدودیت‌ها در سال‌های بعد گسترش یافت و تجهیزات و فناوری‌های مورد تحریم بیشتری را شامل گردی.دهمچنین از آن زمان بازرسی بر کالاهای ارسال شده به ایران از طریق مسیرهای زمینی و دریایی افزایش پیدا کرد.

 

کشورهای هدف پتروشیمی:

تحریم های افزایش یابنده امریکا و اروپا برای اجبار کشورمان به تبعیت از برنامه های مورد نظر آنان اداه دارد. نقطه قوت کشور ما این است که ایران مرکز انرژی خاورمیانه است و کشورهای گروه BRIC به شدت نیازمند ذخائر انرژی ایران می باشند.باید منافع آنان با منافع اقتصادی کشورمان گره بخورد تا مانند کشور ترکیه رسما اعلام کنند "علیرغم تحریم ها همچنان به خرید گاز از ایران ادامه خواهند داد".

چین و روسیه خود را در اندازه مقابله با امریکا می دانند فقط باید منافع نفتی کشورمان با آنها گره بخورد. امری که در بخش نفت در ارتباط با چینی ها صورت گرفته است. روس ها علیرغم ابرای تمایل برای حضور و همکاری در بخش پتروشیمی عملا حرکت موثری در این رابطه نداشته اند. یک تعبیر موجود در این زمینه می تواند این باشد که روس ها مایلند به هر نحو شده همچنان " پدرخوانده" گاز جهان باقی بمانند و هرگونه همکاری و مشارکت با ایران در راستای نیل به این هدف سیاستگزاری می شود. به همین دلیل باز کردن هرگونه حسابی روی آنان برای بهره گیری از همکاری و مشارکت روس ها در توسعه پتروشیمی کشورمان عملا به ضرر ما تمام خواهد شد.

برزیلی ها ارتباط اقتصادی خوبی با ایران داشته اند و تغییر دولت آن کشور نباید موجب کاهش روابط شود. هر چند مشارکت با برزیل می تواند در مسیر توسعه تولید سوخت های پاک و بیودیزل موثر تر باشد.

در شرایط فعلی شاید بتوان مناسب ترین کشور برای دور زدن تحریم ها و افزایش روابط تجاریبه ویژه در ارتباط با صنایع پتروشیمی  را کشور هند دانست.

هندی ها علیرغم احتیاج شدید به منابع انرژی ایران نگران برخوردهای امریکا نیز هستند. اکثر سرمایه گذاران هندی و حتی مسئولین شرکت فدراسیون اتاق های بازرگانی و صنعت هند"”FICCIOF INDIAN CHAMBERS OF COMMERCE)& INDUSTRYFDERATION) به افزایش روابط اقتصادی دو کشور علاقه شدید داشته و مایلند این روابط هرچه بیشتر گسترش پیدا کند.

دو سال قبل آقای شمس الدین حسینی وزیر اقتصاد و دارائی کشورمان در همایش سرمایه گذاری مشترک ایران و هند در شهر دهلی به این نکته مهم اشاره کرده بود که کمیسیون ایران و هند یک کمیسیون پویا و فعال است. به گفته وی دو کشور طی سه سال گذشته توانسته بودند بیش از 60% حجم روابط اقتصادی و مبادلات دو کشور را افزایش داده و از 9میلیارد دلار به 15 میلیارد دلار برسانند و تاکید کرده بود حجم مبادلات سالانه بین المللی ایران و هند با کشورهای مختلف در سطح جهان بیش از 650 میلیارد دلار است و در این حالت 15 میلیارد دلار حجم روابط دو کشور به هیچ وجه راضی کننده نیست. وی در آن همایش تاکید کرده بود "من معتقدم باید با یک برنامه ریزی پنج ساله سطح روابط دو کشور را 100% افزایش داده و به 30 میلیارد دلار در سال برسانیم و افزوده بود من به عنوان رئیس کمیسیون دو کشور اعلام می کنم برای توسعه مناسبات میان دو کشور و افزایش سطح همکاری ها هیچ محدودیتی نداریم، تامین پایدار انرژی برای هند را جداگانه مورد بررسی قرار داده و از آن حمایت می کنیم".(4)
پتروشیمی هنوز امکانات و توانمندی های ویژه ای دارد که می تواند بدون تاثیر گرفتن از تحریم ها روند رو به رشد خود را ادامه دهد. این کار نیازمند بهره گیری از تمام توان موجود در این صنعت است و توان نهفته در درون این سازمان به ویژه نیروهای انسانی توانمند و باسابقه آن با بهره گیری از این توانمندی ها ایجاد و گسترش از همدلی و احساس تعلق سازمانی حاصل می شود. احساس تعلقی که موجب شود نیروها خود را جزئی از خانواده بزرگ پتروشیمی بدانند.          به یادبیاوریم داستان پیرمردیی که در یکی از نبردها چنان شمشیز می زد و مبارزه می کرد که تعجب نادر پادشاه ایران را برانگیخت و در مقابل این سوال نادر که " وقتی دشمنان ایران را گرفتند تو کجا بودی؟ گفت من آنموقع بودم ولی شما نبودید!"

 

 

منابع:

1)      روزنامه تهران تایمز، 29/12/2012)(نهم دی ماه 1391)

2)     خبرگزاری ایسنا.۱۸دی ۱۳۹۱

3)     ماهنامه عصر کیمیاگری، شماره 16، تیر و مرداد 1391( به نقل ازموسسه تدبیر اقتصاد ایران 1387، برگرفته از مقاله دکتر محمد نوروزی، برهان)

4)     همایش فرصت های سرمایه گذاری ایران و هند، دهلی نو 15 الی 19 تیرماه سال 1390)

 

جدول تحریم های اعمال شده توسط امریکا علیه ایران(3)

 

تاریخ
   

دلایل اعمال تحریم
   

        ماهیت تحریم

1979تا 1981
   

تسخیر سفارت امریکا توسط دانشجویان
   

توقیف تمامی اموال و منافع ایران در امریکا، عدم تحویل تجهیزات خریداری شده از امریکا

1983 تا1987
   

انفجار مقر نظامیان امیکا در بیروت(1983)و ادعای امریکا مبنی بر حمایت ایران از تروریسم بین المللی
   

ممنوعیت اعطای وام و هرگونه تسهیلات به ایران، ممنوعیت واردات تجهیزات و قطعات یدکی، تحریم واردات نفت ایران توسط امریکا

1989 تا1991
   

ادعای امریکا مبنی بر دست یابی ایران به مواد لازم برای تولید سلاح های شیمیائی و بیولوژیکی
   

تحریم تجهیزات و مواد مرتبط با تولید سلاح های شیمیائی و بیولوژیکی

اکتبر 1992
   

دست یابی ایران به فن آوری کاربرد سلاح های نظامی
   

تحریم صادرات کالاهای دومنظوره به ایران و لغو قرارداد کونوکو

می 1993
   

منافع امریکا در خلیج فارس
   

استراتژی مهار دوجانبه ایران و عراق

می 1995
   

مخالفت ایران با برقراری صلح خاورمیانه، حمایت از تروریسم و تلاش برای کسب سلاح های کشتار جمعی
   

اعمال تحریم جامع در تمامی زمینه های بازرگانی و سرمایه گذاری

اوت 1996
   

حمایت و تامین مالی تروریسم و سرمایه گذاری شرکت های اروپائی در ایران
   

قانون ILSA، ممنوعیت سرمایه گذاری بیش از 40 میلیون دلار در صنایع نفت و گاز ایران توسط تمامی کشورها و شرکت ها

اوت 2001
   

تشدید روابط خصمانه با روی کار آمدن بوش پسر
   

تمدید تحریم های قانون ILSA

ژانویه 2002
   

اتهام پناه دادن به تروریست ها
   

معرفی ایران به عنوان محور شرارت

فوریه 2004
   

انتخاب نمایندگان اصول گرا در مجلس هفتم
   

سخت تر شدن سیاست امریکا در قبال ایران

ژانویه 2005
   

متهم کردن ایران به داشتن سلاح هسته ای
   

جهت دهی افکار جهانی هب سمت ایران هسته ای

ژانویه 2006
   

تداوم متهم کردن ایران به تلاش برای دست یابی به سلاح هسته ای
   

تصمیم به ارجاع گزارش هسته ای ایران به شورای امنیت در جلسه گروه 5+1 در لندن

سپتامبر 2006
   

حمایت از تروریسم و حزب الله لبنان
   

تحریم بانک صادرات

ژآنویه 2007
   

حمایت از سلاح کشتار جمعی
   

تحریم بانک سپه

ژوئن 2007
   

تلاش برای دست یابی به سلاح کشتار جمعی
   

تحریم 27 تن از افراد و سازمان های ایرانی

اکتبر 2007
   

مقابله با تروریسم
   

تحریم نیروی قدس سپاه و بانک ملی ایران

سپتامبر 2008
   

پی گیری برنامه هسته ای و تسلیحاتی ایران
   

تحریم معامله با کشتیرانی و هواپیمائی ایران

اکتبر 2008
   

پی گیری برنامه تسلیحاتی و هسته ای توسط ایران
   

تحریم بانک توسعه صادرات ایران

سپتامبر 2010
   

سوء استفاده اساسی از حقوق انسانی توسط دولت ایران، انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری در ایران
   

مسدود شدن اموال و منافع افراد تحریم شده و ممنوعیت تامین مالی و صدور روادید برای آنان

اواخر 2011
   

پیگیری برنامه هسته ای توسط ایران
   

تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

 
کارشناس امور بین الملل پتروشیمی